PIT-Radwar

22 marca 1934^[8.1] roku na mocy Rozporządzenia Ministra Poczt i Telegrafów, założony został Państwowy Instytut Telekomunikacyjny^[9]. Celem nowo utworzonego Instytutu było prowadzenie szeregu badań w dziedzinie telekomunikacji zarówno wojskowej, jak i cywilnej^[10].

W roku 1949 utworzony został Oddział Gdański, którego działalność skupiała się na elektronice morskiej^[11]. W 1951 roku z Państwowego Instytutu Telekomunikacyjnego wydzielony został Przemysłowy Instytut Telekomunikacji^[10]. W tym samym roku naukowcy Instytutu opracowali model laboratoryjny radaru ostrzegawczego, a w 1952 r. w Laboratorium TL wykonano prototyp radaru NYSA-A, opisywany jako pierwszy w kraju radar ostrzegawczy^[12].

Przez następne dziesięciolecia Przemysłowy Instytut Telekomunikacji poszerzał swoją działalność o kolejne obszary związane z potrzebami obronnymi Rzeczypospolitej Polskiej. Poza radiolokacją, do podstawowych działalności weszły systemy dowodzenia i kierowania oraz sensory rozpoznania radioelektronicznego.

W 1993 roku do Przemysłowego Instytutu Telekomunikacji przyłączony został Instytut Technologii Elektronowej Politechniki Wrocławskiej^[13]. Dzięki oddziałowi wrocławskiemu, działalność Instytutu rozszerzyła się o elektronikę próżniową, układy mikrofalowe i lampy z falą bieżącą – stosowane zarówno we własnych rozwiązaniach, jak i opracowywane na zamówienia kontrahentów i stosowane m.in. w technikach badawczych.

W 2008 roku Przemysłowy Instytut Telekomunikacji przekształcony został w Spółkę Akcyjną Skarbu Państwa^[14.1], a następnie, w roku 2010, wszedł w skład Grupy kapitałowej Bumar^[15].

Historia firmy CNPEP RADWAR S.A. sięga początków polskiego przemysłu radiolokacyjnego. CNPEP RADWAR, pierwotnie jako Warszawskie Zakłady Radiowe RAWAR, powstał w 1954 roku w celu prowadzenia prac badawczych i produkcji systemów radiolokacyjnych. Od początku swej działalności prowadził prace w zakresie systemów radiolokacyjnych. Sukcesy w opracowywaniu nowych rozwiązań pozwoliły firmie stworzyć radary odpowiadające wymogom rynku międzynarodowego. Od lat pięćdziesiątych były one eksportowane do Syrii^[8.2], na Sri Lankę^[16], a w latach sześćdziesiątych trafiły także na rynek indonezyjski^[8.2]. Na produktach CNPEP RADWAR S.A. oparta była ówczesna obrona powietrzna i przeciwlotnicza Polski. Po czterech latach działalności w CNPEP RADWAR rozpoczęto prace nad morskimi radarami nawigacyjnymi. Do końca lat pięćdziesiątych wyprodukowano kilka tysięcy radarów dla polskiej marynarki zarówno cywilnej, jak i wojennej.

Lata siedemdziesiąte przyniosły rozszerzenie działalności o systemy dowodzenia i obrony powietrznej. Jednocześnie powstawały też opracowania sprzętu dla potrzeb cywilnych, między innymi radary dla policji.

W 1977 roku RAWAR wraz się z zakładami Zurad, Profel i Zanten dał początek Centrum Naukowo–Produkcyjnemu Elektroniki Profesjonalnej RADWAR^[17][8.3]. Oferta CNPEP RADWAR poszerzyła się wówczas o systemy radarowej kontroli prędkości i polowe stacje balistyczne.

W roku 1994 CNPEP RADWAR został przekształcony w spółkę akcyjną Skarbu Państwa, a w 2002 roku wszedł w skład Grupy kapitałowej Bumar^[14.2].

Wrocławskie przedsiębiorstwo Dolam powstało w 1961 roku jako Zakład Doświadczalny Przemysłowego Instytutu Elektroniki i zajmuje się produkcją podzespołów. Pierwszymi wyrobami zakładu były lampy elektronowe: diody prostownicze, tyratrony, sondy do próżniomierzy. W kolejnych latach produkowane były cyfrowe wskaźniki jarzeniowe, lampy mikrofalowe, czujniki hallotronowe, lampy mikrofalowe z falą bieżącą oraz kontaktrony standardowe.

