Bezogoniec sundajski

Bezogoniec sundajski

Megaerops ecaudatus
(Temminck, 1837)
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	nietoperze
Podrząd	rudawkokształtne
Rodzina	rudawkowate
Podrodzina	Cynopterinae
Plemię	Cynopterini
Rodzaj	bezogoniec
Gatunek	bezogoniec sundajski
Synonimy
Pachysoma ecaudatum Temminck, 1837[1] Megera ecaudata[a]: Lesson, 1842[2] Pteropus ecaudatus[a]: A. Murray, 1866[3] Megæra ecaudata[a]: J.E. Gray, 1871[4] Cynopterus (Megaerops) ecaudatus[a]: Trouessart, 1897[5] Ptenochirus (Megaerops) ecaudatus[a]: Trouessart, 1904[6] Megærops ecaudatus[a]: Chasen, 1940[7]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[8]
najmniejszej troski
Zasięg występowania

Bezogoniec sundajski^[9.1] (Megaerops ecaudatus) – gatunek ssaka, nietoperza z rodziny rudawkowatych. Długość głowy i tułowia wynosi od 65 do 84 mm, nie ma ogona, szeroki i wysoki pysk nosi tubularne nozdrza z dobrze rozwiniętą rynienką podnosową. Miękkie futro jest brązowe, uropatagium dobrze rozwinięte. Zamieszkuje południowo-wschodnią Azję. Żyje w koronach drzew, potrafi tworzyć duże stada, potrzebuje miejsc do grzędowania. Żeruje na owocach. Nie zagraża mu wyginięcie, aczkolwiek pewne zagrożenie niesie wylesianie.

Kariotyp obejmuje 26 chromosomów, z których 10 jest meta- bądź submetacentrycznych, 5 subtelocentrycznych i 6 akrocentrycznych. Ponadto populacja tajlandzka ma o 2 chromosomy mniej na skutek translokacji robertsonowskiej^[10].

Długość głowy i tułowia wynosi od 65 do 84 mm, przy czym ucho mierzy od 12,9 do 18 mm. Przedramię mierzy między 50 a 58 mm, podczas gdy stopa 8,9 do 11,2 milimetra. Ogon nie występuje. Masa ciała zawiera się między 22 a 28 g. Samice są nieco większe od samców, 5% mniejszych od samic^[10]. Liczby te czynią go większym od bezogońca jawajskiego^[11].

Pysk zwierzęcia badacze opisują jako szeroki i wysoki. Zwracają uwagę na duże, wystające oczy o brązowych tęczówkach, osadzone w dużych oczodołach. Krótki, głęboki, szeroki, pogrubiony pysk cechuje się dobrze wyrażoną rynienką podnosową poniżej subtabularnych wystających nozdrzy. Nozdrza zewnętrzne kierują się do przodu, kończą się krótkimi sercokształtnymi otworami. Długie, owalne uszy mają bladobrązowe, prześwitujące małżowiny o ciemniejszym brzegu. Rzadki włos porasta twarz. Puszka mózgowa jest zaokrąglona. Autorzy wspominają jeszcze nadęte zachyłki paranasalne sięgające otworu zaoczodołowego oraz długie, skierowane tylno-brzusznie wyrostki zaoczodołowe^[10]. Ectotympanicum jest szerokie w kierunku przednim, entotympanicum wstęgowate. Podniebienie jest płaskie, długie za linią zębów, z kolcem pośrodkowym^[10], nieobecnym choćby u bezogońca jawajskiego^[11]. Ponadto występuje 7 niepodzielonych międzyzębowych grzbietów podniebiennych, smukłych i nieco opuchniętych, z ósmym cienkim podzielonym^[10], mniej niż u bezogońca jawajskiego^[11].

Cienka żuchwa ma długi, nachylony wyrostek dziobiasty. Jej wyrostek kłykciowy leży powyżej poziomu dolnej linii zębodołu, kąt żuchwy kieruje się ku brzuchowi. Wzór zębowy obejmuje 2 siekacze szczękowe, małe i wydłużone, i jeden żuchwowy, niewielki, po jednym kle, na górze małym i zakrzywionym z wypukłą powierzchnią medialną, na dole też niewielkim, po 3 przedtrzonowce, na górze niewielkie do średniej wielkości, coraz mniejsze do tyłu, na dole z pierwszym kołkowatym, pojedynczy trzonowiec górny i 2 dolne, w tym drugi kołkowaty. W sumie daje to 28 zębów. Podobny wzór zębowy występuje u innych bezogońców^[10].

Futro jest miękkie i jednolicie brązowe, nieco bledszy brzusznie, przy czym włosy głowy i tułowia mają szare podstawy. Na gardle są one dłuższe u samców, tworząc słabo widoczną kryzę^[10].

