Masalici

Masalitowie

Masalit

Flaga używana przez część masalickich nacjonalistów
Populacja	ok. 979 000
Miejsce zamieszkania	Czad (region Ouaddaï) Sudan (Darfur Zachodni)
Język	masalit, arabski czadyjski, język arabski, dialekt sudański
Religia	islam sunnicki
Pokrewne	Maba, Fur, Zaghawa
Historyczne terytorium Sułtanatu Dar Masalit

Masalici (nazwa własna: Masara, Kana Masaraka) – afrykańska grupa etniczna zamieszkująca głównie region Darfuru Zachodniego w Sudanie oraz wschodnią część regionu Wadaj w Czadzie^[1]. Są ludnością niearabską, posługującą się językiem masalit, choć powszechna jest wśród nich również znajomość języka arabskiego^[1][2].

Tradycyjnie Masalici są ludem rolniczym, zajmującym się uprawą prosa, sorgo i orzeszków ziemnych, a także hodowlą bydła i handlem. Społeczność zorganizowana jest w klany, a w historii zasłynęła z waleczności i dążenia do zachowania niezależności terytorialnej wobec zewnętrznych potęg politycznych i ekonomicznych^[1].

W przeszłości utworzyli Sułtanat Masalit, który jednoczył różne klany pod centralną władzą i odgrywał istotną rolę w historii regionu, znajdując się między wpływami sułtanatów Dar Fur i Wadai^[3]. Proces islamizacji Masalitów rozpoczął się w XVII wieku; obecnie zdecydowana większość wyznaje islam, który często współistnieje z elementami tradycyjnych wierzeń lokalnych^[1].

Współcześnie Masalici stali się ofiarami prześladowań na tle etnicznym w trakcie konfliktów w Sudanie, w tym wojny w Darfurze oraz walk wybuchłych w 2023 roku. Jako grupa niearabska byli systematycznie atakowani przez arabskie milicje (m.in. Dżandżawidów i Siły Szybkiego Wsparcia), co doprowadziło do oskarżeń o czystki etniczne i ludobójstwo, szczególnie w rejonie ich historycznej stolicy, Al-Dżunajna, oraz do masowych ucieczek ludności do Czadu^[4][5][6].

Masalici posługują się językiem masalit (nazwa własna: Kana Masaraka), który klasyfikowany jest w grupie języków Maba, należącej do rodziny języków nilo-saharyjskich^[1]. Język ten używany jest zarówno w regionie Darfuru Zachodniego w Sudanie, jak i w prefekturze Wadaj w Czadzie. Szacunki z 2006 roku mówiły o około 60 900 użytkownikach języka, jednak liczba ta prawdopodobnie jest znacznie wyższa^[2], a współczesne dane demograficzne wskazują na populację ponad pół miliona Masalitów w samym Sudanie^[1].

Język masalit charakteryzuje się szykiem zdania SOV (podmiot-dopełnienie-orzeczenie). Występuje w nim morfologia aglutynacyjna, w której informacje o czasie i aspekcie są kodowane za pomocą sufiksów czasownikowych. Na przykład sufiks -ti funkcjonuje zarówno jako znacznik czasu przyszłego, jak i element wyrażający modalność (możliwość)^[2]. Wielu Masalitów jest wielojęzycznych i posługuje się również czadyjską lub sudańską odmianą języka arabskiego, co ułatwia kontakty handlowe i społeczne z innymi grupami etnicznymi^[3].

W przeszłości w regionie nie było przedszkoli; dzieci uczęszczały do Khalwa (szkoły koranicznej), gdzie uczyły się alfabetu arabskiego oraz recytacji wersetów Koranu. Te wczesne umiejętności recytacji i pisania po arabsku stanowiły fundament pod późniejszą edukację formalną^[7].

Tradycyjnie Masalici są społecznością osiadłą, zajmującą się rolnictwem i hodowlą. Uprawiają głównie proso, sorgo, orzeszki ziemne, sezam oraz okrę. Kobiety i mężczyźni uprawiają pola oddzielnie i niezależnie zarządzają swoimi zbiorami oraz zwierzętami. Hodowla obejmuje bydło, owce i kozy, które wykorzystuje się do użyźniania pól oraz pozyskiwania mleka. Ważnym elementem gospodarki jest również zbieractwo (miód, guma, liście) oraz rzemiosło, w tym garbarstwo^[1][8].

Masalici są wyznawcami islamu, na który zaczęli przechodzić w XVII wieku pod wpływem muzułmańskich mistyków. Obecnie niemal cała populacja deklaruje przynależność do islamu sunnickiego. Religia ta dominuje w ich życiu politycznym i społecznym (modlitwa pięć razy dziennie, abstynencja od alkoholu). Równolegle z islamem wciąż funkcjonują elementy tradycyjnych wierzeń afrykańskich; w codziennych sprawach Masalici często odwołują się do świata duchów, wierząc, że Allah jest bytem zbyt odległym, by zajmować się przyziemnymi problemami^[1].

Przed 1874 rokiem ziemie Masalitów nie stanowiły jednolitego bytu politycznego, lecz były podzielone między wpływy sułtanatów Darfuru i Wadaju. Dopiero w latach 80. XIX wieku, w okresie powstania Mahdiego, lokalny przywódca religijny Isma’il 'Abd al-Nabi zjednoczył klany i utworzył Sułtanat Masalit. Jego syn i następca, sułtan Abbakr (1888–1905), skonsolidował państwo, balansując między potężnymi sąsiadami^[8].

Powstanie sułtanatu zmieniło strukturę społeczną, wprowadzając wyraźniejszy podział na klasę rządzącą (hukkam) i pospólstwo (masakin). Władza opierała się na systemie lenno-administracyjnym, a sułtanat czerpał dochody z podatków rolnych oraz handlu, w tym handlu niewolnikami, który był obecny w regionie do lat 20. XX wieku^[8].

Współcześnie Masalici stali się celem brutalnych ataków ze strony Sił Szybkiego Wsparcia (RSF) oraz sprzymierzonych z nimi arabskich milicji. Konflikt, który eskalował w kwietniu 2023 roku w Al-Dżunajna, przybrał formę czystek etnicznych^[10].

Raporty organizacji międzynarodowych, w tym Human Rights Watch, dokumentują systematyczne zabójstwa, gwałty i tortury wymierzone w Masalitów. Napastnicy używali wobec ofiar rasistowskich wyzwisk (m.in. „Nuba”, „niewolnicy”), wzywając do „oczyszczenia” terenu i przekształcenia go w „ziemię Arabów” (Dar Arab). Szczególnym celem ataków byli mężczyźni i chłopcy z grupy Masalit, a także elity społeczne: lekarze, prawnicy i liderzy społeczni^[10].

Symbolem tych prześladowań stało się zabójstwo gubernatora Darfuru Zachodniego, Khamisa Abakara, w czerwcu 2023 roku, krótko po tym, jak oskarżył on siły RSF o ludobójstwo. Masowe mordy, w tym masakra z 15 czerwca 2023 roku, zmusiły setki tysięcy Masalitów do ucieczki do sąsiedniego Czadu. Uchodźcy, często ranni, byli atakowani również podczas ucieczki na drodze do granicy. Dzielnice zamieszkane przez Masalitów w Al-Dżunajna zostały systematycznie zniszczone i zrównane z ziemią za pomocą buldożerów, co miało uniemożliwić powrót mieszkańców^[10].