OSU-35K

OSU-35K
Ilustracja
System OSU-35K zaprezentowany podczas targów obronnych MSPO 2023
Państwo

 Polska

Projektant

Wojskowa Akademia Techniczna

Producent

PIT-RADWAR

Rodzaj

okrętowy system artyleryjski obrony bezpośredniej (zdalnie sterowane stanowisko uzbrojenia)

Zasada działania

z odprowadzaniem gazów prochowych

Obsługa

bezobsługowa

Historia
Prototypy

2012

Produkcja

2022–obecnie

Wyprodukowano

2

Dane techniczne
Kaliber

35×228 mm

Liczba luf

1

Nabój

35×228 mm

Zasilanie

podwójne

Taśma nabojowa

2×100 nabojów

Wymiary
Długość

4,85 m

Wysokość
  • 2,62 m (całkowita)
  • 1,97 m (wieża)
Masa
broni

3300 kg (bez amunicji)

Inne
Szybkostrzelność teoretyczna

550 strz./min

Zasięg maks.

3000–5000 m

Dane operacyjne
Platformy strzeleckie
niszczyciele min proj. 258 (Kormoran II); planowane: fregaty proj. 106 (Wicher)
Użytkownicy
Marynarka Wojenna RP

OSU-35K (pol. Okrętowy System Uzbrojenia 35 mm – okrętowy system uzbrojenia 35 mm) jest polskim okrętowym zdalnie sterowanym stanowiskiem uzbrojenia i systemem artyleryjskim obrony bezpośredniej produkowanym przez PIT-RADWAR. Uzbrojony w automatyczną armatę 35 mm Oerlikon KDA jest przeznaczony do obrony okrętów nawodnych przed różnymi typami manewrujących celów powietrznych, takimi jak pociski przeciwokrętowe, bezzałogowe statki powietrzne oraz samoloty i statki powietrzne o wirnikach nośnych, a także do zwalczania celów nawodnych i nadbrzeżnych[1]. System znajduje się na uzbrojeniu Marynarki Wojennej RP na niszczycielach min proj. 258 (typu Kormoran II) i jest planowany jako element uzbrojenia fregat proj. 106 (typu Wicher)[2].

Rozwój

Rozwój OSU-35K rozpoczął się w 2012 roku, gdy Dowództwo Marynarki Wojennej przedstawiło do Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) propozycję opracowania okrętowego systemu uzbrojenia uzbrojonego w armatę KDA[1]. 19 grudnia 2012 NCBR podpisało umowę z konsorcjum składającym się z Wojskowej Akademii Technicznej (lider), Akademii Marynarki Wojennej, spółki Bumar Elektronika S.A. (obecnie PIT-Radwar S.A.) oraz Zakładów Mechanicznych Tarnów S.A.[1] W pierwszej kolejności zakładano opracowanie i przetestowanie prototypu systemu o nazwie OSU-35. Wyniki prób prototypu oraz doświadczenia z jego rozwoju miały stanowić podstawę do zaprojektowania nowej, produkcyjnej odmiany systemu – OSU-35K.[1]

W 2013 roku zaprezentowano pierwsze wizualizacje OSU-35, przedstawiające konwencjonalną konstrukcję z armatą umieszczoną w całkowicie zabudowanej, kanciastej wieży. System OSU-35 składa się z czterech głównych komponentów: wieży AM-35 (Armata Morska – armata morska) uzbrojonej w armatę KDA, głowicy optycznej ZGS-158M (Zintegrowana Głowica Śledząca – integrated tracking head), głównego stanowiska kierowania ogniem oraz rezerwowego stanowiska kierowania ogniem[3].

Korweta ORP Kaszub z systemem OSU-35 w Bazie Marynarki Wojennej w Gdyni (2017).

Prototyp OSU-35 przeszedł próby pod koniec 2015 roku na Centralnym Poligonie Sił Powietrznych w Ustce, po czym w maju 2016 zamontowano go na korwecie ZOP ORP Kaszub w celu przeprowadzenia prób morskich. Wieżę AM-35 zamontowano na nadbudówce, zastępując rufową podwójnie sprzężoną armatę 23 mm ZU-23-2M Wróbel, natomiast głowicę ZGS-158M umieszczono na śródokręciu, tuż za masztem radarowym. Próby trwały dwa lata i zakończyły się 21 lipca 2018 roku, gdy OSU-35 został formalnie przyjęty do służby[4].

