Leon Popławski

Leon Popławski
Leon Popławski siedzący na krześle
Leon Popławski
Data i miejsce urodzenia

13 marca 1878
Lwów

Data i miejsce śmierci

20 czerwca 1935
Lwów

Zawód, zajęcie

inżynier mechanik, konstruktor kolejowy, publicysta i teoretyk muzyki, kompozytor, działacz społeczny

Edukacja

doktor nauk technicznych

Leon Popławski (ur. 13 marca 1878 we Lwowie, zm. 20 czerwca 1935 we Lwowie) – polski inżynier mechanik, doktor nauk technicznych, konstruktor kolejowy, publicysta i teoretyk muzyki, kompozytor oraz działacz społeczny. Konstruktor pociągu pancernego Panzerzug XI, zbudowanego w Warsztatach Kolei Państwowych w Nowym Sączu[1][2][3] (system Popławski–Schober), naczelnik warsztatów kolejowych w Stanisławowie[4], autor publikacji technicznych i muzycznych.

Panzerzug XI – austro-węgierski pociąg pancerny z okresu I wojny światowej, skonstruowany według systemu Popławski–Schober

Życiorys

Leon Popławski urodził się 13 marca 1878 roku we Lwowie przy ulicy Pańskiej 7. Został ochrzczony 27 kwietnia 1878 roku w parafii św. Andrzeja we Lwowie. Był synem Ludwika Popławskiego, doktora prawa i adwokata, oraz Eugenii Olgi Ewy z domu Czerkawskiej, córki Euzebiusza Czerkawskiego, rektora Uniwersytetu Lwowskiego[5]. Jego siostrą była Euzebia Popławska, która 1 listopada 1901 roku we Lwowie poślubiła filozofa i psychologa Władysława Witwickiego[6].

Uczęszczał do C.K. Gimnazjum im. Franciszka Józefa I we Lwowie w latach 1889–1894[7]. Następnie uzyskał świadectwo dojrzałości w C.K. Wyższej Szkole Realnej we Lwowie w roku szkolnym 1896/1897[8].

Podjął studia w C.K. Szkole Politechnicznej we Lwowie, początkowo na wydziale chemicznym, a następnie na wydziale budowy maszyn. Pierwszy egzamin państwowy zdał 20 lutego 1902 roku, drugi 1 maja 1909 roku. W 1918 roku uzyskał stopień doktora nauk technicznych[9] jako jeden z 64 doktorów tej uczelni od 1902 roku[10].

W czasie studiów angażował się w działalność kulturalną środowiska akademickiego. W latach 1897–1898 był sekretarzem kółka muzyczno-deklamatorskiego działającego przy Czytelni Akademickiej we Lwowie[11]. Publikował wówczas także pierwsze teksty literackie i artykuły o muzyce. W 1899 roku ogłosił wiersz Matula. Z melodyi słowiańskich w czasopiśmie „Teka”[12], a w 1900 roku wiersz Wieczór w „Gazecie Lwowskiej”[13]. W 1901 roku w „Wiadomościach Artystycznych” opublikował artykuły z zakresu teorii muzyki, m.in. Variations et Fugue oraz dwuczęściowy esej Narodziny symfonii[14][15][16].

Prowadził również działalność odczytową z zakresu historii i estetyki muzyki. W 1903 roku wykładał historię muzyki w szkole pianistki Heleny Ottawowej[17]. W następnych latach wygłaszał odczyty m.in. o operach Richarda Wagnera[18], o metafizyce muzyki[19] oraz o harfie[20].

Po uzyskaniu absolutorium w 1905 roku pracował jako technik warsztatowy w Fabryce Kotłów i Aparatów Gorzelniczych A. Schramma we Lwowie. Następnie był zatrudniony w fabryce maszyn E. Bredta w Ottyni, gdzie zajmował się konstrukcją maszyn parowych, lokomobil oraz urządzeń gorzelniczych[21].

