Megaerops albicollis
| Megaerops albicollis[1] | |||
| Francis, 1989 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
Megaerops albicollis | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |||
 | |||
Megaerops albicollis – gatunek ssaka, nietoperza z rodziny rudawkowatych, jeden z czterech gatunków rodzaju bezogoniec, uznawany niegdyś za podgatunek bezogońca obrożnego, obecnie przeniesionego do innego rodzaju. Długość głowy i tułowia między 45,9 a 51,5 mm, ogona 0 do 4 mm. Ma krótki pysk z tubularnymi nozdrzami, duże oczy, długie i owalne uszy. Brązowe błony skrzydeł. Owocożerca, gniazduje na drzewach, zasiedla lasy kontynentalnej Malezji, Sumatry i Borneo. Występuje rzadko. Zasiedla liczne tereny chronione.
Budowa
Długość głowy i tułowia bezogońca Megaerops albicollis wynosi między 45,9 a 51,5 milimetra[3], a więc mniej niż bezogońca sundajskiego[4], bezogońca jawajskiego[5] i bezogońca indochińskiego[6]. Ciału towarzyszy ogon mierzący do 4 mm[3]. Ogon ten odróżnia tego bezogońca od pozostałych 3 gatunków bezogońca, żaden z nich bowiem ogona nie ma[4][5][6]. Występuje on zresztą tylko u zwierząt pochodzących z Półwyspu Malajskiego, podczas gdy te zamieszkujące Brunei na wzór swych krewnych z innych gatunków żadnego ogona nie posiadają. Długość ucha wynosi od 8,9 do 13,3 milimetra. Przedramię mierzy od 46 do 51,5 milimetra[3], znowu mniej niż u wszystkich trzech pozostałych bezogońców[4][5][6]. Długość stopy wynosi 10–11 mm[3]. Tutaj bezogoniec sundajski może mieć stopy i mniejsze, i większe[4], podczas gdy bezogoniec indochiński ma większe[6]. M. albicollis waży pomiędzy 16 a 26 g[3], co czyni go lżejszym od bezogońców sundajskiego[4] i indochińskiego[6].
Autorzy opisują krótki pysk zwierzęcia z tubularnymi nozdrzami[3], podobnymi jak u trzech pozostałych bezogońców[4][5][6]. Rzeczone tubularne nozdrza kierują się do przodu i na boki. Mają pogrubione brzegi[3], podobnie jak u bezogońca indochińskiego[6]. Pysk jest krótki[3].
Badacze wspominają opadające czoło oraz bardzo duże oczy zwierzęcia o kasztanowobrązowych tęczówkach[3], które odróżniają zwierzę od zielonobrązowych tęczówek bezogońca indochińskiego[6] czy ciepłobrązowych tęczówek bezogońca sundajskiego[4].
Długie i owalne uszy tego bezogońca zabarwione są jasnym brązem. Krańce mają ciemniejsze[3].
Bardzo krótka czaszka ma umiarkowanie głęboki pysk i otwierające się ku przodowi nozdrza zewnętrzne. Duże oczodoły nie sięgają jednak ponad łagodnie opadające czoło. Badacze wspominają też zaokrągloną puszkę mózgową i korzeń jarzmowy leżący nieco powyżej linii zębodołowej. Kości jarzmowe charakteryzują jako cienkie i wygięte jedynie nieznacznie. Wspominają też cienki wyrostek zaoczodołowy kierujący się tylno-bocznie[3].
Podniebienie jest szerokie i płaskie[3].
Wszystkie bezogońce mają ten sam wzór zębowy. Wzór zębowy obejmuje 2 siekacze szczękowe i jeden żuchwowy, po jednym kle, po trzy przedtrzonowce, pojedynczy trzonowiec górny i dwa dolne. W sumie daje to 28 zębów[4]. Megaerops albicollis cechuje się słabo rozwiniętym uzębieniem. Siekacze i pierwsze przedtrzonowce są spiczaste, natomiast kły są krótkie i cienkie. Jeszcze krótsze, połowy długości kłów, są tylne zęby przedtrzonowe, jednakże i tak są one przynajmniej dwa razy większe od pierwszych trzonowców. Ostatnie zęby trzonowe są z kolei kołkowate. Badacze wskazują jeszcze zaokrągloną linię zębów policzkowych[3].
