Maurycy Allerhand

Maurycy Allerhand
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

28 czerwca 1868
Rzeszów, Austro-Węgry

Data i miejsce śmierci

po 10 sierpnia 1942
Lwów, Polska pod okupacją III Rzeszy

profesor nauk prawnych
Specjalność: prawo cywilne
Alma Mater

Uniwersytet Wiedeński

Doktorat

1892
Uniwersytet Wiedeński

Habilitacja

1909

Profesura

1921

Nauczyciel akademicki
Uczelnia

Uniwersytet Lwowski

Grobowiec rodziny Allerhandów na nowym cmentarzu żydowskim w Krakowie

Maurycy Allerhand (ur. 28 czerwca 1868 w Rzeszowie, zm. w sierpniu 1942 we Lwowie) – polski prawnik, cywilista, adwokat, profesor Wydziału Prawa Uniwersytetu Lwowskiego, członek Komisji Kodyfikacyjnej RP, członek Trybunału Stanu.

Życiorys

Pochodził z zamożnej żydowskiej rodziny właściciela ziemskiego. Ukończył polskie gimnazjum w Rzeszowie, gdzie w 1887 zdał maturę (z odznaczeniem), po czym podjął studia na Uniwersytecie Wiedeńskim. Stopień doktora praw uzyskał tam w 1892[1]. W pierwszym okresie życia używał imienia Mojżesz i Moritz[1].

Po powrocie do Galicji zamieszkał we Lwowie i rozpoczął staż kandydacki do adwokatury (aplikację adwokacką). Adwokatem został po 7 latach przygotowania w 1900 r. W tym czasie był już cenionym autorem publikacji prawniczych, który zamieszczał liczne opracowania w czasopismach krajowych i zagranicznych. Liczne prace zamieszczał w „Przeglądzie Prawa i Administracji”[1]. Był współpracownikiem czasopisma „Reforma Sądowa” w zakresie ustawodawstwa naftowego[2]. Żywo interesował się w tym czasie etnologią, a w szczególności etnologią prawniczą, zamieszczając swoje opracowania w czasopiśmie „Lud”[1].Wiele prac ogłosił także w języku niemieckim, głównie publikował jednak w języku polskim.

W latach 1909–1910 habilitował się na Uniwersytecie Lwowskim w dziedzinie prawa procesowego na podstawie pracy Podstęp w procesie. Od tego czasu był docentem prywatnym prawa procesowego cywilnego dla wykładu w języku polskim na Wydziale Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Lwowskiego[1]. W 1917 został mianowany docentem z tytułem profesora nadzwyczajnego, a w 1921 Naczelnik Państwa Józef Piłsudski nadał mu tytuł profesora zwyczajnego[1][3].

Pełnił funkcję kuratora Towarzystwa Żydowskich Słuchaczy Prawa UJK[4]. Wykładał także na Studium Dyplomatycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. 22 sierpnia 1919 został mianowany członkiem Komisji Kodyfikacyjnej RP. W 1922 z ramienia Koła Żydowskiego został wybrany przez Sejm RP I kadencji członkiem Trybunału Stanu[5].

Pod koniec 1924 został mianowany komisarzem rządowym kahału lwowskiego[6] i do 1929 był prezesem Żydowskiej Gminy Wyznaniowej[1]. Został członkiem żydowskiej loży masońskiej Izraelickie Stowarzyszenie Humanitarne, z której potem wystąpił. Nie angażował się politycznie, reprezentował postawę pełnej asymilacji z narodem i państwem polskim[1]. Przez cały czas prowadził praktykę adwokacką. Pracował też naukowo: wykładał prawo egzekucyjne, prawo niesporne i konkursowe, historię i organizację sądownictwa, adwokatury i notariatu, prawo ubezpieczeniowe w lotnictwie.

Od 1931 do 1933 kierował Zakładem Prawa Handlowego i Wekslowego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie[1]. Zapraszał często młodych prawników na seminaria w swym gabinecie. Uczestnikami tych seminariów byli znani później polscy prawnicy: Karol Koranyi, Kazimierz Przybyłowski, Ludwik Dworzak[1]. Do udziału w seminariach prof. Allerhanda przyznawali się też Jerzy Sawicki i Stefan Rozmaryn-Kwieciński.