Doświadczenia zdobyte podczas projektowania i testów OSU-35 umożliwiły rozpoczęcie prac nad nową wersją systemu o nazwie OSU-35K. Wariant ten miał być lżejszy i bardziej kompaktowy, ponieważ planowano jego optymalizację pod kątem montażu na niszczycielach min klasy Kormoran II (stąd nazwa). Konstrukcję wieży zmieniono na otwartą, o układzie bardziej zbliżonym do MLG 27 lub Mk 38. Pierwsze wizualizacje systemu pojawiły się w 2020 roku, a bardziej szczegółowy model zaprezentowano podczas targów MSPO 2021.[5] Prototyp systemu testowano latem 2022 roku na poligonie Mesko w Skarżysku-Kamiennej[6].

Niszczyciel min ORP Albatros z zamontowanym systemem OSU-35K w Szczecinie (2024).

19 września 2022 Polska Grupa Zbrojeniowa (PGZ) ogłosiła, że dwie jej spółki – PIT-Radwar oraz PGZ Stocznia Wojenna – podpisały kontrakt na dostawę trzech systemów OSU-35K dla trzech pierwszych niszczycieli min proj. 258: ORP Kormoran (601), ORP Albatros (602) oraz ORP Mewa (603)[7]. 12 listopada 2022 wieżę AM-35K zamontowano na niszczycielu min ORP Mewa w celu sprawdzenia zamienności systemów pomiędzy okrętami tej klasy[8][9]. Pierwszym okrętem w pełni zintegrowanym z OSU-35K był ORP Albatros, który otrzymał system pod koniec listopada[10][11]. W połowie 2023 roku prototyp systemu zakończył próby morskie na pokładzie ORP Albatros, po czym OSU-35K został oficjalnie przyjęty do służby we wrześniu[12]. Później w 2023 roku prototyp OSU-35K został zdemontowany z ORP Albatros i zwrócony do PIT-Radwar[13].

Podczas MSPO 2024 PIT-Radwar zaprezentował demonstrator technologii radiolokatora AESA pasma X „Tuga”. O zasięgu wykrywania do 50 km „Tuga” ma być wykorzystywana jako sensor dla systemów VSHORAD oraz CIWS, takich jak OSU-35K.[14] Może być używana samodzielnie lub zintegrowana w hybrydowym sensorze radiolokacyjno-optycznym[15]. Podczas tych targów pokazano również prototyp lądowego systemu przeciwlotniczego SA-35. Składa się on z systemu OSU-35K (najprawdopodobniej prototypu zdemontowanego z ORP Albatros) zamontowanego na ciężarówce Jelcz 663.45 (6×6) i ma zapewniać obronę punktową obiektów stacjonarnych, takich jak infrastruktura krytyczna, miasta lub baterie rakietowych zestawów przeciwlotniczych[16].

Opis

Uzbrojenie

Uzbrojeniem systemu we wszystkich jego odmianach jest jedna automatyczna armata 35 mm Oerlikon KDA produkowana przez HSW na podstawie licencji uzyskanej w 1995 roku na potrzeby anulowanego programu samobieżnej armaty przeciwlotniczej Loara[17]. Armata działa na zasadzie odprowadzania gazów prochowych, strzela z szybkostrzelnością 550 strz./min i jest zasilana taśmowo z obu stron z dwóch magazynów po 100 nabojów. Dwustronne zasilanie armaty KDA odróżnia ją od innych działek rodziny KD, ponieważ umożliwia użycie dwóch typów amunicji (zwykle FAPDS i ABM) i przełączanie się między nimi w zależności od rodzaju celu, co zwiększa elastyczność systemu w porównaniu z systemami opartymi na działku KDC (np. Gökdeniz, Korkut lub Göker) albo KDG (Millenium, Skynex lub MANTIS).

AM-35

Wieża AM-35 (Armata Morska 35 mm – armata morska 35 mm) jest wizualnie podobna do wieży systemu Oerlikon Millenium; armata znajduje się centralnie w zabudowanej, kanciastej osłonie. Amunicja jest przechowywana w dwóch pionowo ustawionych bębnach (każdy wyposażony w mechanizm hamujący kontrolujący szybkość podawania), umieszczonych w przedniej części wieży, i podawana przez sztywne, a następnie elastyczne kanały podawcze. Zużyte łuski są wyrzucane do przodu przez kanał pod armatą[18]. Wieża ma zakres obrotu w poziomie 175° na każdą burtę (na ORP Kaszub było to 130° na każdą burtę), a kąty podniesienia armaty wynoszą od −10° do +80°. Prędkość obrotu i elewacji wynosi 2 rad/s (~114°/s), przy przyspieszeniu 2 rad/s².[18] Na armacie zamontowano rezerwowy celownik optyczny, umożliwiający niezależne śledzenie celów w razie uszkodzenia głównego celownika. Masa systemu wieżowego wynosi około 4,3 t[19], długość 2,93 m (bez lufy), szerokość 2,61 m, wysokość nad pokładem 1,76 m (2,47 m wraz z częścią przechodzącą przez pokład), a średnica pierścienia wieży 2,12 m.[18]

