Maria Biliżanka
 | |
| Pełne imię i nazwisko |
Maria Billig |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
19 stycznia 1903 |
| Data i miejsce śmierci |
8 czerwca 1988 |
| Zawód, zajęcie |
reżyserka teatralna |
| Odznaczenia | |
    | |
Maria Biliżanka, wł. Maria Billig[1] 1° voto Kleinberg[2][3] vel Bielińska[4] (ur. 19 stycznia 1903 w Kolbuszowej, zm. 8 czerwca 1988 w Krakowie) – polska reżyserka teatralna, pedagożka, autorka sztuk dla dzieci oraz aktorka, w latach 1958–1963 dyrektorka krakowskiego Teatru Rozmaitości.
Życiorys
Urodziła się w Kolbuszowej, w rodzinie żydowskiej[2][5], jako córka lekarza Eliasza Billiga[1] i Anny z domu Kokosz[4]. Jej braćmi byli skrzypek Adolf Billig oraz inżynier Wilhelm Billig. Po śmierci ojca, wraz z matką i braćmi przeprowadziła się do Krakowa[1].
W 1923 roku ukończyła Miejską Szkołę Dramatyczną przy Narodowym Starym Teatrze w Krakowie[6]. W latach międzywojennych była związana z teatrami: Popularnym, Powszechnym, Marionetek, Cricot i Słowackiego. W tym ostatnim stworzyła i poprowadziła scenę dziecięcą, a także sama występowała na scenie w niewielkich rolach.
W 1945 roku, po zakończeniu II wojny światowej, rozpoczęła pracę wykładowcy w Studio Aktorskim przy Starym Teatrze. Zaangażowała się również w tworzenie Teatru „Wesoła Gromadka” przy ul. Karmelickiej, który następnie przekształcił się w Teatr Młodego Widza (1948) i Teatr Rozmaitości (1958). Tym ostatnim kierowała jako dyrektor w latach 1958–1963, a następnie otrzymała w nim posadę reżysera etatowego.
Biliżanka reżyserowała przedstawienia i słuchowiska radiowe dla dzieci. Na jej scenie debiutowało wielu przyszłych aktorów i ludzi teatru, m.in. Roman Polański. Polański wspominał w swojej autobiografii, że Biliżanka nie lubiła dziecięcych gwiazd ani przerośniętych osobowości. Dbała, by jej podopieczni nie popadali w samouwielbienie związane z występami w radiu i na scenie. Zależało jej, by młodzi aktorzy nie lekceważyli nauki i poważnie podchodzili do obowiązków szkolnych[7].
Była żoną doktora prawa Ignacego Jakuba Kleinberg-Bielińskiego (ur. 1894)[8].
Pochowana na cmentarzu Rakowickim w Krakowie[9].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1955)
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1953)[10]
- Złoty Krzyż Zasługi (21 września 1950)[11]
- 1960: Nagroda Miasta Krakowa[12]
- Order Uśmiechu (1984)
- Złota Odznaka Klubu Miłośników Teatru w Krakowie (1967)
Przypisy
- 1 2 3 Maria Biliżanka: legenda teatru [online], Kultura Onet, 19 stycznia 2018 [dostęp 2026-02-17].
- 1 2 The American Assocation for Polish-Jewish Studies | Weisgard Jewish Women in Krakow [online], www.aapjstudies.org [dostęp 2026-02-17].
- ↑ Joanna Śliwa, Stopping the Spread of Moral Savagery – Child Relief Efforts in the Kraków Ghetto, „Holocaust Studies: A Journal of Culture and History”, 1-2, 16, 2010 (ang.).
- 1 2 Billiżanka Maria [online], encyklopediakrakowa.pl [dostęp 2026-02-17].
- ↑ Geoffrey Weisgard, The Role of Women in the Jewish Community of Krakow from the 16th Century to 1939; An Unwritten History? [online], 2019 [dostęp 2026-02-17] (ang.).
- ↑ Maria Biliżanka. dziejekrakowa.pl, 14 lutego 2011. [dostęp 2014-10-27].
- ↑ Roman Polański: Roman. Warszawa: Wydawnictwo Polonia, 1989, s. 57–59. ISBN 83-7021-113-5.
- ↑ Arkusz Ewidencji Personalnej: Kleinberg-Bieliński Ignacy, Wojskowe Biuro Historyczne im. gen. Kazimierza Sosnkowskiego, 13 października 1945 [dostęp 2026-02-18].
- ↑ Karolina Grodziska Zaduszne ścieżki-przewodnik po Cmentarzu Rakowickim, Kraków 2003, s. 143.
- ↑ M.P. z 1953 r. Nr 90, poz. 1142 (ISAP) „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
- ↑ M.P. z 1950 r. Nr 104, poz. 1298 (ISAP) „za zasługi w pracy zawodowej”.
- ↑ Nagrody miasta Krakowa na 1960 r., „Życie Literackie” (24), 24 czerwca 1960, s. 5.