Maria Kasprowiczowa

Maria Kasprowiczowa
Ilustracja
Maria Kasprowiczowa na obrazie Witkacego z 1937
Data i miejsce urodzenia

12 maja 1887
Petersburg

Data i miejsce śmierci

12 grudnia 1968
Poronin

Zawód, zajęcie

publicystka, pamiętnikarka, kustoszka

Maria Kasprowiczowa (de domo Bunin[1][2], ur. 12 maja 1887 w Petersburgu[3], zm. 12 grudnia 1968 w Poroninie[4]) – pamiętnikarka, animatorka życia artystycznego, pisarka i kustoszka.

Życiorys

Była córką carskiego generała Wiktora Bunina[5] i Szwedki, Marii Anderson. W wieku 10 lat zachorowała na szkarlatynę. W wyniku powikłań cierpiała na nieuleczalną chorobę stawów. W związku z tym, mając kilkanaście lat, wyjeżdżała pod opieką ciotki na rehabilitację i pobyt w cieplejszym, korzystniejszym dla zdrowia klimacie: do Szwajcarii, Włoch i południowej Francji[6]. Wrażliwa na sztukę i piękno, zarzuciła młodzieńcze próby malarskie i literackie, uznając je za zbyt przeciętne. Marzyła o byciu towarzyszką życia artysty[7]. Jej niezwykła uroda i osobowość sprawiała, że cieszyła się względami wielu adoratorów. Zaręczyła się z włoskim poetą Eugenio Coselchim.

Wiosną 1907 r. w pociągu relacji Rzym-Neapol poznała[2] Jana Kasprowicza. Dwa lata później ponownie spotkała go przypadkiem we Lwowie. W 1911 została trzecią i ostatnią[1] żoną poety i dramaturga, który był starszy od niej o 26 lat. (Informację o ponad 30 latach różnicy wieku związane są z tym, że Maria w późniejszych latach niejednokrotnie "odmładzała się" o 5 lat[1]).

Ślub (najpierw cywilny, później w kościele protestanckim - ze względu na małżeństwo z Jadwigą ślub katolicki był wykluczony) odbył się w Dreźnie. W podróż poślubną małżeństwo udało się do Poronina, gdzie po raz pierwszy zobaczyła Tatry (potem była przez wiele lat gościem poronińskiego pensjonatu Mardułów-Gałów).

W 1920 r. u Kasprowiczów zamieszkały matka i siostra Marii, którym udało się wydostać z bolszewickiej Rosji. Jako polska obywatelka i żona polskiego poety nie wyrzekła się swojego pochodzenia, podkreślając niejednokrotnie w zapiskach, że jest Rosjanką[8]. W związku z trudnościami finansowymi po I wojnie światowej Maria zaczęła malować i sprzedawać tkaniny, wracając tym samym do artystycznych pasji[9].

Na początku lat dwudziestych jej małżeństwo przechodziło poważny kryzys. Maria czuła się tłamszona przez męża, który miał dbać tylko o własną indywidualność twórczą, zaniedbując jej potrzeby duchowe i fizyczne. Nawiązała wówczas intymną relację z Bojanem Panewem, ale nie zdecydowała się odejść od męża. Coraz bardziej schorowany i niezdolny do fizycznej miłości Kasprowicz nie oponował przeciwko romansowi[10].

W 1923 zamieszkała z mężem w willi Harenda[2]. Wobec postępującej choroby Kasprowicza zakończyła romans i poświęciła swój czas i energię na czułą opiekę. Pochodzący z 1926 r. ostatni tom poetycki Jana Kasprowicza Mój świat został jej zadedykowany[2]. W sierpniu 1926 r. została wdową.

Po śmierci męża przez długie lata pozostawała w konflikcie z córką poety Anną i jej mężem Władysławem Jarockim na tle praw własnościowych do Harendy i symbolicznej opieki nad spuścizną Jana Kasprowicza[11]. W 1950 objęła stanowisko kustosza państwowego Muzeum Jana Kasprowicza, do którego powstania się przyczyniła i którego kronikę pisała[2]. Działała na rzecz upamiętnienia swojego męża. W 1931 r. opublikowała pierwszy tom dzienników zatytułowany Moje życie z nim. Zbierała materiały biograficzne, bibliograficzne i pamiątki[4]. W Harendzie wisi m.in. wykonany przez nią batik, stanowiący tło dla zasuszonego bukietu kwiatów zerwanych w dniu śmierci Kasprowicza[1]. Z inicjatywy Marii powstało Stowarzyszenie Przyjaciół Twórczości Jana Kasprowicza[2].