AM-35K

AM-35K jest konstrukcją znacznie odmienną, bardziej zbliżoną do zdalnie sterowanych stanowisk uzbrojenia montowanych na pojazdach opancerzonych. Wieża jest bardziej otwarta i wykonana w większości z włókna węglowego[20]. Armata jest zamontowana na zewnątrz i osłonięta osłoną chroniącą ją przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi. Dwie skrzynki amunicyjne umieszczono u podstawy wieży, skąd amunicja jest podawana elastycznymi, a następnie sztywnymi kanałami. Elastyczne kanały są chronione kompozytowymi osłonami, aby zapobiegać problemom z podawaniem. Zużyte łuski są wyrzucane w dół, za mocowaniem wieży. Masa wieży AM-35K bez amunicji wynosi około 3,3 t, może obracać się bez ograniczeń, a kąty podniesienia armaty wynoszą od −10° do +85°. Osłona armaty jest wyposażona w kamerę 3,2 Mpix (1920×1080) przeznaczoną do zwalczania celów z rezerwowego stanowiska kierowania ogniem w przypadku uszkodzenia głównej głowicy celowniczej lub systemu zarządzania walką okrętu[5][21].

Sensory

ZGS-158M

System celowniczy OSU-35, ZGS-158M (Zintegrowana Głowica Śledząca – integrated tracking head), jest oparty na systemie zastosowanym w wozie dowodzenia i kierowania ogniem WD-95 używanym w 57 mm lądowych bateriach przeciwlotniczych systemu Blenda w Marynarce Wojennej i składa się z kamery dziennej i termowizyjnej, dalmierza laserowego (o częstotliwości pomiaru 20 Hz) oraz systemu identyfikacji swój-obcy IKZ-02. Głowica jest montowana niezależnie od wieży, aby eliminować drgania powodowane strzałami. Masa głowicy wynosi około 350 kg; ma ona nieograniczony obrót w poziomie, kąty podniesienia od −10° do +85° oraz prędkość obrotu i elewacji 3 rad/s (~172°/s), przy przyspieszeniu 4,5 rad/s² (~258°/s²)[22].

ZGS-35K

Głowica ZGS-35K jest wykonana w większości z włókna węglowego i składa się z kamery dziennej i termowizyjnej, dalmierza laserowego oraz systemu identyfikacji swój-obcy IKZ-50P.[5][21] Dalmierz laserowy ma maksymalny zasięg 30 km i częstotliwość pomiaru 30 Hz, co pozwala systemowi na precyzyjne zwalczanie szybko poruszających się celów przy użyciu amunicji programowalnej. Kamera dzienna pracuje w zakresie długości fal 350–700 nm i ma zasięg wykrycia 25 km dla celu o wymiarach 2,3 × 2,3 m, natomiast kamera termowizyjna pracuje w zakresie 3,5 μm i może wykryć cel tej samej wielkości z odległości 15 km.[5] Głowica ma nieograniczony obrót w poziomie, kąty podniesienia od −10° do +85° i waży 145 kg.[21]

Prototyp radaru „Tuga” zintegrowany z głowicami optycznymi i dalmierzem laserowym, MSPO 2024.

Radar Tuga

Jedną z planowanych ról radaru „Tuga” jest integracja z sensorami optycznymi OSU-35K i pełnienie roli radaru kierowania ogniem systemu[21]. Radar wykorzystuje technologię GaN i pracuje w paśmie X. Zasięg wykrywania wynosi do 50 km, przy czym małe cele (mikrobezzałogowce, o RCS 0,01 m2) mają być wykrywane do 5 km. Dzięki technologii AESA pojedyncza antena pokrywa 90° w azymucie i 33° w elewacji[14].

