Nikołaj Krylenko

	chorąży; (w armii cesarskiej)
	Przebieg służby
Lata służby	1912–1913, 1916–1918
Siły zbrojne	Armia Imperium Rosyjskiego; Wojskowe Organizacje Bolszewików; Czerwona Gwardia; Rewolucyjna Armia Wolnej Rosji; Armia Czerwona
Główne wojny i bitwy	rewolucja 1905 roku,; I wojna światowa: front wschodni; rewolucja lutowa,; wojna domowa w Rosji: rewolucja październikowa;
Późniejsza praca	prawnik

Nikołaj Krylenko
Николай Васильевич Крыленко
	; Nikołaj Krylenko (1917)
Data i miejsce urodzenia	2 maja?/14 maja 1885 ; Biechtiejewo, gubernia smoleńska, Cesarstwo Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	29 lipca 1938 ; Kommunarka, RFSRR, ZSRR
	Ludowy komisarz sprawiedliwości ZSRR
Okres	od 20 lipca 1936; do 19 stycznia 1938
Przynależność polityczna	WKP(b)
Poprzednik	funkcja utworzona
Następca	Nikołaj Ryczkow
	Ludowy komisarz sprawiedliwości RFSRR
Okres	od maja 1931; do 20 lipca 1936
Przynależność polityczna	WKP(b)
Poprzednik	Nikołaj Janson
Następca	Iwan Bułat
	Prokurator generalny RFSRR
Okres	od maja 1929; do 5 maja 1931
Przynależność polityczna	WKP(b)
Poprzednik	Nikołaj Janson
Następca	Andriej Wyszynski
	Przewodniczący Sądu Najwyższego ZSRR
Okres	od 28 listopada 1923; do 2 lutego 1924
Poprzednik	funkcja utworzona
Następca	Aleksandr Winogradow
	Członek Ludowego Komitetu do spraw Wojskowych Rosyjskiej Republiki Radzieckiej (oraz Pawieł Dybienko i Władimir Antonow-Owsiejenko)
Okres	od 27 paź.?/9 listopada 1917; do 23 listopada 1917
Przynależność polityczna	SDPRR(b)
Poprzednik	funkcja utworzona
Następca	Nikołaj Podwojski (jako ludowy komisarz do spraw wojskowych)
	Odznaczenia

Nikołaj Wasilewicz Krylenko (ros. Николай Васильевич Крыленко; ur. 2 maja^?/14 maja 1885 w Biechtiejewie, zm. 29 lipca 1938 w Kommunarce) – radziecki prawnik, wojskowy, działacz partyjny, nauczyciel akademicki, publicysta i rewolucjonista narodowości rosyjskiej, doktor nauk prawnych, ostatni naczelny dowódca Rewolucyjnej Armii Wolnej Rosji (1918) z nadania bolszewickiego. Po jej rozwiązaniu i utworzeniu Armii Czerwonej mianowany został członkiem trzyosobowego Ludowego Komitetu do spraw Wojskowych z Dybienką i Antonowem-Owsiejenką (1917), prędko zastąpionego pojedynczym komisarzem Podwojskim. Odszedł z wojska i został głównym współtwórcą radzieckiego sądownictwa, prokuratury oraz kodeksu karnego RFSRR. Przewodniczący Sądu Najwyższego ZSRR (1923–1924), prokurator generalny RFSRR (1929–1931), ludowy komisarz sprawiedliwości RFSRR (1931–1936) i ludowy komisarz sprawiedliwości ZSRR (1936–1938). Podczas wielkiej czystki aresztowany, skazany na śmierć i stracony.

Życiorys

Urodził się w rodzinie zesłanego uczestnika studenckiego ruchu rewolucyjnego lat 80. XIX wieku. W 1890 rodzina przeprowadziła się do Smoleńska, gdzie ojciec był redaktorem gazety Смоленский вестник. W 1902 rodzina przeniosła się do Kielc, potem do Lublina, gdzie ojciec był urzędnikiem akcyzowym. W Lublinie Krylenko w 1895 rozpoczął naukę w gimnazjum klasycznym, które ukończył w 1903 i jesienią tego roku wstąpił na wydział historyczno-filozoficzny Uniwersytetu Petersburskiego. Uczestniczył w zebraniach studenckich i demonstracjach ulicznych. W grudniu 1904 wstąpił do Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (SDPRR). Ukończył studia na wydziale historyczno-filozoficznym Uniwersytetu w Petersburgu w 1909 i na wydziale prawnym Uniwersytetu Charkowskiego w 1914. Uczestnik rewolucji 1905–1907. Przez krótki okres pracował jako nauczyciel języka rosyjskiego, literatury i historii Rosji w prywatnych szkołach w Sosnowcu i Lublinie. Podczas pobytu na ziemiach polskich nauczył się biegle władać językiem polskim, był też znanym polonofilem^[1]. Działalność polityczną prowadził w Petersburgu i Moskwie. Od 1906 członek organizacji wojskowej petersburskiego Komitetu Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (SDPRR). Od 1911 pracował jako redaktor w gazecie „Gwiazda” (Zwiezda), od 1913 w Prawdzie, a wcześniej, podczas pobytu w Lublinie pisywał do „Kuriera Lubelskiego”. Latem 1914 emigrował do Szwajcarii, gdzie uczestniczył w Konferencji Przedstawicieli Zagranicznych SDPRR w Bernie.

