Lewin Brzeski

Lewin Brzeski
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Pałac Leopolda von Bees
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 opolskie

Powiat

brzeski

Gmina

Lewin Brzeski

Prawa miejskie

przed 1284

Burmistrz

Artur Leopold Kotara

Powierzchnia

11,64[1] km²

Wysokość

143 – 145 m n.p.m.

Populacja (01.01.2024)
• liczba ludności
• gęstość


5585[1]
479,8 os./km²

Strefa numeracyjna

+48 77

Kod pocztowy

49-340

Tablice rejestracyjne

OB

Położenie na mapie gminy Lewin Brzeski
Mapa konturowa gminy Lewin Brzeski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Lewin Brzeski”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Lewin Brzeski”
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa konturowa województwa opolskiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Lewin Brzeski”
Położenie na mapie powiatu brzeskiego
Mapa konturowa powiatu brzeskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Lewin Brzeski”
Ziemia50°45′19″N 17°36′58″E/50,755278 17,616111[2]
TERC (TERYT)

1601044

SIMC

0965720

Urząd miejski
Rynek 1
49-340 Lewin Brzeski
Strona internetowa
BIP

Lewin Brzeski (tuż po wojnie Lubień[3], niem. Löwen[4]) – miasto w województwie opolskim, w powiecie brzeskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Lewin Brzeski. Miasto jest położone na Nizinie Śląskiej nad Nysą Kłodzką.

Pod względem historycznym Lewin Brzeski leży na Dolnym Śląsku[5]. Uzyskał lokację miejską przed 1284 rokiem[6]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. opolskiego.

Według danych GUS z 1 stycznia 2024 roku miasto miało 5585 mieszkańców[1].

Nazwa miasta

Według niemieckiego nauczyciela Heinricha Adamy’ego nazwa miejscowości pochodzi od staropolskiej nazwy polowania – łowiectwa[7]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako pierwotną zanotowaną nazwę miejscowości (wówczas wsi) jako Łowic, podając jej znaczenie Jagerdorf – „wieś łowczych, myśliwych”[7].

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w obecnej polskiej formie Lewin[8][9].

W spisanym po łacinie dokumencie średniowiecznym Bolesława opolskiego z dnia 1 września 1310 roku miasto wymienione jest pod nazwą Lewin[10].

W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Lewinum[11]. Szwajcarski kartograf i geograf Mateusz Merian w swoim dziele „Topographia” wydanym w 1650 r. podaje dwie zgermanizowane formy nazwy miejscowości: Löben oraz Löwen; podaje również dwie zniekształcone polskie nazwy Lewyn oraz Levin[12].

Historia

Powstanie osady było uwarunkowane położeniem w pobliżu przeprawy przez Nysę Kłodzką. Prawa miejskie w XIII w. za sprawą pierwszego właściciela, Bogusza z Pogorzeli, który w 1250 r. lokował miasto, potwierdzenie praw miejskich 1333 r. przez księcia Bolesława III z Brzegu.

Do 1675 r. miasto należało do księstwa legnicko-brzeskiego. Od 1329 r. jako lenno korony czeskiej. W latach 1526–1741 Lewin Brzeski był pod władaniem Habsburgów austriackich. Po tym okresie (w wyniku wojen śląskich) z większością Śląska przeszedł pod panowanie pruskie.

W XVIII w. do miasta przybyli Żydzi. W 1880 r. powstał tu cmentarz żydowski. Do 1937 r. w miejscowości mieszkało już tylko 30 Żydów.

W okresie II wojny światowej na stacji kolejowej pracowali jeńcy z Obozu Pracy Brieg-Pampitz m.in. Mieczysław Dukalski ps. "Zapora"[13].

W 1945 r. po ucieczce i wypędzeniu Niemców miasto przeszło pod kontrolę polską i przywrócono mu historyczną nazwę Lewin, z dodanym przymiotnikiem Brzeski od pobliskiego miasta Brzeg. Został ponownie zasiedlony przez Polaków, część z nich wypędzonych z byłej wschodniej Polski zaanektowanej przez Związek Radziecki, w szczególności z przedwojennych południowo-wschodnich rejonów Polski, Kołomyi, Stanisławowa i Lwowa[14].