Amunicja

W systemach OSU-35 i OSU-35K stosuje się trzy typy amunicji: FAPDS-T, TP-T oraz ABM, określane łącznie nazwą SAP-35 (System Amunicji Programowalnej 35 mm – 35 mm Programmable Ammunition System). Amunicja FAPDS i TP została opracowana pod koniec XX wieku na potrzeby programu Loara przed jego anulowaniem. Amunicja FAPDS umożliwia zwalczanie celów na większych odległościach (do 5,5 km w porównaniu z 3,5–4 km dla większości 35 mm nabojów ABM) oraz ułatwia zwalczanie szybko poruszających się celów dzięki większej prędkości pocisku[23]. Rozwój amunicji rozcalającej rozpoczął się w drugiej dekadzie XXI wieku w związku z programami San i Noteć, które miały zastąpić lądowe 57 mm systemy obrony przeciwlotniczej Marynarki Wojennej. Amunicja przeszła próby zakładowe w 2019 roku[24], a 12 grudnia 2022 NCBR oraz konsorcjum składające się z Wojskowej Akademii Technicznej (lider), PIT-Radwar S.A. i Mesko S.A. podpisały umowę dotyczącą badań i wdrożenia amunicji rozcalającej SAP-35.[25] Amunicja ma być gotowa do produkcji seryjnej i służby do połowy 2025 roku.

Amunicja SAP-35 jest podobna do niemieckiej AHEAD; także jest programowana na wylocie lufy (przez bardzo podobny, cylindryczny programator indukcyjny) i składa się ze 152 wolframowych podpocisków, z których każdy waży około 3,3 g, uwalnianych w zadanej odległości[3]. W połączeniu z wysokoczęstotliwościowym dalmierzem laserowym amunicja programowalna umożliwia zwalczanie szybko poruszających się i manewrujących celów na dystansie do 3,5 km. Podpociski mają zdolność penetracji 7 mm RHA bezpośrednio po uwolnieniu, co umożliwia użycie SAP-35 w zadaniach C-RAM.

Typ Oznaczenie Masa naboju (g) Masa pocisku (g) Masa ładunku rozrywającego (g) Prędkość wylotowa (m/s) Zasięg skuteczny (m) Przebijalność
(mm RHA przy 60° z 1 km)
FAPDS-T – 1460 380 – 1440 5500 brak danych
ABM SAP-35 1850 750 brak danych 1050 3500 –
TP-T – 1588 550 – 1180 3000 –

Użycie

System OSU-35 został zamontowany na korwecie ORP Kaszub do prób w maju 2016 roku. Po przejściu prób system został formalnie przyjęty do służby w 2018 roku, a następnie zdemontowany z okrętu podczas remontu w 2022 roku[26]. Podczas ćwiczeń Dywizjonu Okrętów Bojowych w październiku 2024 roku system ponownie zauważono na pokładzie ORP Kaszub[27].

OSU-35K jest głównym uzbrojeniem przeciwlotniczym niszczycieli min klasy Kormoran II z wyjątkiem pierwszego okrętu serii, ORP Kormoran, który jest uzbrojony w ZU-23-2MR Wróbel-II, ponieważ OSU-35K znajdował się na wczesnym etapie rozwoju w czasie jego wcielenia do służby. ORP Kormoran ma otrzymać system OSU-35K w najbliższej przyszłości[8].

Wersje

OSU-35

Prototypowa wersja systemu składająca się z czterech głównych części: wieży AM-35, głowicy ZGS-158M, głównego stanowiska kierowania ogniem oraz rezerwowego stanowiska kierowania ogniem, podstawy z jarzmem do sterowania armatą, celownika przeciwlotniczego oraz interkomu do komunikacji z głównym stanowiskiem kierowania ogniem. Główne stanowisko kierowania ogniem składa się z komputera kierowania ogniem, manipulatora do obsługi wieży w trybie ręcznym oraz dwóch wyświetlaczy – jednego dla danych radarowych i drugiego dla obrazu z głowicy ZGS-158M. System może pracować jako element systemu zarządzania walką okrętu albo niezależnie, jak na ORP Kaszub, który nie posiada cyfrowego CMS.[18]

OSU-35K

Najnowsza, produkcyjna odmiana systemu. Składa się z czterech głównych podsystemów: wieży AM-35K, głowicy optycznej ZGS-35K, BSKO-35K (Blok Systemu Kierowania Ogniem – blok systemu kierowania ogniem) oraz RSKO-35K (Rezerwowe Stanowisko Kierowania Ogniem)[21]. System kierowania ogniem ma być zintegrowany z CMS okrętu i umożliwiać pracę w trybie ręcznym, automatycznym i półautomatycznym. Rezerwowe stanowisko kierowania ogniem ma postać konsoli z wyświetlaczem i manipulatorem[16] i jest wykorzystywane do obsługi wieży AM-35K w przypadku uszkodzenia głównego systemu kierowania ogniem lub CMS okrętu. Na niszczycielach min proj. 258 konsola RSKO-35K jest montowana na mostku, co umożliwia operatorowi wzrokową identyfikację celów dla dziobowej wieży AM-35K.