Latem 1915 powrócił do Rosji. Aresztowany w 1916 i skierowany do wojska na front w stopniu chorążego. W czasie rewolucji lutowej 1917 wybierany sekretarzem komitetów partyjnych: pułku, dywizji, a w kwietniu 11 Armii Frontu Południowo-Zachodniego. Delegat I Ogólnorosyjskiego Zjazdu Rad z ramienia frakcji bolszewików. Członek pierwszego Wszechrosyjskiego Komitetu Wykonawczego wyłonionego przez ten zjazd. W czerwcu 1917 wybrany członkiem Biura Organizacji Wojskowej przy KC SDPRR(b). W czasie przewrotu bolszewickiego (rewolucji październikowej) członek Piotrogrodzkiego Rewolucyjnego Komitetu Wojskowego. Wszedł w skład pierwszej Rady Komisarzy Ludowych, członek komitetu ds. wojskowych. 9 listopada 1917 wyznaczony na Najwyższego Naczelnego Dowódcę, ludowy komisarz ds. wojskowych (minister wojny).

Od marca 1918 organizował sowieckie sądownictwo i – po 1922 roku – prokuraturę. Był współtwórcą kodeksu karnego RFSRR, w tym w szczególności art. 58 KK RFSRR będącego podstawą masowego terroru politycznego. Do 1931 główny prokurator oskarżający w procesach politycznych w tym w procesach pokazowych (proces eserowców 1922, proces biskupa Jana Cieplaka, prałata Konstantego Budkiewicza i egzarchy Fiodorowa 1923^[2], proces szachtyński 1928, proces mienszewików 1931). W l. 1922–1931 przewodniczący Najwyższego Trybunału Rewolucyjnego przy OKW, zastępca komisarza sprawiedliwości, prokurator generalny Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (Rosji Radzieckiej).

Od 1936 ludowy komisarz sprawiedliwości ZSRR. Uczestniczył w opracowywaniu konstytucji Rosji Radzieckiej i konstytucji ZSRR z 1936 roku oraz kodeksów. Prowadził pracę naukową na uczelniach, m.in. zastępca szefa katedry prawa karnego Uniwersytetu Moskiewskiego. Zajmował się także turystyką: uczestnik wyprawy w Pamir, przewodniczący Komisji Turystyki i Alpinizmu. Na zjazdach partii wybierany do władz Centralnej Komisji Kontroli WKP(b). Autor wydawnictw teoretycznych i praktycznych o teorii budowy ZSRR jako państwa socjalistycznego i jego systemu prawnego.

W okresie wielkiej czystki 1 lutego 1938 aresztowany przez NKWD. 29 lipca 1938 skazany na śmierć przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR pod zarzutem udziału w kontrrewolucyjnej organizacji terrorystycznej, rozstrzelany tego samego dnia w miejscu egzekucji Kommunarka pod Moskwą, pochowany anonimowo.

Zrehabilitowany 10 sierpnia 1955 postanowieniem Kolegium Wojskowego SN ZSRR.

Publikacje

Sąd i prawo w ZSRR, t. 1–3 wydane w latach 1927–1930,
Wybrane sprawy sądowe, wydana w 1964.

Odznaczenia: Order Lenina i Order Czerwonego Sztandaru.

Zobacz też

Galeria

Prowadząc proces księży polskich w Moskwie, w którym skazano na śmierć m.in. Jana Cieplaka (1923)
Podobizna Krylenki z prasy radzieckiej (1925)
Przedstawienie w Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej (1937)
Pomnik Krylenki w Smoleńsku (2013)

Przypisy

↑ WojciechW. Giełżyński WojciechW., Prywatna historia XX wieku, Warszawa 2005, s. 86 .
↑ X. Józef Kłos, Grymas szatana, Wiadomości dla Duchowieństwa, Poznań, kwiecień 1923.

Bibliografia

Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia t. 13 Moskwa 1973.
Adam Bosiacki „Utopia – władza – prawo. Doktryna i koncepcje prawne „bolszewickiej” Rosji 1917-1921”, Warszawa 1999.
Крыленко Николай Васильевич
Николай Васильевич Крыленко na portalu hrono.ru

[1] WojciechW. Giełżyński WojciechW., Prywatna historia XX wieku, Warszawa 2005, s. 86 .

[2] X. Józef Kłos, Grymas szatana, Wiadomości dla Duchowieństwa, Poznań, kwiecień 1923.

[1]

[2]