Głowę Megaerops albicollis pokrywa krótkie, gęste kremowobrązowe futro, podczas gdy włosy porastające grzbiet zwierzęcia są umiarkowanie długie i zabarwione na szaro u podstawy, na żółtawobrązowo natomiast na swych końcach. Gatunek ten posiada wydatną kryzę białych włosów, prawie że stykającą się na plecach i obecną u osobników tak męskich, jak i żeńskich, niemniej u męskich jest ona lepiej rozwinięta[3]. U bezogońca sundajskiego jest ona słabo rozwinięta[4], bezogoniec jawajski ma w tej okolicy tylko nieco dłuższe włosy[5]. Klatkę piersiową porasta futro długie i jasnoszare, bardziej brązowe znajduje się natomiast na przedramionach i brzuchu, przy czym włosy na brzuchu są krótsze[3].
Wskaziciel kończy się pazurem[3], podobnie jak i u bezogońca indochińskiego[6] czy sundajskiego[4]. Badacze opisują brązowe błony skrzydeł z białymi włosami ciągnącymi do podstaw przedramion[3].
Uropatagium opisywane jest jako umiarkowanie rozwinięte na bokach, a wąskie w centrum, po stronie grzbietowej delikatnie porosłe futrem[3].
Systematyka
Nowy takson nietoperza opisany został jako podgatunek Megaerops wetmorei albicollis piórem Francisa w 1989 roku[3][7]. Gatunek Megaerops wetmorei zaliczano wtedy do rodzaju Megaerops czyli bezogoniec, wprowadzona potem przez Polskie nazewnictwo ssaków świata nazwa polska brzmiała bezogoniec obrożny[8.1]. Jako miejsce typowe autor podał Rezerwat Pasok Forest w kontynentalnej Malezji. Badacz ten podał również współrzędne geograficzne tego miejsca, mianowicie 2° 58’ szerokości geograficznej północnej i 102° 17’ długości geograficznej wschodniej[3]. Holotyp to ciało zakonserwowane w alkoholu i wyekstraktowana czaszka młodocianego samca (sygnatura BMNH:Mamm:1988.45) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz typowy zebrał autor opisu 13 sierpnia 1987[9]. Niemniej kolejne badania, w tym genetyczne, wykazały odrębność Megaerops wetmorei albicollis i typowego Megaerops wetmorei[2]. Obecnie takson uznaje się za osobny gatunek, pozostawiony w rodzaju Megaerops. Co więcej, nie wyróżnia się już w nim gatunku Megaerops wetmorei, ponieważ gatunek ten przyniesiono do innego rodzaju Ptenochirus[3], obecnie zwanego po polsku piżmolotem, w którym wyróżniano wcześniej gatunki piżmolot mały i piżmolot duży[8.2].
Gatunek zalicza się do kreowanego w 1865 rodzaju Megaerops[3], czyli bezogoniec, wraz z kilkoma innymi gatunkami, jak bezogoniec sundajski, bezogoniec jawajski czy bezogoniec indochiński[8.1]. Bezogoniec należy do plemienia Cynopterini, zasobnego w 14 gatunków, umieszczonych także w rodzajach Cynopterus[10.1] (krótkonosek[8.3]) i Ptenochirus[10.1] (piżmolot[8.2]). Wraz z drugim plemieniem Balionycterini, obejmującym 17 gatunków, tworzy ono podrodzinę Cynopterinae. Jest ona jedną z ośmiu podrodzin w rodzinie rudawkowatych (Pteropodidae), obejmującej w sumie 191 gatunków[10.1].
Gatunek nie obejmuje żadnych podgatunków. Niemniej zróżnicowanie pomiędzy osobnikami z populacji wschodnich i zachodnich wskazuje na możliwość istnienia wśród nich nawet i odrębnego gatunku[3].
Etymologia
Tryb życia
M. albicollis nie migruje[2].
Zwierzę gniazduje na drzewach[2].
Cykl życiowy
Ciężarną samicę tegoż gatunku znaleziono w sierpniu na Półwyspie Malajskim[3]. To odróżnia gatunek od bezgońca sundajskiego o ciężarnych samicach od lutego do czerwca[4].
Długość pokolenia szacuje się na 5 lat[2].