OSU-35M

Niektóre źródła podają, że systemy przewidziane dla fregat proj. 106 „Wicher” będą bardziej zaawansowane, z wydajniejszym systemem kierowania ogniem. Ta wersja ma rzekomo nosić oznaczenie OSU-35M, od programu Miecznik, w ramach którego fregaty są pozyskiwane[28][29].

SA-35

SA-35 (Samobieżna Armata 35 mm – samobieżna armata 35 mm) jest lądowym systemem VSHORAD o zdolności C-RAM, przeznaczonym do obrony obiektów stacjonarnych, takich jak infrastruktura krytyczna, miasta lub baterie rakietowych zestawów przeciwlotniczych[16]. System jest zabudowany na platformie o wymiarach kontenera 20 ft; z przodu platformy znajduje się agregat prądotwórczy, a niezbędna elektronika (w tym system kierowania ogniem BSKO-35K oraz środki łączności) jest umieszczona w nadbudówce, na której zamontowano głowicę ZGS-35K, natomiast wieża AM-35K znajduje się bardziej z tyłu.[13] Zastosowanie obrysu kontenera 20 ft umożliwia montaż SA-35 na każdej ciężarówce zdolnej do przewozu kontenerów tego typu, a cztery wysuwane podpory na platformie umożliwiają ustawienie systemu na nierównym terenie. Wieża jest sterowana z kabiny ciężarówki przy użyciu RSKO-35K, które może być również używane na zewnątrz, co umożliwia zdalną obsługę SA-35 bez ciężarówki[13].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 35 mm automatyczna armata morska KDA z zabudowanym na okręcie systemem kierowania ogniem wykorzystującym Zintegrowaną Głowicę Śledzącą ZGS-158 wykonaną w wersji morskiej wraz ze stanowiskiem kierowania ogniem – Wydział Mechatroniki, Uzbrojenia i Lotnictwa WAT [online], Wydział Mechatroniki, Uzbrojenia i Lotnictwa WAT [dostęp 2026-02-21].
  2. ↑ Jarosław Ciślak, Mieczniki z innymi rakietami. Zmiany na polskich fregatach [ANALIZA] [online], defence24.pl, 10 września 2024 [dostęp 2026-02-21].
  3. 1 2 Jacek Kosiński, Mirosław Chmieliński, Tryton – okrętowy system uzbrojenia 35 mm, „Morze Statki i Okręty”, 20 (3-4/2016), Magnum-X, 2016, s. 16–21 [dostęp 2026-02-21].
  4. ↑ Marcin Kamassa, Okrętowy system uzbrojenia (OSU) 35 mm po certyfikacji [online], defence24.pl, 20 grudnia 2018 [dostęp 2026-02-21].
  5. 1 2 3 4 MSPO 2021: Armata dla Kormorana II [online], MILMAG, 11 września 2021 [dostęp 2026-02-21].
  6. ↑ Andrzej Kiński, Badania dynamiczne armaty morskiej AM-35K [WIDEO] [online], Wydawnictwo militarne ZBIAM, 20 lipca 2022 [dostęp 2026-02-21].
  7. ↑ Umowa na OSU-35K dla Kormoranów [online], MILMAG, 19 września 2022 [dostęp 2026-02-21].
  8. 1 2 OSU-35K zamontowany na Mewie [online], MILMAG, 13 listopada 2022 [dostęp 2026-02-21].
  9. ↑ Krzysztof Płatek, 12 listopada br., na niszczycielu min 258/III #Mewa, na terenie PGZ Stoczni Wojennej, w ramach przymiaru zamienności, dokonany został montaż próbny okrętowego systemu uzbrojenia OSU-35K. Docelowy montaż systemu na jednostce nastąpi na początku przyszłego roku [online], X, 12 listopada 2022 [dostęp 2026-02-21].
  10. ↑ Jarosław Ciślak, Mewa wyszła w próby z armatą AM-35. Albatros w poniedziałek podniesie biało-czerwoną banderę [FOTO] [online], defence24.pl, 21 listopada 2022 [dostęp 2026-02-21].
