Lepnica czerwona

Lepnica czerwona
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	goździkopodobne
Rząd	goździkowce
Rodzina	goździkowate
Rodzaj	lepnica (d. bniec)
Gatunek	lepnica czerwona
	Nazwa systematyczna
	Silene dioica (L.) Clairv.; Man. Herbor. Suisse: 146 (1811)
Synonimy
	Lychnis dioica L.; Melandrium dioicum (L.) Coss. & Germ.; Melandrium pratense var. paui Lomax; Melandrium rubrum (Weigel) Garcke; Saponaria dioica (L.) Moench;
	Lychnis dioica L.; Melandrium dioicum (L.) Coss. & Germ.; Melandrium pratense var. paui Lomax; Melandrium rubrum (Weigel) Garcke; Saponaria dioica (L.) Moench;

Lepnica czerwona, bniec czerwony^[4] (Silene dioica (L.) Clairv.) – gatunek rośliny z rodziny goździkowatych. Występuje na większości obszaru Europy i w Afryce Północnej (Maroko)^[3]. W Polsce pospolity^[4], w górach sięga ok. 1600 m n.p.m. w Sudetach i ponad 2000 m n.p.m. w Tatrach^[5].

Morfologia

Pokrój: Roślina zielna o wysokości od ok. 30 do 80 cm, rzadko do 100 cm. Łodyga zwykle pojedyncza. Roślina pokryta jest miękkimi włoskami, długimi zwłaszcza w dolnej części i w obrębie kwiatostanu. W górnej części pędu obecne są także włoski gruczołowate^[5].
Liście: Odziomkowe zebrane w rozetę przyziemną, jajowatołopatkowate, zaostrzone, z blaszką zwężającą się w długi ogonek. Osiągają od 3 do 12 cm długości. Górne liście są siedzące, nieco krótsze – do 10 cm długości^[5].
Kwiaty: Zebrane w dwuramienną wierzchotkę. Podsadki i przysadki są lancetowate, owłosione, zielone i często też purpurowo nabiegłe. Kwiaty osadzone są na krótkich, owłosionych szypułkach. Kielich jest walcowaty i 10-nerwowy w kwiatach męskich oraz jajowaty i 20–25-nerwowy w kwiatach żeńskich. Kielich jest owłosiony, długości od 1 do 1,4 cm, z ząbkami do 3 mm długości. Płatki korony są czerwone, rzadko białe, odwrotnie jajowate, głęboko wcięte, długości do 2,5 cm. Na płatkach znajdują się klinowate i łuskowate przykoronki długości do 1,5 mm. Zalążnia zwieńczona jest 5 szyjkami słupka^[5].
Owoce: Jajowatokuliste, otwierające się 10 ząbkami torebki o długości do 15 mm. Zawierają one liczne nerkowate nasiona do 1,5 mm długości, o łupinie ciemnobrunatnej, brodawkowanej^[5].

Biologia i ekologia

Bylina^[5], hemikryptofit^[4]. Kwitnie od kwietnia do lipca^[6], czasem do września^[7]^[5]. Jest rośliną dwupienną^[5]. Kwiaty otwarte są jedynie w ciągu dnia, zapylane są przez motyle^[6]. Nasiona wytrząsane są z owoców i rozsiewane przez wiatr^[7].

Liczba chromosomów 2n = 24^[4].

Rośnie na wyżynach, w górach, rzadziej na niżu^[8]. Preferuje miejsca cieniste, gleby żyzne, wilgotne, zasobne w azot^[7]. Jest rośliną wskaźnikową występowania w glebie miedzi i metali ciężkich^[8].

Gatunek związany jest z wilgotnymi lasami liściastymi różnego rodzaju^[7], skrajami lasów^[8], wilgotnymi łąkami śródleśnymi, brzegami strumieni^[7], kamieńcami nadrzecznymi^[5]. Bywa uznawany za gatunek charakterystyczny traworośli górskich z rzędu Calamagrostietalia villosae^[5].

Systematyka i mieszaniec

Gatunek w XX wieku na ogół klasyfikowany był do rodzaju bniec Melandrium jako M. rubrum. Kryteria morfologiczne, które były podstawą dla wyróżniania tego rodzaju, okazały się sztuczne. Badania molekularne ujawniły, że grupa Melandrium w tradycyjnym ujęciu zagnieżdżona jest w obrębie rodzaju lepnica Silene. Blisko spokrewniona grupa gatunków dwupiennych łączona jest nadal pod nazwą Melandrium, ale w randze sekcji w ramach Silene subgenus Behenantha (Otth) Endl.^[9]

Gatunek krzyżuje się z lepnicą białą Silene latifolia tworząc płodnego mieszańca o pośrednich cechach, w tym z bladoróżową koroną kwiatów – S. ×hampeana Meusel et Werner^[5].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Caryophyllales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-10-07] (ang.).
1 2 3 Silene dioica (L.) Clairv.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-11-02].
1 2 3 4 LucjanL. Rutkowski LucjanL., Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, Warszawa: Wydawn. Naukowe PWN, 2007, s. 148-149, ISBN 83-01-14342-8 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 MariaM. Pawlus MariaM., Silene L., Lepnica, [w:] AdamA. Jasiewicz (red.), Flora Polski. Rośliny naczyniowe, t. III, Kraków: Polska Akademia Nauk, Instytut Botaniki im. W. Szafera, 1992, s. 265-266 .
1 2 Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
1 2 3 4 5 JakubJ. Mowszowicz JakubJ., Flora wiosenna, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1979, s. 129, ISBN 83-02-00322-0 .
1 2 3 František Činčura, Viera Feráková, Jozef Májovský, Ladislav Šomšák, Ján Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990. ISBN 83-09-01473-2.
↑ Anja Rautenberg, Louise Hathawa, Bengt Oxelman, Honor C. Prentice. Geographic and phylogenetic patterns in Silene section Melandrium (Caryophyllaceae) as inferred from chloroplast and nuclear DNA sequences. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 57, s. 978–991, 2010.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Caryophyllales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-10-07] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 Silene dioica (L.) Clairv.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-11-02].

[rutkowski-4] 1 2 3 4 LucjanL. Rutkowski LucjanL., Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, Warszawa: Wydawn. Naukowe PWN, 2007, s. 148-149, ISBN 83-01-14342-8 .

[pawlus-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 MariaM. Pawlus MariaM., Silene L., Lepnica, [w:] AdamA. Jasiewicz (red.), Flora Polski. Rośliny naczyniowe, t. III, Kraków: Polska Akademia Nauk, Instytut Botaniki im. W. Szafera, 1992, s. 265-266 .

[A-6] 1 2 Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.

[wiosna-7] 1 2 3 4 5 JakubJ. Mowszowicz JakubJ., Flora wiosenna, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1979, s. 129, ISBN 83-02-00322-0 .

[B-8] 1 2 3 František Činčura, Viera Feráková, Jozef Májovský, Ladislav Šomšák, Ján Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990. ISBN 83-09-01473-2.

[anja-9] Anja Rautenberg, Louise Hathawa, Bengt Oxelman, Honor C. Prentice. Geographic and phylogenetic patterns in Silene section Melandrium (Caryophyllaceae) as inferred from chloroplast and nuclear DNA sequences. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 57, s. 978–991, 2010.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]