W latach 1932–1933 ogłosił dwuczęściowy komentarz do Kodeksu Postępowania Cywilnego, w 1935 Komentarz do Kodeksu Handlowego, zaś w 1937 komentarz do Prawa Upadłościowego i postępowania układowego. Jego dorobek naukowy obejmuje ponad 1000 pozycji, w tym prace z zakresu prawa procesowego, cywilnego handlowego i etnografii[1]. Został członkiem pierwszego komitetu redakcyjnego pisma „Nowy Proces Cywilny”, powołanego w 1933[7].

Po wybuchu II wojny światowej, agresji ZSRR na Polskę i nastaniu okupacji sowieckiej został usunięty z Uniwersytetu Lwowskiego, w związku z czym zatrudnił się wraz z synem w spółdzielni Kultigruszka produkującej drewniane zabawki[3]. W połowie 1940 r. pozwolono mu wykładać na Uniwersytecie, ale jedynie prawo o notariacie[3].

Po ataku Niemiec na ZSRR i nastaniu we Lwowie 1 sierpnia 1941 roku okupacji niemieckiej został na krótko aresztowany i wyrzucony ze swojego mieszkania przy ul. Jagiellońskiej 20/22. Początkowo mieszkał u syna Joachima na ulicy Sobieskiego, ale w listopadzie 1941 cała rodzina znalazła się w getcie lwowskim[3]. Odmówił przyjęcia stanowiska przewodniczącego Judenratu motywując decyzję podeszłym wiekiem i złym stanem zdrowia[8]. Rękopis dziennika z getta, pt. Zapiski z tamtego świata, przechował w swych papierach prof. Stefan Stasiak. Zostały one opracowane i wydane przez wnuka Leszka Allerhanda w 2003 r. i ponownie, po uzupełnieniach i poprawkach, w 2011 r.[9]

W dniu 10 sierpnia 1942 został wywieziony wraz z żoną i wnukiem do obozu janowskiego, gdzie prof. Maurycy został zamordowany przez policjanta, do którego zaapelował w jego języku[1][10]. Żona i wnuk Józef prawdopodobnie zostali wywiezieni do KL Bełżec i tam zamordowani[1]. Córka z wnuczką, które mieszkały w Warszawie zginęły w Treblince[3]. Jego syn Joachim (1897–1970), synowa Zinajda (1908–1978) i wnuk Leszek (1931–2018) uciekli z getta i uratowali się z Holokaustu jako jedyni z 35-osobowej rodziny lwowskich Allerhandów[3].

Symboliczny grób Maurycego Allerhanda i jego żony Salomei znajduje się na nowym cmentarzu żydowskim w Krakowie[1]. W 2009 roku został patronem fundacji prawniczej – Instytut Allerhanda z siedzibą w Krakowie[1].