Wskaziciel kończy się pazurem. Błony skrzydeł brązowej barwy czepiają się pierwszego palca^[10].

Piszczel krótkiej długości porastają grzbietowo włosy. Uropatagium jest dobrze rozwinięte, ogon jednak nie występuje^[10].

Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1837 roku holenderski zoolog Coenraad Jacob Temminck umieszczając nowo opisany gatunek w rodzaju Pachysoma i nadając mu epitet gatunkowy ecaudatum^[1]. Miejsce typowe to Padang na zachodniej Sumatrze w Indonezji^[12][13]. Holotyp to czaszka, luźne kości i zamontowana skóra dorosłej samicy (sygnatura RMNH.MAM.38025)^[14][15] ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Lejdzie. Okaz typowy został zebrany przez niemieckiego przyrodnika i zoologa Salomona Müllera^[14][15].

Zalicza się on do rodzaju Megaerops^[10], czyli bezogoniec, wraz z kilkoma innymi gatunkami, jak bezogoniec jawajski, bezogoniec indochiński czy Megaerops albicollis^[9.1]. Bezogoniec należy do plemienia Cynopterini, zasobnego w 14 gatunków, umieszczonych także w rodzajach Cynopterus^[16.1] (krótkonosek^[9.2]) i Ptenochirus^[16.1] (piżmolot^[9.3]). Wraz z drugim plemieniem Balionycterini, obejmującym 17 gatunków, tworzy ono podrodzinę Cynopterinae. Jest ona jedną z ośmiu podrodzin w rodzinie rudawkowatych (Pteropodidae), obejmującej w sumie 191 gatunków^[16.1].

Badania genetyczne potwierdziły odrębność podrodziny Cynopterinae z dwoma wyżej podanymi plemionami^[17].

Podgatunków nie wyróżnia się^[10].

Gatunek potrafi tworzyć duże stada^[10], co nie jest wyjątkiem u rudawkowatych^[16]. Nietoperz ten żeruje na wszystkich wysokościach poniżej koron drzew. Samce gniazdują około 50 m od owocującego drzewa. Gatunek wydaje się zmieniać miejsca bytowania, podążając za obfitym w danym czasie pokarmem^[10].

Bezogoniec sundajski zasiedla lasy różnych rodzajów, w tym nizinne lasy wiecznie zielone^[8], wilgotne tropikalne lasy szerokolistne, w tym południowotajlandzkie lasy Gór Tenaserimskich, a także lasy deszczowe nizinne i górskie, także lasy dwuskrzydłowate^[10]. Zamieszkuje też lasy zdegradowane ręką człowieka. Niemniej wymaga miejsc do grzędowania^[8].

Jest to owocożerca^[10], podobnie jak wiele innych przedstawicieli jego rodziny^[16]. Potrafi zasiedlać korony wielkich drzew, tworząc duże stada, często z innymi gatunkami swojej rodziny^[10], a rudawkowate potrafią tworzyć zgromadzenia liczące tysiące osobników^[16]. Spożywa owoce takich roślin, jak Eleocarpus stipularis, figowce Ficus globosa i Ficus magnoliaefolia, Eugenia chloratha, Strombosia javanica, Pellacalyx saccardianus, śliwa Prunus polystchia i Palaquium obovatum^[10].

Bezogoniec sundajski występuje na Borneo, północnej i zachodniej Sumatrze, a także na Półwyspie Malajskim. O jego obecności donoszono w północno-wschodnich Indiach, w Arunachal Pradesh. Handbook of the Mammals of the World podaje jeszcze, że doniesienia te nie doczekały się potwierdzenia^[10], IUCN powołuje się jednak na nieopublikowane badania Srinivasulu i innych potwierdzające obecność gatunku w północno-wschodnich Indiach. Niemniej wśród państw, gdzie stwierdzono gatunek, wymienia Indonezję, Malezję, Brunei i Tajlandię. Indie podaje wśród krajów niepewnych^[8].

Nietoperz zamieszkuje tereny na wysokości od 100 do 3000 m nad poziomem morza^[8].

IUCN uznaje bezogońca sundajskiego za gatunek najmniejszej troski. Gatunek oceniono po raz pierwszy w 1996 jako gatunek niższego ryzyka / najmniejszej troski. W 2008 uznano go za gatunek najmniejszej troski. Ostatnia ocena odbyła się w 2020, statusu nie zmieniono. Kierowano się tu jego szerokim zasięgiem występowania, obejmującym liczne obszary chronione, mimo że nie występuje pospolicie^[8].

Populacja jest stabilna. Nie stwierdza się istotnego pofragmentowania^[8].

Pewne ryzyko niesie wylesianie^[8].