W 1910 roku rozpoczął pracę w Warsztatach Kolei Państwowych w Nowym Sączu jako adiunkt maszynowy[22]. W czasie I wojny światowej kierował pracami konstrukcyjnymi nad wagonami pancernymi. 1 kwietnia 1915 roku z warsztatów kolejowych w Nowym Sączu wyjechał austro-węgierski pociąg pancerny Panzerzug XI, zbudowany według planów wykonanych przez Popławskiego i pod jego nadzorem[23][24][25]. Konstrukcja ta funkcjonowała jako system „Popławski–Schober”. Za działalność tę otrzymał pochwały oraz nagrody finansowe władz wojskowych monarchii austro-węgierskiej[26].

Po zakończeniu I wojny światowej pracował w warsztatach kolejowych w Stanisławowie, gdzie objął stanowisko naczelnika warsztatów głównych[27]. W 1918 roku był członkiem delegacji mającej przedstawić Polskiej Komisji Likwidacyjnej sytuację Małopolski Wschodniej[28]. Był członkiem zarządu Związku Polskich Inżynierów Kolejowych[29] oraz delegatem na ogólnopolskie zjazdy techniczne[30].

W 1925 roku współtworzył w Stanisławowie klub radioamatorski zajmujący się popularyzacją radjofonii[31]. W 1927 roku na Targach Wschodnich we Lwowie zaprezentowano jego konstrukcję prasy do wytwarzania okuć wagonowych[32]. W 1928 roku opublikował artykuł dotyczący konstrukcji czterolampowego odbiornika radiowego[33].

Popławski publikował artykuły z zakresu mechaniki, kolejnictwa, termodynamiki i organizacji pracy w czasopismach fachowych, m.in. w „Inżynierze Kolejowym”[34]. W latach 30. XX wieku skonstruował model szybowca[35], za który otrzymał złoty medal Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej[36][37].

Szybowiec budowany w r. 1932 przez Wojskową Komendę L.O.P.P. w Stanisławowie

Pełnił funkcję prezesa Koła Szybowcowego w Stanisławowie[38] oraz był członkiem komisji lotniskowej powołanej do budowy lotniska w tym mieście[39].

Leon Popławski zmarł 20 czerwca 1935 roku we Lwowie[40] i został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim[41]. Jego śmierć odnotowała prasa regionalna i ogólnopolska[42].

Publikacje

Techniczne

  • Kolejki wąskotorowe[43]
  • Zarys termodynamiki technicznej gazów i par[44]
  • Turbiny wodne (1934)[45]

Muzyczne

  • Torami nowej muzyki (1924)[46]
  • Parsifal Richarda Wagnera – przekład libretta z rozbiorem tematycznym i objaśnieniami tłumacza (1906)[47]