Rozmieszczenie geograficzne
Gatunek opisany został pierwotnie z kontynentalnej Malezji, ale zamieszkuje także Sumatrę (Jambi i Riau) i Borneo[3]. Jego zasięg uwzględnia następujące kraje: Brunei, Indonezja (Sumatra, Kalimantan), Malezja (Półwysep Malajski, Sarawak, Sabah). Dane z Półwyspu obejmują zaledwie jednak dwa miejsca, mianowicie Rezerwat Leśny Pasoh i Kuala Lompat w Rezerwacie Zwierzyny Krau. IUCN zwraca uwagę, że tak naprawdę obu miejscom zagraża wylesianie. Na Sumatrze nietoperz też zasiedla jedno miejsce, choć leżące formalnie w dwóch dystryktach, i też zagrożone wylesianiem. W Kalimantanie spotyka się go na południu, w środku i na wschodzie. Całkowity zasięg występowania IUCN szacuje na podstawie metody najmniejszych wypukłych wielokątów na 1 742 729 km², rzeczywiście zajmowany obszar zaś, mierzony siatką o oku 4 km², na około 540 000 km²[2].
Zwierzę bytuje na wysokości od poziomu morza do 1100 m powyżej[2].
Nie wiadomo, czy populacja jest znacznie pofragmentowana. Wyróżnia się między 5 a 10 subpopulacji[2].
Ekologia
Siedliskiem Megaerops albicollis są pierwotne nizinne lasy dwuskrzydłowate na wysokościach poniżej 1100 m[3]. Różni go to od bezogońca indochińskiego, który radzi sobie również na terenach zmodyfikowanych ręką ludzką[6].
Zwierzę to jest owocożerne[3], podobnie zresztą jak i inne rudawkowate[10]. Pokarmu szuka w koronach drzew bądź nieco niżej. Znajdowano go choćby blisko owocujących drzew Palaquium obovatum[3].
Zagrożenia i ochrona
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje Megaerops albicollis za gatunek bliski zagrożenia (NT). Wobec niedawnego wyniesienia do rangi osobnego gatunku IUCN oceniła Megaerops albicollis tylko raz, w 2025[2].
Gatunek wszędzie jest rzadki[2]. Populacja jest pofragmentowana[3].
Jego liczebność spada. Liczebność gatunku nie jest znana. W ciągu ostatnich 15 lat spadek szacuje się na 25–30%. Przewiduje się, że spadek nie zmieni się w przyszłości. Nie zmienia się natomiast liczba miejsc bytowania gatunku[2].
Spadek liczebności wynika z niszczenia siedlisk zwierzęcia, w szczególności wycinania nizinnych lasów Malezji, Sumatry i Borneo, związanych z rolnictwem, tworzeniem plantacji, wyrębem i pożarami lasu. Przewidywania stanowią, że spadek ten będzie w dalszym ciągu postępował[2].
Nietoperz zasiedla liczne tereny chronione, czego przykładem Park Narodowy Bukit Tigapuluh. Nie prowadzi się natomiast działań mających zmierzać konkretnie do ochrony tego gatunku. IUCN dostrzega potrzebę dalszych badań nad gatunkiem i objęcia ochroną wycinanych nizinnych lasów, które on zamieszkuje[2].
W kulturze
Gatunek nie ma dla człowieka znaczenia użytkowego. Nie handluje się nim[2].
Przypisy
- ↑ Megaerops albicollis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 C.M. Francis, Megaerops albicollis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2025-2 [dostęp 2026-05-02] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 4. White-Collared Fruit Bat, s. 64, w: N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1. Temminck's Tailless Fruit Bat, s. 63, w: N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- 1 2 3 4 5 2. Javan Tailless Fruit Bat, s. 63, w: N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 3. Ratanaworabhan's Tailless Fruit Bat, s. 63–64, w: N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- ↑ C.M. Francis, Notes on fruit bats (Chiroptera, Pteropodidae) from Malaysia and Brunei, with the description of a new subspecies of Megaerops wetmorei Taylor, 1934, „Canadian Journal of Zoology”, 67 (12), 1989, DOI: 10.1139/z89-408 (ang.).
- Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ 1988.45. [w:] Data Portal [on-line]. Natural Museum History. [dostęp 2026-07-06]. (ang.).
- ↑ N. Giannini i inni, Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy), Handbook of the Mammals of the World, t. 9. Bats, Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 16-, ISBN 978-84-16728-19-0 (ang.).
- ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 404, 1904. (ang.).
- ↑ albicollis, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-07-08] (ang.).