Publikacje

  • Prawo imion, Lwów 1899.
  • Umowa pisemna a ustne oświadczenie stron, Lwów 1901.
  • Kwestye procesowe, Lwów 1902.
  • Istota wznowienia i restytucji, Lwów 1908.
  • Podstęp w procesie, Lwów 1907.
  • Kodeks postepowania cywilnego. Komentarz, Lwów 1932–1933.
  • Prawo o notarjacie, Lwów 1934.
  • Kodeks handlowy. Komentarz, Lwów 1935.
  • Uzasadnienie projektu prawa upadłościowego, Warszawa 1935.
  • Prawo upadłościowe. Prawo o postępowaniu układowem. Komentarz, Warszawa 1937.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 "Poczet Jurystów i Ekonomistów" (1): Maurycy Allerhand – patron „Głosu Prawa” 2018 – Głos Prawa - Przegląd Prawniczy Allerhanda [online], glosprawa.pl [dostęp 2025-10-05].
  2. ↑ Podział pracy między P. T. współpracowników „Reformy sądowej”. „Reforma Sądowa”. 6, 7, 8, s. 86, 1907.
  3. 1 2 3 4 5 6 Maurycy Allerhand napisał prawo, które obowiązywało od 1934 do 2003 r. Zginął, gdy próbował pomóc kobiecie katowanej przez policjanta, „wyborcza.pl” [dostęp 2018-09-24] (pol.). Wersja drukowana: Wojciech Orliński, Maurycy Allerhand pisze prawo od zera, Gazeta Wyborcza – Duży Format, 2018-09-24, s. 20–22.
  4. ↑ Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918–1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 62. ISBN 978-83-7188-964-6.
  5. ↑ Trybunał Stanu. „Tydzień Płocki”, s. 3, nr 4 z 26 marca 1924.
  6. ↑ Maurycy Allerhand. „Nowości Illustrowane”. Nr 52, s. 2, 25 grudnia 1924.
  7. ↑ Co przynosi prasa prawnicza? Nowy Proces Cywilny. „Czasopismo Sędziowskie”. 2, s. 76, 1933.
  8. ↑ Magdalena Siek: Teka lwowska. Lata: 1898–1928, 1941–1942. Żydowski Instytut Historyczny, 2010. s. 2. [dostęp 2015-05-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-05-18)].
  9. ↑ Maurycy Allerhand, Leszek Allerhand: Zapiski z tamtego świata, Wydawnictwo Edukacyjne, Kraków 2003, wyd. 2, jako: Maurycy Allerhand, Leszek Allerhan, Zapiski z tamtego świata. Zagłada we Lwowie w dzienniku Profesora i wspomnieniach jego wnuka, posłowie Adam Redzik, red. Adam Redzik, Jacek Tokarski, Kraków: Instytut Allerhanda, Wydawnictwo Wysoki Zamek 2011; wyd. 3, Wydawnictwo Wysoki Zamek, Kraków 2023.
  10. ↑ Koranyi Karol, Maurycy Allerhand, „Państwo i Prawo” 1947, nr 1, s. 90-92.

Bibliografia

  • Maurycy Allerhand, Leszek Allerhand: Zapiski z tamtego świata, Wydawnictwo Edukacyjne, Kraków 2003, wyd. 2, jako: Maurycy Allerhand, Leszek Allerhan, Zapiski z tamtego świata. Zagłada we Lwowie w dzienniku Profesora i wspomnieniach jego wnuka, posłowie Adam Redzik, red. Adam Redzik, Jacek Tokarski, Kraków: Instytut Allerhanda, Wydawnictwo Wysoki Zamek 2011; wyd. 3, Wydawnictwo Wysoki Zamek, Kraków 2023.
  • Leszek Allerhand, Żydzi Lwowa. Opowieść, przedmowa Adam Redzik, Kraków-Warszawa 2010; ISBN: 978-83-931113-0-5; 978-83-931222-0-2
  • Recenzja: A Redzik w: „Rocznik Lwowski” 2004
  • Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918–1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 132–133. ISBN 978-83-7188-964-6.
  • Radwan Adam, Integracyjny wymiar życia i dzieła Maurycego Allerhanda – w 140. rocznicę urodzin, „Czasopismo Kwartalne Całego Prawa Handlowego, Upadłościowego oraz Rynku Kapitałowego” (HUK) 2008, nr 2 (4), s. 311-316.
  • Radwan Arkadiusz, Redzik Adam, O dwóch dwudziestoleciach i trzech jubileuszach prawa handlowego w Polsce, „Przegląd Prawa Handlowego” 2009, nr 9, s. 4-8.
  • Radwan Arkadiusz, Świadectwo, ślad, symbol, spuścizna – pamięci adwokata i profesora Maurycego Allerhanda w 70. rocznicę śmierci, „Palestra” 2012, nr 11-12, s.  
  • Adam Redzik, W sprawie okoliczności śmierci profesora Maurycego Allerhanda, „Kwartalnik Historii Żydów” 2005, nr 2 (214), s. 174-183.
  • Adam Redzik, Maurycy Allerhand (1868-1942) – w 150-lecie urodzin, „Palestra” 2018, nr 7-8, s. 159-173.
  • Adam Redzik, Poczet Jurystów i Ekonomistów Polskich (1): Maurycy Allerhand (1868-1942) – patron „Głosu Prawa” 2018, „Głos Prawa" 2018, nr 1-2, s. 141-155.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.