Nietoperek

Nietoperek

wieś
Państwo	Polska
Województwo	lubuskie
Powiat	międzyrzecki
Gmina	Międzyrzecz
Wysokość	ok. 75 m n.p.m.
Liczba ludności (2022)	266[1]
Strefa numeracyjna	95
Kod pocztowy	66-305[2]
Tablice rejestracyjne	FMI
SIMC	0184170
Położenie na mapie gminy Międzyrzecz Nietoperek
Położenie na mapie Polski Nietoperek
Położenie na mapie województwa lubuskiego Nietoperek
Położenie na mapie powiatu międzyrzeckiego Nietoperek
52°24′08″N 15°32′18″E/52,402222 15,538333[3]

Nietoperek – wieś w Polsce, położona w województwie lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, w gminie Międzyrzecz^[4][5].

W gminie Międzyrzecz istnieją: 1 wieś (miejscowość podstawowa), 1 kolonia wsi oraz 1 osada leśna wsi (integralne części miejscowości), o nazwie Nietoperek. Niniejszy artykuł dotyczy wsi Nietoperek, która posiada identyfikator SIMC 0184170. Kolonia wsi Nietoperek o nazwie Nietoperek posiada identyfikator SIMC 0184193. Natomiast osada leśna wsi Nietoperek o nazwie Nietoperek posiada identyfikator SIMC 0184201^[5].

Wieś jest położona ok. 5 km na południe od Międzyrzecza przy drodze ekspresowej S3 (E65) i leży na terenie Zespołu Przyrodniczo-Krajobrazowego Uroczyska Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego.

Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej drugiej połowy XV wieku. Wymieniona została po raz pierwszy w łacińskojęzycznym dokumencie z 1452 pod zlatynizowaną staropolską nazwą „Nyethopirek”, 1464 „Nyetopirek”, 1499 „Nyethopyrek”, 1510 „Nyetopyrek”, 1520 „Nyetoperek, Nietoperek”, 1563 „Nietopyrek”, 1564 „Niethoperek”, 1564-1565 „Niedoperek”, 1580 „Nietoperek”, 1616-1620 „Niedoperek”, 1622-1624 „Nietoperek”, 1659-1665 „Nietoperek” ^[6][7].

Według językoznawców nazwa pochodzi od staropolskiego apelatywu „nietoperz” oznaczającego latającego ssaka z grupy rękoskrzydłych (łac. Chiroptera) z dodaniem sufiksu „-ek”. W nazwie nastąpiło przejście „-yr” w „-er”. Notowano rakże formę „Niedoperek” z twardą spółgłoską „-d”^[6].

Po rozbiorach Polski niemiecka nazwa wprowadzona została urzędowo przez pruską administrację. W XIX wieku notowano także polską nazwę. W 1886 zanotowano polską nazwę „Nietoperek” oraz niemiecką „Nipter”^[6].

Wieś w średniowieczu była królewszczyzną czyli własnością królów polskich i przynależała do zamku międzyrzeckiego. Na przełomie XV i XVI wieku miejscowość była siedzibą własnej parafii w dekanacie międzyrzeckim i leżała w starostwie międzyrzeckim, powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego^[7].

Miejscowość wspominały historyczne dokumenty prawne, własnościowe i podatkowe. W 1499 została wymieniona w wykazie zaległości podatkowych. W 1509 odbył się pobór od 10 łanów, trzech groszy od karczmy. Sołtys posiadał jeden łan, z którego nic nie płacił. W 1563 miał miejsce pobór od 4,5 łana, jednego łana sołtysiego, oraz od karczmy dorocznej. W 1564 wieś miała 8 łanów powierzchni. W 1580 wieś należała do starosty międzyrzeckiego i płaciła pobór od 6 łanów, 3 zagrodników, 8 groszy płacił komornik, po dwa grosze płaciło 4 komorników. Płatnikiem podatków we wsi byli także rzemieślnik oraz pasterz wypasający 60 owiec^[7].

W 1520 król polski Zygmunt Stary nadał wójtostwo w Międzyrzeczu oraz kilka sołectw w okolicznych wsiach, m.in. w Nietoperku kasztelanowi poznańskiemu Łukaszowi z Górki skonfiskowane z powodu niestawienia się dotychczasowych posiadaczy na pospolite ruszenie^[7].

Miejscowość opisana została w 1564 podczas lustracji starostwa międzyrzeckiego. We wsi mieszkało 9 osiadłych kmieci, którzy posiadali 4,5 śladów. Z każdego z nich płacili 3. złote 14. groszy czynszu oraz oddawali w naturze 2. kury i 30. jaj. W ramach swoich zobowiązań wykonywali również następujące prace: spulchniali role „włócząc” je, a nie orając, ścinali owies, grabili i zwozili go do folwarku, a także zbierali chrust do wykonywania ogrodzeń. Od karczmy karczmarz płacił 20. groszy czynszu. Sołtys zobowiązany był do posług dla zamku w Międzyrzeczu. Płacił on 3. złote i 14. groszy ze swojego śladu roli, stawu rybnego w Nietoperku oraz od 2. podlegających mu zagrodników. Suma dochodów zamku międzyrzeckiego z Nietoperka wynosiła 20. złotych 8. groszy i 9. denarów. W 1564 dziesięcina ze wsi w postaci wiardunku z 8 łanów należała do uposażenia klucza pszczewskiego biskupa poznańskiego. W 1603 kościół w Nietoperku zajęty został przez innowierców^[7].

Wieś królewska należąca do starostwa międzyrzeckiego. Pod koniec XVI wieku leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów^[8].

Po rozbiorach wieś znalazła się w zaborze pruskim.

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.

Mieściła się tutaj Chiropterologiczna Stacja Edukacyjno-Badawcza Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Lubuskiego, która zajmowała się ochroną nietoperzy w rezerwatach przyrody Nietoperek i prowadziła działalność edukacyjną. Aktualnie została wykupiona przez osoby prywatne.

We wsi znajduje się lapidarium kamieni z nieistniejącej Wieży Bismarcka z 1914 r. Funkcjonuje tu kolej ogrodowa pod nazwą Kolejka Ogrodowa Nietoperek^[9][10].

Obok Nietoperka zachowały się pozostałości umocnień Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego, w których utworzono Rezerwat przyrody Nietoperek chroniący zimowe siedliska nietoperzy.

• Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. III (L – Q), zeszyt 2, hasło „Nietoperek”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 1993, s. 281-282.
• Kazimierz Rymut: Nazwy Miejscowe Polski. Historia, Pochodzenie, Zmiany, Tom VII Mą-N, hasło „Nietoperek”. Kraków: Polska Akademia Nauk Instytut Języka Polskiego, 2007, s. 438. ISBN 978-83-88866-46-7.
• W. Nycz, Nietoperek – stare i nowe dzieje, Nietoperek-Międzyrzecz-Gorzów Wlkp., 2005.

• Nietoperek w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu”
• Strona wsi Nietoperek. nietoperek2004.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-06-05)].
• Rezerwaty Nietoperek na stronie Łagowskiego Parku Krajobrazowego. lagpark.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-06-03)].