Michał Choromański

Michał Choromański
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

22 czerwca 1904
Jelizawietgrad

Data i miejsce śmierci

24 maja 1972
Warszawa

Narodowość

Polak

Język

polski (rosyjski)

Dziedzina sztuki

literatura

Epoka

dwudziestolecie międzywojenne – współczesność

Ważne dzieła

Michał Choromański (ur. 9 czerwca?/22 czerwca 1904 w Jelizawietgradzie[1], zm. 24 maja 1972 w Warszawie) – polski pisarz i dramaturg. Laureat Nagrody Młodych Polskiej Akademii Literatury.

Życiorys

Grób pisarza na Powązkach

Urodził się w Jelizawietgradzie (obecnie Kropywnycki) jako syn Konstantego Choromańskiego[1], medyka (który w 1918 zginął w Kijowie od wybuchu bomby) i Aleksandry (z domu Rogasskiej[1]). Po śmierci ojca zmuszony był pracować, by utrzymać siebie, matkę i siostrę. Był m.in. korepetytorem, nauczycielem rysunku, dziennikarzem oraz pomocnikiem piekarza. Interesował się również malarstwem i stworzył w tym czasie kilka portretów[2]. W młodym wieku zapadł na gruźlicę kości i płuc. Wtedy zaczęła się jego tułaczka po szpitalach i sanatoriach. W 1924 wraz z matką i siostrą przybył do Polski. Studiował pedagogikę i psychologię.

Podczas pobytu w Zakopanem zainteresowali się nim Karol Szymanowski i Kazimierz Wierzyński. Ten ostatni przedstawił młodego pisarza (piszącego wówczas po rosyjsku) Marii Kasprowiczowej, wdowie po Janie Kasprowiczu. Znajomość przerodziła się w romans, a pisarz wraz matką zamieszkał na „Harendzie”[3]. Pomagał wdowie po Janie Kasprowiczu w redakcji jej "Dzienników". Dzięki staraniom zafascynowanej nim Zofii Nałkowskiej otrzymał stypendium literackie[4]. Zaczęła się błyskawiczna kariera Choromańskiego. Józef Wittlin pisał o Białych braciach – pierwszej powieści napisanej przez Choromańskiego po polsku:

Będę trąbił, gdzie się da, że napisał Pan książkę stojącą na poziomie najlepszych dzieł Conrada, co jest prawdą[2].

W latach trzydziestych XX wieku napisał Zazdrość i medycynę, Opowiadania dwuznaczne, Skandal w Wesołych Bagniskach oraz kilka dramatów. Wiosną 1933 wyjechał do Szwajcarii, gdzie w maju leczył gruźlicę w sanatorium w Leysin[5]. Wynajął też część willi „Chimera” w Zakopanem. Tu spotykał się m.in. z Witkacym[6] i Tadeuszem Dołęgą-Mostowiczem. Szczególnie bliską przyjaźń nawiązał z Rafałem Malczewskim[7]. W tym okresie dużo podróżował do Argentyny, Brazylii i Afryki Zachodniej.

Niedługo po wybuchu II wojny światowej poślubił tancerkę i choreografkę Ruth Sorel. Ze względu na jej żydowskie pochodzenie oboje zmuszeni byli opuścić okupowaną Polskę w 1940. Choromański spędził siedemnaście lat na emigracji – najpierw w Brazylii, potem w Kanadzie. W Montrealu Ruth prowadziła szkołę baletową, Choromański cierpiał jednak na niemoc twórczą. Po powrocie do kraju w 1957 zaczął pracować ze zdwojoną siłą. Niemalże co roku wydawał nową powieść, nie spotykał się jednak z zainteresowaniem krytyków. Czuł się osamotniony i odrzucony. Zmarł nagle 24 maja 1972. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera 17B-5-30)[8]. Ruth Sorel-Choromańska zmarła w Warszawie 1 kwietnia 1974[9].

Twórczość

Portret M. Choromańskiego St.I. Witkiewicza (1930)
  • Biali bracia (1931)
  • Zazdrość i medycyna (1932), ekranizacja (1973)
  • Opowiadania dwuznaczne (1934)
  • Szpital Czerwonego Krzyża (druk w „Czasie” 1937, książka 1959)
  • Prolegomena do wszelkich nauk hermetycznych (1958)
  • Schodami w górę, schodami w dół (1965), ekranizacja (1988)
  • Dygresje na temat kaloszy (1966)
  • Makumba, czyli drzewo gadające (1968)
  • W rzecz wstąpić (1968)
  • Słowacki wysp tropikalnych (1969)
  • Głownictwo, moglitwa i praktykarze (1969)
  • Kotły Beethovenowskie (1970)
  • Różowe krowy i szare scandalie (1970)
  • Miłosny atlas anatomiczny (1972)
  • Memuary (1976, wcześniej drukowane w „Przekroju”)
  • Opowiadanie wariackie (1979)
  • Skandal w Wesołych Bagniskach (1993); na podstawie powieści polski horror komediowy Horror w Wesołych Bagniskach (1995)

Ekranizacje

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 Stanisław Łoza (red.), Czy wiesz kto to jest?, (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa : Wydaw. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.), Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 103.
  2. 1 2 Marek Sołtysik, posłowie do: Michał Choromański Zazdrość i medycyna. Wydawnictwo Poznańskie, 1990
  3. ↑ Tatiana Czerska, Narracje autobiograficzne Marii Kasprowiczowej: między wyznaniem a wyzwaniem, [w:] Pisarstwo kobiet pomiędzy dwoma dwudziestoleciami, redakcja Inga Iwasiów, Arleta Galant, Kraków: UNIVERSITAS, 2011, s. 79, ISBN 978-83-242-1309-2 (pol.).
  4. ↑ Maria Kasprowiczowa, Maria Szyszkowska, Spadające księżyce: z pamiętników, Warszawa: Twój Styl, 2001, s. 32-39, ISBN 978-83-7163-345-4.
  5. ↑ Zieliński Jan: Nasza Szwajcaria. Przewodnik śladami Polaków, Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Muzeum Polskie w Rapperswilu, Warszawa 1999, s. 109-110, ISBN 83-87893-21-8
  6. ↑ Zobacz: portrety Choromańskiego Witkiewicza 1 2
  7. ↑ Maria Kasprowiczowa, Maria Szyszkowska, Spadające księżyce: z pamiętników, Warszawa: Twój Styl, 2001, s. 33-34, ISBN 978-83-7163-345-4.
  8. ↑ Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze
  9. ↑ Ruth Sorel-Choromańska, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2023-05-11].

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.