W latach 1950–1953 na terenie miasta działała tajna antykomunistyczna organizacja młodzieżowa Podziemny Orzeł Wolności[14]. W 2017 r. Mieczysław Józefczyk, skazany w 1953 r. na 7 lat więzienia za działalność w Podziemnym Orle Wolności, został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[15].

1 marca 2015 r. przy kościele parafialnym pw. Wniebowzięcia NMP została odsłonięta tablica pamiątkowa Pamięci żołnierzy i działaczy podziemia niepodległościowego z lat 1939-1956, na której upamiętniono organizację Podziemny Orzeł Wolności oraz cichociemnych związanych z miastem: Alojzego Pawła Józekowskiego i Kazimierza Nieple[16].

16 września 2024 przepływająca przez Lewin Brzeski rzeka Nysa Kłodzka wylała powodując rozległe zniszczenia[17][18].

Urodził się tu Alojzy Paweł Józekowski – żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, podpułkownik łączności, po szkoleniu dla cichociemnych w Wielkiej Brytanii.

Demografia

Piramida wieku mieszkańców Lewina Brzeskiego w 2014 roku[19]

Zabytki

Barokowy pałac z 1772 r. obecnie szkoła podstawowa
Brama główna
Kościół ewangelicki
Ratusz

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[20]:

  • układ urbanistyczny miasta z zachowanym średniowiecznym układem ulic
  • kościół ewangelicki pw. św. Piotra i Pawła, ul. Wojska Polskiego 5, z XIV wieku, XVI w., 1660 r.
  • mogiły żołnierskie W. P. na cmentarzu rzymskokatolickim.
  • ratusz, z 1837 r., XIX/XX r.
  • zespół pałacowy, z poł. XVIII w.
    • Pałac w Lewinie Brzeskim, barokowy z 1772 r., obecnie odrestaurowany
    • park
    • ogrodzenie z bramami
  • dom, ul. Kilińskiego 11 (d. 3), z poł. XIX w.
  • domy, ul. Kościuszki 3, 5, 9, 19
  • domy, ul. Matejki 5, 6, 8, 9, 10/10a (d. 12), 11, 12 (d. 14), z poł. XIX w.
  • domy, ul. Pocztowa 3, 5, z poł. XIX w.
  • domy w rynku, odrestaurowane: Rynek 2 (d. 3), 2 (d. 31), 3 (d. 4), 3 (d. 5), 4 (d. 6), 4 (d. 7), 5 (d. 8), 5 (d. 9), 6 (d. 10), 6 (d. 11), 7 (d. 12), 7 (d. 13), 8 (d. 14), 8 (d. 15), 12 (d. 20), 12 (d. 21), 13 (d. 22), 14 (d. 23), 15 (d. 24), 15 (d. 25), 17 (d. 29), 17 (d. 30), 18 (d. 32), 18 (d. 33), 21 (d. 38), 21 (d. 39), 22 (d. 40), 22a (d. 41), 23 (d. 42), 24 (d. 43), 26 (d. 45), 27 (d. 46), 27/28 (d. 44), z XIX w.
  • spichrz, z 1756 r.

inne zabytki:

Transport

Miasto leży przy głównym szlaku kolejowym Wrocław – Katowice/Lubliniec, pomiędzy autostradą A4 a drogą krajową nr 94 Opole – Wrocław.

KS Olimpia Lewin Brzeski

Klub piłkarski z siedzibą w Lewinie Brzeskim, założony w 1947 r. Aktualnie występuje w IV lidze opolskiej w piłce nożnej.