W 1965 roku zakład zmienił nazwę na Doświadczalny Zakład Lamp Elektronowych „Dolam”. W latach siedemdziesiątych została uruchomiona produkcja wyświetlaczy ciekłokrystalicznych. W latach 70. i 80. przedsiębiorstwo Dolam należało do Zjednoczenia Przemysłu Elektronicznego Unitra.

W roku 1977 zakład zmienił nazwę na Centrum Naukowo-Produkcyjne Podzespołów i Urządzeń Elektronicznych „Unitra-Dolam”. W skład Centrum, oprócz DZE „Dolam”, wszedł Instytut Technologii Elektronowej Politechniki Wrocławskiej oraz Zakłady Aparatury Próżniowej w Bolesławcu. Lata 80. to uruchomienie produkcji telekomunikacyjnych przekaźników kontaktronowych i lamp mikrofalowych z falą bieżącą. W kolejnych latach działalność zakładu została poszerzona o produkcję przekaźników wysokonapięciowych, przekaźników wysokiej częstotliwości i czujników kontaktronowych.

W roku 1999 przedsiębiorstwo państwowe „Unitra-Dolam” zostało przekształcone w spółkę akcyjną o nazwie Przedsiębiorstwo Produkcyjne Podzespołów Elektronicznych „Unitra-Dolam” S.A., później na „Dolam” S.A., a w 2009 roku Dolam S.A. wszedł w skład Grupy Kapitałowej Bumar.

30 czerwca 2014 r. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego nazwa Bumar Elektronika S.A. została zmieniona na PIT-RADWAR S.A.

• Pierwsza polska stacja radiolokacyjna – Nysa-A
• Wysokościomierz Nysa-B
• Radar Nysa-C
• Radar kierowania ogniem artyleryjskim SON-4
• Stacja radiolokacyjna Jawor / Jawor M2
• Wysokościomierz Bogota oraz Nida
• Wysokościomierz N41
• Odległościomierz N31
• Radar trójwspółrzędny Hawana

Główne działania badawczo–rozwojowe w systemach radiolokacyjnych ukierunkowane są radary półprzewodnikowe, a w szczególności radary półprzewodnikowe z antenami aktywnymi (z wzmacniaczami umieszczonymi na aperturze anteny). Nowa generacja radarów tworzona jest w oparciu o struktury skalowalne oraz koncepcję Software Defined Radar. W PIT-RADWAR opracowana została nowoczesna platforma radiolokacyjna, która dzięki wdrożeniu skalowalności oraz koncepcji SDR pozwala na szybsze projektowanie i wdrażanie nowych systemów radarowych, dla różnych pasm pracy. Nowa platforma pozwala także na znaczne obniżenie kosztów projektowania, szybsze wdrażanie urządzenia do produkcji seryjnej, a także łatwiejszą modernizację w przyszłości i dostosowywanie radarów do zmieniających się wymagań użytkownika.

Oddzielnym zagadnieniem jest opracowanie nowej generacji systemów identyfikacji swój–obcy^[18.1] umożliwiającej identyfikację obiektów powietrznych i naziemnych w nowych modach rozpoznania (mod 5, mod S). Najważniejszą, kluczową cechą elementem nowych systemów IFF jest to, że zostały w całości opracowane w PIT-RADWAR, bez stosowania podzespołów zagranicznych.

Program modernizacji systemu obrony powietrznej Polski jest najważniejszym z wyzwań zdefiniowanych w „Planie modernizacji technicznej Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2013–2022^[19]”. Głównym celem tego programu jest pozyskanie nowych zdolnościach w zakresie zwalczania szerokiego spektrum celów powietrznych w tym rakiet balistycznych krótkiego zasięgu. Celem strategicznym jest stworzenie w ramach rozwoju obrony powietrznej aktywnej, wielowarstwowej „tarczy”, która połączy zdolności rażenia, rozpoznania i dowodzenia niższych i wyższych warstw przestrzeni powietrznej z systemami sojuszniczymi, tworząc „system systemów”. PIT-RADWAR od wielu lat prowadzi w tym obszarze prace badawczo-rozwojowe, analityczne oraz rozpoznania rynku. Nawiązywana jest współpraca w zakresie B+R z podmiotami zagranicznymi – potencjalnymi kooperantami dla polskiego przemysłu obronnego w dostawie dla MON zaawansowanych systemów obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej. Do głównych zadań Biura Systemów Obrony Przeciwlotniczej i Przeciwrakietowej należy koordynacja i nadzór nad procesem projektowania i wdrożenia do produkcji w PIT-RADWAR systemów obrony powietrznej.