Przypisy

  1. ↑ Akta osobowe Leona Popławskiego, Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie, sygn. 248 – 5П-1333.
  2. ↑ „Technische Beschreibung des Panzerzuges System Schober-Poplawski”, dokument PDF, Heeresgeschichten.at.
  3. ↑ L. Zakrzewski, „Pociągi pancerne z warsztatów głównych w Nowym Sączu”, Biblioteka Nauki, s. 7.
  4. ↑ Akta osobowe Leona Popławskiego, Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie, sygn. 248 – 5П-1333.
  5. ↑ Metryka chrztu Leona Popławskiego, 13 marca 1878, parafia św. Andrzeja we Lwowie, pozycja 88; Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie (CDIAL), fond 248, opis 5П.
  6. ↑ Metryka ślubu Euzebii Popławskiej i Władysława Witwickiego, 1 listopada 1901, parafia św. Mikołaja we Lwowie.
  7. ↑ Księga pamiątkowa półwiekowego jubileuszu Gimnazjum im. Franciszka Józefa I we Lwowie. 1894, s. 324.
  8. ↑ Leon Popławski, akta sprawy o obronę dysertacji na stopień doktora nauk technicznych, Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie (CDIAL), fond 27, opis 2, sprawa 2056 (1918).
  9. ↑ Leon Popławski, akta sprawy o obronę dysertacji na stopień doktora nauk technicznych, tytuł pracy: „Przemiany energii w wielocylindrowych parowozach z jedno- i dwuosiowym przeniesieniem napędu”; Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie (CDIAL), fond 27, opis 2, sprawa 2056 (1918), 80 arkuszy.
  10. ↑ „Politechnika Lwowska. Jej stan obecny i potrzeby”, Lwów, 1918, s. 8.
  11. ↑ Sprawozdanie Czytelni Akademickiej we Lwowie za rok administracyjny 1897/1898, Lwów 1898, s. 56.
  12. ↑ Teka : czasopismo poświęcone sprawom młodzieży szkół średnich wydawane przez młodzież akademicką, R.1, 1899, nr 2.
  13. ↑ Gazeta Lwowska, 1900, nr 254 (7 listopada 1900).
  14. ↑ „Wiadomości Artystyczne”, R. 5, nr 1/2 (25 IV 1901).
  15. ↑ „Wiadomości Artystyczne”, R. 5, nr 4 (25 V 1901).
  16. ↑ „Wiadomości Artystyczne”, R. 5, nr 5 (15 VI 1901).
  17. ↑ „Dziennik Polski” (wydanie popołudniowe), 1903, nr 417.
  18. ↑ „Nasz Kraj : tygodnik ilustrowany”, 1906, nr 8.
  19. ↑ „Słowo Polskie” (wydanie popołudniowe), 1906, nr 68.
  20. ↑ „Gazeta Lwowska”, 1908, nr 225.
  21. ↑ Leon Popławski, akta sprawy o obronę dysertacji na stopień doktora nauk technicznych, Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie (CDIAL), fond 27, opis 2, sprawa 2056 (1918).
  22. ↑ Akta osobowe Leona Popławskiego, Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie (CDIAL), sygn. 248 – 5П-1333.
  23. ↑ Akta osobowe Leona Popławskiego, Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie, sygn. 248 – 5П-1333.
  24. ↑ „Technische Beschreibung des Panzerzuges System Schober-Poplawski”.
  25. ↑ L. Zakrzewski, „Pociągi pancerne z warsztatów głównych w Nowym Sączu”, Biblioteka Nauki, s. 7.
  26. ↑ Akta osobowe Leona Popławskiego, Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie (CDIAL), sygn. 248 – 5П-1333.
  27. ↑ Akta personalne kolejowe Leona Popławskiego; CDIAL, sygn. 248–5П–1333.
  28. ↑ „Inżynier Kolejowy”, 1928, nr 11, s. 348.
  29. ↑ „Inżynier Kolejowy”, 1925, nr 2, s. 54.
  30. ↑ „IV Zjazd Techniczny Inżynierów Wydziałów Mechanicznych w Gdańsku 5–7 września 1928 r. : protokół obrad i referaty”, Gdańsk 1928, s. 6.
  31. ↑ „Kurjer Stanisławowski”, 1925, nr 237.
  32. ↑ „Inżynier Kolejowy”, 1927, nr 12.
  33. ↑ „Radjo : ilustrowany tygodnik dla wszystkich”, 1928, nr 7.
  34. ↑ „Inżynier Kolejowy”, 1 czerwca 1931, nr 6, s. 175.
  35. ↑ „Kurjer Powszechny”, s. 4, 23 czerwca 1935. Warszawa.
  36. ↑ „Piętnastolecie L.O.P.P. : praca zbiorowa”, Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, Warszawa 1933, s. 287.
  37. ↑ „Lot Polski : organ Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej oraz Aeroklubu Rzeczypospolitej Polskiej”, R. 11 (1933), nr 6, s. 13.
  38. ↑ „Gazeta Lwowska”, 1933, nr 143, s. 9.
  39. ↑ „Kurjer Powszechny”, 1934, nr 96, s. 2.
  40. ↑ Metryczna księga zgonów parafii św. Marii Magdaleny we Lwowie, 1935, CDIAL, fond 618, opis 2, sprawa 3269.
  41. ↑ Lista osób pochowanych na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.
  42. ↑ „Kurjer Powszechny”, s. 4, 23 czerwca 1935. Warszawa.
  43. ↑ Katalog wydawnictw Księgarni Polskiej Bernarda Połonieckiego we Lwowie, s. 31.
  44. ↑ Katalog wydawnictw i komisów, 1933, s. 9.
  45. ↑ Turbiny wodne, Warszawa 1934.
  46. ↑ Torami nowej muzyki, Warszawa 1924.
  47. ↑ Richard Wagner, Parsifal, tłum. Leon Popławski, Lwów–Warszawa 1906.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.