  • pełna nazwa: Klub Sportowy Olimpia Lewin Brzeski
  • rok założenia: 16 czerwca 1947 r.
  • barwy klubowe: biało-żółto-niebieskie
  • adres: ul. Powstańców Śląskich 49, 49-340 Lewin Brzeski
  • stadion: Stadion im. Mieczysława Kawiaka
pojemność: 3500 (1500 miejsc siedzących)
oświetlenie: brak
wymiary boiska: 110 m x 69 m
  • prezes: Jacek Kieroński
  • trener: Andrzej Polak[22]
  • autor herbu: Jakub Malicki

Sukcesy:

  • Awans do 4 ligi w 2008 r. (1. miejsce)
  • 6. miejsce w IV lidze w 2009 r.

Wspólnoty wyznaniowe

Kościół Wniebowzięcia NMP

Przypisy

  1. 1 2 3 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2024 roku [online], Główny Urząd Statystyczny, 22 lipca 2024 [dostęp 2024-10-23] (pol.).
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 67939.
  3. ↑ Pierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w 1945 r.
  4. ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262 (ISAP))
  5. ↑ Józef Spors. Nazwa miasta Lęborka. „Zapiski Historyczne. Poświęcone historii Pomorza i krajów bałtyckich”. 49 (3), s. 20, 21, 1984. Marian Biskup (red. nacz.). Warszawa–Poznań–Toruń: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. ISSN 0044-1791. Cytat: Celowe więc będzie porównanie zapisów źródłowych nazwy Lęborka i nazw miejscowych Lewino, Lewin […]. Nazwę tę nosiły […] także Lewin […] na Pomorzu Zachodnim oraz Lewin Brzeski na Dolnym Śląsku. (pol.).
  6. ↑ Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 46-47.
  7. 1 2 Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch’s Buchhandlung, 1888, s. 11, OCLC 456751858 (niem.).
  8. ↑ Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  9. ↑ H. Markgraf, J. W. Schulte, Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis, Breslau 1889.
  10. ↑ Georg Korn, Breslauer Urkundenbuch, Erster Theil, Breslau, Verlag von Wilhelm Gottlieb Korn 1870, s. 83.
  11. ↑ Detlef Haberland: Die „Silesiographia” und „Breslo-Graphia” von Nicolaus Henel von Hennenfeld. Arkadiusz Cencora, Diana Codogni-Łańcucka. Wrocław: Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, 2011, s. 177. ISBN 978-83-910595-2-4.
  12. ↑ Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae, Merian, Frankfurt am Main 1650, s. 159.
  13. ↑ Tomasz Greniuch, Ucieczka z Brzegu z bronią w ręku [online], Niezależna Gazeta Obywatelska, 25 czerwca 2011 [dostęp 2024-03-24] (pol.).
  14. 1 2 Tomasz Greniuch, „Śmierć najeźdźcy komunistycznemu i wszystkim komunistom” Podziemny Orzeł Wolności [online], Niezależna Gazeta Obywatelska, 13 października 2016 [dostęp 2024-03-24] (pol.).
  15. ↑ Krzyż Kawaleryjski dla Mieczysława Józefczyka - Urząd Miejski Lewin Brzeski [online], lewin-brzeski.pl [dostęp 2024-03-24] (pol.).
  16. ↑ Duchowa uczta w Lewinie Brzeskim - Urząd Miejski Lewin Brzeski [online], lewin-brzeski.pl [dostęp 2024-03-24] (pol.).
  17. ↑ "Kataklizm". Wielka niepewność w mieście. Ludzie bez kontaktu z bliskimi [online], wydarzenia.interia.pl [dostęp 2024-09-20] (pol.).
  18. ↑ Witold Wośtak, Lewin Brzeski pod wodą. Zarządzono samoewakuację [online], 17 września 2024 [dostęp 2024-09-18] (pol.).
  19. ↑ Lewin Brzeski w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  20. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo opolskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2026, s. 12.
  21. ↑ Michał Zalewski: Marmurowy krzyż w Lewinie Brzeskim. Kapliczki, figury i krzyże przydrożne. [dostęp 2016-06-14].
  22. ↑ Andrzej Polak trenerem Olimpii Lewin Brzeski. [dostęp 2013-03-03].
  23. ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-10].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.