PIT-RADWAR S.A. zajmuje się projektowaniem i integracją nowoczesnych środków ogniowych (efektorów) przeznaczonych do systemów przeciwlotniczych bardzo krótkiego zasięgu – VSHORAD^[18.2]. Przykładem jest wdrożony do produkcji seryjnej oraz zakupiony przez Siły Zbrojne RP^[20] – Samobieżny Przeciwlotniczy Zestaw Rakietowy Poprad, holowane armaty lądowe 35 mm – AG-35 (wersja z głowicą optoelektroniczną) raz A-35 (wersja bez głowicy optoelektronicznej) oraz system armaty morskiej z zabudowanym na okręcie (ORP Kaszub^[21]) systemem kierowania ogniem.

Integracja systemów to dzisiaj jedno z najważniejszych wyzwań, jej potrzebę podkreślają doświadczenia z ostatnich konfliktów zbrojnych. Najważniejszym celem jest minimalizacja strat od „bratobójczego ognia” (ang. friendly fire). Jednym z najważniejszych zadań systemów automatyzacji jest dostarczenie aktualnej i dostatecznie szczegółowej wiedzy o sytuacji na polu walki. Temu celowi służy doktryna „wojny sieciocentrycznej” zakładająca, że posiadanie „dobrej” – lepszej niż przeciwnik, informacji o sytuacji na polu walki przełoży się na przewagę na tym polu.

Systemy C4ISR są wyposażone w narzędzia do wspomagania podejmowania decyzji oraz wspomagania samych działań bojowych (kierowania działaniami w procesie walki). PIT-RADWAR specjalizuje się w systemach C4ISR dla Obrony Powietrznej (OP) i Wojsk Lądowych (WL). Spółka opracowuje systemy zgodne z wymaganiami architektury sieciocentrycznej.

Głównym elementem systemów C4ISR jest ich oprogramowanie, które decyduje o ich funkcjonalności. Dzięki oprogramowaniu obiekty automatyzacji wspomagają pełny cykl dowodzenia i kierowania wojskami. W systemach zapewniono monitorowanie, prezentację i dystrybucję bieżącej sytuacji w przestrzeni powietrznej i na polu walki – sytuacji powietrznej jako RAP (Recognise Air Picture) oraz na ziemi jako RGP (Recognise Ground Picture) na tle mapy cyfrowej. Systemy wspierają proces planowania działań bojowych – zbierają i gromadzą informacje o stanie sił i środków, zapewniają planowanie działania w systemie rozproszonym, dystrybuują rozkazy i meldunki oraz wspomagają podejmowanie decyzji w procesach kierowania walką dotyczących użycia środków walki.

Kluczowymi produktami dla systemu obrony powietrznej są: system Dunaj – integrujący informację z radarów rozmieszczonych na terenie Rzeczypospolitej Polskiej i odpowiadający za opracowanie RAP-u nad obszarem Polski oraz ST Przelot-Samoc – wspomagający podejmowanie decyzji na stanowisku obrony przeciwlotniczej organizowanym przez Brygadę Rakietową. Powstały także takie systemy jak Łowcza/Rega dla Wojsk Obrony Przeciwlotniczej, system Wołczenica dla rozpoznania elektronicznego oraz zautomatyzowany system dowodzenia związkiem taktycznym – Szafran.

Potrzeba integracji znalazła również swoje odbicie w zakresie innej teorii rozwijanej dla potrzeb systemów automatyzacji – teorii systemu systemów (System of Systems). Teoria ta zakłada łączenie systemów poprzez adaptery informacji. Ważnym założeniem jest zapewnienie niezależności rozwoju każdego z łączonych tą metodą systemów – interfejs definiuje tylko wzajemne usługi, jakich systemy wzajemnie sobie udzielają – systemy zorientowane na usługi (Service Oriented Systems). Zaletą tej idei jest możliwość łączenia systemów różnej generacji, różnych producentów i różnych krajów. W oparciu o tę ideę realizowany jest międzynarodowy program Multilateral Interoperability Programme (MIP) w którym aktywnie uczestniczy PIT-RADWAR.