W redakcji Mojego życia z nim pomógł autorce Michał Choromański, który zamieszkał (z matką) na Harendzie. Połączył ich kilkuletni, namiętny i skomplikowany związek miłosny, podczas którego wielokrotnie Maria wspomagała pisarza finansowo[12]. W powieści M. Choromańskiego Schodami w górę, schodami w dół egzaltowana wdowa Dragina Łucka to złośliwy, literacki portret dawnej ukochanej.

M. Choromański przedstawił Marii Henryka Worcella, który zamieszkał na Harendzie po zerwaniu Marii z ukochanym.

Zarówno w trakcie małżeństwa z Kasprowiczem, jak i po jego śmierci należała do czołowych postaci artystycznej kolonii Zakopanego i okolic lat międzywojennych. Przyjaźniła się między innymi z Karolem Szymanowskim i Stanisławem Ignacym Witkiewiczem.

Została pochowana w kapliczce Mauzoleum na Harendzie, do którego powstania się przyczyniła, zbierając fundusze i nadzorując projekt swojego przyjaciela Karola Stryjeńskiego[2][13].

Publikacje

Publikowała artykuły w prasie popularnej i fachowej, szkice i prozę (przed i po II wojnie światowej), a także następujące pozycje:

  • Dziennik. Moje życie z nim. 1900-1914,
  • Dziennik. Wojna. 1914-1922 (oba w 1932),
  • Dziennik. Bunt. 1922-1924,
  • Dziennik. Pojednanie. 1924-1926 (oba w 1933),
  • Dziennik. Harenda (1934)[4].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Lidia Długołec̨ka, Zakopane. Przewodnik historyczny, Wyd. 1, Warszawa: Wydawn. PTTK "Kraj", 1988, s. 266-267, ISBN 83-7005-064-6, OCLC 21057641 [dostęp 2023-03-06].
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Lidia Długołęcka-Pinkwart, Zakopane od A do Z, Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1994, s. 144-145, ISBN 83-217-2925-8, OCLC 749438875 [dostęp 2023-03-06].
  3. ↑ Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku. Kasprowiczowa Maria, [w:] pisarzeibadacze.ibl.edu.pl [online], Pracownia Dokumentacji Literatury Współczesnej iBL [dostęp 2026-01-13].
  4. 1 2 3 Włodzimierz Próchnicki, hasło biograficzne, w: Mały Słownik Pisarzy Polskich. Część II, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1981, s. 105
  5. ↑ ks. Vitold-Yosif Kovaliv: Wiktor Bunin. geni.com. [dostęp 2023-03-25].
  6. ↑ Radosław Romaniuk, Kobiety, które kochały pisarzy, Warszawa 2014, s. 237-238, ISBN 978-83-935837-6-8.
  7. ↑ Radosław Romaniuk, One: kobiety, które kochały pisarzy, Wydanie drugie, uzupełnione, Warszawa: Wilk & Król Oficyna Wydawnicza, 2014, s. 240-241, ISBN 978-83-935837-6-8.
  8. ↑ Maria Kasprowiczowa, Maria Szyszkowska, Spadające księżyce: z pamiętników, Warszawa: Twój Styl, 2001, s. 32, 43, 46-47, ISBN 978-83-7163-345-4.
  9. ↑ Radosław Romaniuk, One: kobiety, które kochały pisarzy, Wydanie drugie, uzupełnione, Warszawa: Wilk & Król Oficyna Wydawnicza, 2014, s. 256, ISBN 978-83-935837-6-8.
  10. ↑ Radosław Romaniuk, One: kobiety, które kochały pisarzy, Wydanie drugie, uzupełnione, Warszawa: Wilk & Król Oficyna Wydawnicza, 2014, s. 258-263, ISBN 978-83-935837-6-8.
  11. ↑ Maria Kasprowiczowa, Maria Szyszkowska, Spadające księżyce: z pamiętników, Warszawa: Twój Styl, 2001, ISBN 978-83-7163-345-4.
  12. ↑ Radosław Romaniuk, One: kobiety, które kochały pisarzy, Wydanie drugie, uzupełnione, Warszawa: Wilk & Król Oficyna Wydawnicza, 2014, s. 271-281, ISBN 978-83-935837-6-8.
  13. ↑ Radosław Romaniuk, One: kobiety, które kochały pisarzy, Wydanie drugie, uzupełnione, Warszawa: Wilk & Król Oficyna Wydawnicza, 2014, s. 268-271, ISBN 978-83-935837-6-8.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.