  11. ↑ y, Pierwsze podniesienie bandery na ORP Mewa [online], Portal Stoczniowy, 15 lutego 2023 [dostęp 2026-02-21].
  12. ↑ Paweł Zariczny, A to ciekawe. Czy @AgencjaUzbr potwierdza te rewelacje ws. #OSU35K? Choć zdaje się, że nie była stroną umowy. Więc może @PITRADWAR_PGZ lub @PGZ_pl? Panie Prezesie @pkowalczuk_opl? #cc: @grzepolak @JaxaMZ @krzysztof_atek @goltarr [online], X, 27 grudnia 2023 [dostęp 2026-02-21].
  13. 1 2 3 MSPO 2024: Armata przeciwlotnicza 35 mm z PIT-Radwaru dla polskiego wojska [online], MILMAG, 3 września 2024 [dostęp 2026-02-21].
  14. 1 2 Adam M. Maciejewski, MSPO 2024: premiera stacji radiolokacyjnej Tuga [online], Wydawnictwo militarne ZBIAM, 3 września 2024 [dostęp 2026-02-21].
  15. ↑ Nowości PIT-Radwar na MSPO 2024: Warta, Sajna i Tuga [online], MILMAG, 8 września 2024 [dostęp 2026-02-21].
  16. 1 2 3 Adam M. Maciejewski, MSPO 2024: premiera samobieżnej armaty SA-35 [online], Wydawnictwo militarne ZBIAM, 5 września 2024 [dostęp 2026-02-21].
  17. ↑ Juliusz Sabak, Od Loary do baterii przeciwlotniczej 35 mm. PIT-RADWAR w programie „Noteć” [online], defence24.pl, 5 września 2016 [dostęp 2026-02-21].
  18. 1 2 3 4 Maksymilian Dura, System automatycznej armaty morskiej AM-35 – nie tylko dla Marynarki Wojennej? [online], defence24.pl, 26 sierpnia 2016 [dostęp 2026-02-21].
  19. ↑ Uzbrojenie dla „Kormoranów” [online], polska-zbrojna.pl [dostęp 2026-02-21].
  20. ↑ HOMSA sp. z o.o. [online], Portal Przedsiębiorcy Sektora Obronnego [dostęp 2026-02-21].
  21. 1 2 3 4 5 OSU-35K Naval Armament System [online], PIT-RADWAR en.pitradwar.com [dostęp 2026-02-21] (ang.).
  22. ↑ Andrzej Kiński, Nowa polska 35 mm armata morska, „Nowa Technika Wojskowa” (5/2014), 2014.
  23. ↑ Polski system przeciwlotniczy z armatą 35 mm na finiszu. "Programowalna amunicja i możliwości eksportowe" [online], defence24.pl, 1 czerwca 2017 [dostęp 2026-02-21].
  24. ↑ Amunicja programowalna do AG-35 [online], MILMAG, 25 września 2019 [dostęp 2026-02-21].
  25. ↑ System amunicji programowalnej kal. 35 mm dla Okrętowego Systemu Uzbrojenia (OSU-35K) / SAP-35 – Wydział Mechatroniki, Uzbrojenia i Lotnictwa WAT [online], Wydział Mechatroniki, Uzbrojenia i Lotnictwa WAT [dostęp 2026-02-21].
  26. ↑ Maksymilian Dura, Oślepiony i bezzębny ORP „Kaszub” [online], defence24.pl, 20 października 2022 [dostęp 2026-02-21].
  27. ↑ MarWojRP, Morskie strzelania artyleryjskie okrętów #dOB widziane obiektywem @wolski_jaros & @DawidKamizela ⚓ Dostrzegliście pocisk 76mm? @DGeneralneRSZ @DowOperSZ @SztabGenWP @MON_GOV_PL @BBN_PL @NATO @NATO_MARCOM [online], X, 30 października 2024 [dostęp 2026-02-21].
  28. ↑ Klaudia Wasilewska, Kamizela: Fregaty Miecznik powoli wychodzą z cienia (ROZMOWA) [online], Portal Biznes Alert, 1 kwietnia 2022 [dostęp 2026-02-21].
  29. ↑ Dawid Kamizela, To był rezultat jednej z rozmów z konstruktorami. Gdzieś w jej trakcie wyszło że system dla Mieczników będzie bardziej zaawansowany, szczególnie w kwestii systemów kierowania ogniem armaty i to już nie będzie system OSU-35K 1/ [online], X, 3 kwietnia 2022 [dostęp 2026-02-21].