Przykładem może być praca grupowa osób, które są rozproszone po świecie. W tym aspekcie należy podkreślić kierunek zwany „Cloud Computing” przetwarzanie i przechowywanie informacji w chmurze – kierunek rozwoju systemów informatycznych, który ma coraz większe zastosowanie w systemach wojskowych. Wskazane wyżej kierunki rozwoju systemów C4ISR mają zastosowanie w realizowanych w PIT-RADWAR pracach systemów klasy BMS (ang. Battle Management System), systemów kierowania naziemnymi środkami obrony powietrznej, systemów rozpoznania oraz informatycznych systemów wspomagania podejmowania decyzji.

Aktualna oferta PIT-RADWAR obejmuje radiolokacyjne systemy rozpoznania, systemy wspomagania dowodzenia i kierowania ogniem oraz środki ogniowe^[22].

Radiolokacyjne systemy rozpoznania

Zdjęcie	Produkt	Opis
	Mobilny radar wstępnego wykrywania dalekiego zasięgu P-18PL	Trójwspółrzędny radar dalekiego zasięgu przeznaczony do obserwacji przestrzeni powietrznej, wczesnego wykrywania zagrożeń, klasyfikacji środków napadu powietrznego oraz wskazywania celów systemom kierowania ogniem. Wykorzystuje antenę AESA i technikę SDR[23].
	Mobilny trójwspółrzędny radar dalekiego zasięgu WARTA	Mobilny trójwspółrzędny radar dalekiego zasięgu przeznaczony do obserwacji przestrzeni powietrznej i wykrywania obiektów powietrznych[24].
	Interrogator krótkiego zasięgu IKZ-50P	Interrogator systemu IFF Mark XIIA przeznaczony do systemów SHORAD i VSHORAD. Może współpracować z antenami stałymi i obrotowymi oraz posiada interfejs umożliwiający sterowanie systemami MANPADS[25].
	Interrogator dalekiego zasięgu IDZ-50	Interrogator systemu IFF Mark XIIA obsługujący m.in. mod 5, mod S oraz mody 1, 2, 3/A, C i 4. Urządzenie jest przeznaczone do integracji z systemami radiolokacji pierwotnej i systemami C4ISR[26].
	Interrogator średniego zasięgu ISZ-50	Interrogator systemu IFF Mark XIIA przeznaczony do współpracy z systemami radiolokacyjnymi średniego i krótkiego zasięgu. Obsługuje m.in. mod 5, mod S oraz mody 1, 2, 3/A i C[27].
	System Pasywnej Lokacji (SPL)	System pasywnej obserwacji przestrzeni powietrznej niewymagający emisji własnych sygnałów. Łączy podsystem PCL wykorzystujący nadajniki okazjonalne, m.in. radio FM, DVB-T i GSM, z podsystemem PET wykrywającym emisje urządzeń pokładowych obiektów powietrznych[28].
	Urządzenia systemu IFF Mark XIIA	Rodzina urządzeń identyfikacji „swój-obcy” przeznaczonych do współpracy z systemami radiolokacyjnymi i systemami obrony przeciwlotniczej[29].
	Stacje rozpoznania pokładowych systemów elektronicznych PRP-25	Stacje PRP-25M i PRP-25S należące do systemu rozpoznania radioelektronicznego Gunica, przeznaczonego do rozpoznania pokładowych systemów elektronicznych[30].
	Mobilny radar trójwspółrzędny N22-N(3D)	Mobilny radar średniego zasięgu przeznaczony do pracy na szczeblu taktycznym, m.in. jako radar dywizjonowy lub bateryjny systemów obrony przeciwlotniczej oraz do uzupełniania luk w pokryciu radiolokacyjnym. Wykorzystuje obracającą się fazowaną antenę wielowiązkową[31].
	Zdolna do Przerzutu Stacja Radiolokacyjna BYSTRA	Mobilna trójwspółrzędna stacja radiolokacyjna przeznaczona do wykrywania i śledzenia obiektów powietrznych oraz współpracy z systemami obrony przeciwlotniczej[32].
	Zdolna do Przerzutu Stacja Radiolokacyjna SOŁA	Mobilna stacja radiolokacyjna przeznaczona do wykrywania i śledzenia obiektów powietrznych oraz współpracy z systemami obrony przeciwlotniczej krótkiego i bardzo krótkiego zasięgu[33].
	Radar morskiego samolotu patrolowego ARS-800	Radar przeznaczony dla morskich samolotów patrolowych[34].
	Mobilny trójwspółrzędny radar obserwacyjny średniego zasięgu TRS-15M	Mobilny trójwspółrzędny radar obserwacyjny średniego zasięgu przeznaczony do wykrywania i śledzenia obiektów powietrznych[35].
	Radiolokacyjny Zestaw Rozpoznania Artyleryjskiego LIWIEC	Radar rozpoznania artyleryjskiego przeznaczony do lokalizowania stanowisk ogniowych przeciwnika na podstawie obserwacji torów lotu pocisków artyleryjskich oraz do wspomagania własnego ognia artyleryjskiego[36].
	Radar mobilny RM-100	Mobilny radar przeznaczony do wykrywania i śledzenia obiektów powietrznych[37].

