Mówca Prawa
Mówca Prawa (Głosiciel Prawa; isl. Lögsögumaður) – jedyny oficjalny urzędnik islandzkiej Republiki od ok. 930 do 1271 roku, określany „żywym głosem prawa” albo „opiekunem prawa”.
Opis
Nie pełnił on ani funkcji sędziego, ani nie sprawował władzy wykonawczej czy ustawodawczej[1].
Mówca Prawa udzielał bezpłatnych porad prawnych, co czynił zarówno w ramach Rady Prawa, jak i w swoim prywatnym domu. Poradnictwo to nie obejmowało jednak kwestii procesowych, tj. doradzania na temat tego, jak prawidłowo przygotować i wytoczyć powództwo[2]. Publicznie recytował – w przeciągu każdych kolejnych, postępujących po sobie trzech lat – cały korpus prawa obowiązującego w Islandii[2].
Przewodniczył obradom islandzkiego parlamentu Alþingi, w tym usadzał członków Rady Prawa, decydował o miejscu, w którym mają się podczas niego odbyć sądy, i sprawował na nim policję sesyjną[2]. Przysługiwała mu inicjatywa ustawodawcza[2]. Być może uprawniony był nawet do wydawania dekretów (edyktów), które obowiązywały podczas jego kadencji[2]. Ogłaszał zgromadzonym na Alþingi prawa, które zostały uchwalone przez Radę Prawa, oraz udzielone przez tę radę zgody na miarkowanie kar, a także – w czasie, gdy obecna była większość zgromadzonych – kalendarz[2].
Mówca Prawa był wybierany przez Radę Prawa (w pierwszy piątek trwania sesji Alþingi) na trzy lata. Jeśli nie udało się go wyłonić jednomyślnie, ciągnięto losy, z której kwarty ma on pochodzić, po czym wylosowana kwarta wybierała go większością głosów. Po upływie trzyletniej kadencji osoba będąca aktualnie Mówcą Prawa – po zarecytowaniu prawa dotyczącego trybu, w jakim ma procedować Alþingi – była wolna. Gdy wyraziła ona taką wolę oraz zgodzili się na to członkowie Rady Prawa, jej kadencja mogła być przedłużona i to wielokrotnie. Do jej przedłużenia wystarczająca była też większość głosów w Radzie Prawa[1].
Historia
Około 930 r. w Islandii powołano pierwszego Mówcę Prawa, kontynuując tę tradycję przez trzy następujące po sobie stulecia[1]. Najdłużej, bo dwadzieścia siedem lat (od 1004 r. do 1030 r.), Mówcą Prawa był Skapti, zwany też Lög-Skaptim[3]
Nie wiadomo, czy Mówcą Prawa mógł być wódz (goði)[3]. Nie powinno się go mylić z Allsherjargoði[1].
Po przejściu Islandii pod panowanie norweskie (lata 1262–1264) zastąpili go przedstawiciele/oficerowie prawa[4].
Lista lögsögumaðurów
| Lögsögumaður | Lata urzędowania |
| Úlfljótur | ok. 930 |
| Hrafn Hængsson | 930–949 |
| Þórarinn Ragabróðir Óleifsson | 950–969 |
| Þorkell máni Þorsteinsson | 970–984 |
| Þorgeir Ljósvetningagoði Þorkelsson | 985–1001 |
| Grímur Svertingsson | 1002–1003 |
| Skafti Þóroddsson | 1004–1030 |
| Steinn Þorgestsson | 1031–1033 |
| Þorkell Tjörvason | 1043-1053 |
| Gellir Bölverksson | 1054–1062 |
| Gunnar hinn spaki Þorgrímsson | 1063–1065 |
| Kolbeinn Flosason | 1066–1071 |
| Gellir Bölverksson | 1072–1074 |
| Gunnar hinn spaki Þorgrímsson | 1075 |
| Sighvatur Surtsson | 1076–1083 |
| Markús Skeggjason | 1084–1107 |
| Úlfhéðinn Gunnarsson | 1108–1116 |
| Bergþór Hrafnsson | 1117–1122 |
| Guðmundur Þorgeirsson | 1123–1124 |
| Hrafn Úlfhéðinsson | 1135–1138 |
| Finnur Hallsson | 1139–1145 |
| Gunnar Úlfhéðinsson | 1146–1155 |
| Snorri Húnbogason | 1156–1170 |
| Styrkár Oddason | 1171–1180 |
| Gissur Hallsson | 1181–1202 |
| Hallur Gissurarson | 1203–1209 |
| Styrmir hinn fróði Kárason | 1210–1214 |
| Snorri Sturluson | 1215–1218 |
| Teitur Þorvaldsson | 1219–1221 |
| Snorri Sturluson | 1222–1231 |
| Styrmir hinn fróði Kárason | 1232–1235 |
| Teitur Þorvaldsson | 1236–1247 |
| Ólafr hvítaskáld Þórðarson | 1248–1250 |
| Sturla Þórðarson | 1251 |
| Ólafr hvítaskáld Þórðarson | 1252 |
| Teitur Einarsson | 1253–1258 |
| Ketill Þorláksson | 1259–1262 |
| Þorleifur hreimur Ketilsson | 1263–1265 |
| Sigurður Þorvaldsson | 1266 |
| Jón Einarsson | 1267 |
| Þorleifur hreimur Ketilsson | 1268 |
| Jón Einarsson | 1269–1270 |
| Þorleifur hreimur Ketilsson | 1271 |
Tabelę opracowano na podstawie:[5].
Przypisy
- 1 2 3 4 Koszowski 2026 ↓, s. 102.
- 1 2 3 4 5 6 Koszowski 2026 ↓, s. 103.
- 1 2 Koszowski 2026 ↓, s. 104.
- ↑ Koszowski 2026 ↓, s. 210.
- ↑ J.L. Byock, Viking Age Iceland, London 2001, s. 355–356.
Bibliografia
- Edda poetycka. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986. ISBN 83-04-02222-2.
- Maciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Inowrocław: Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o., 2026 (pol.).