Systemy wspomagania dowodzenia i kierowania ogniem

Zdjęcie	Produkt	Opis
	SZAFRAN	Zautomatyzowany system wspomagania dowodzenia związkiem taktycznym przeznaczony do realizacji procesów dowodzenia na szczeblach korpusu, dywizji, brygady i batalionu wojsk lądowych. Umożliwia m.in. monitorowanie sytuacji operacyjno-taktycznej oraz jej prezentację na mapach cyfrowych[38].
	ŁOWCZA-3	System automatyzacji dowodzenia obroną przeciwlotniczą na szczeblu pułku lub dywizjonu. Wspomaga ocenę zagrożenia, podejmowanie decyzji i kierowanie podległymi środkami ogniowymi[39].
	REGA	Rodzina zestawów automatyzacji dowodzenia przeznaczonych dla niższych taktycznych szczebli obrony przeciwlotniczej, od baterii do drużyny. System zapewnia m.in. zobrazowanie sytuacji powietrznej oraz przekazywanie wskazań celów środkom ogniowym[40].
	Stanowisko dowodzenia naziemnymi środkami obrony powietrznej SAMOC SDP-20	Mobilny system dowodzenia i kierowania przeznaczony dla szczebla brygady obrony powietrznej. Zapewnia m.in. planowanie ugrupowania jednostek OPL, kierowanie ogniem, ocenę zagrożenia i monitorowanie stanu podległych jednostek bojowych[41].
	Przeciwlotniczy zestaw artyleryjski BLENDA	System przeznaczony do kierowania ogniem przeciwlotniczych środków artyleryjskich[42].
	Wóz Kierowania Ogniem WG-35	Mobilny wóz kierowania ogniem przeznaczony do współpracy z armatami przeciwlotniczymi. Wyposażony jest m.in. w wielosensorową głowicę optoelektroniczną, system automatycznego śledzenia celu i wynośny punkt obserwacyjny[43].

Środki ogniowe

Zdjęcie	Produkt	Opis
	Samobieżna Armata SA-35	Samobieżny przeciwlotniczy system artyleryjski kalibru 35 mm na podwoziu Jelcz 6×6. Łączy armatę AM-35, system amunicji programowalnej, optoelektroniczny system śledzenia ZGS-35 oraz hybrydowy system kierowania ogniem wykorzystujący radar TUGA i sensory optoelektroniczne[44].
	Okrętowy System Uzbrojenia OSU-35K	Okrętowy system artyleryjski kalibru 35 mm przeznaczony do zwalczania zagrożeń powietrznych i nawodnych. Jest rozwinięciem systemu OSU-35, którego prototyp został zainstalowany na ORP „Kaszub”[45].
	System automatycznej armaty przeciwlotniczej kal. 35 mm A-35/AG-35	Rodzina armat przeciwlotniczych kalibru 35 mm przeznaczonych do pracy w baterii przeciwlotniczej i zwalczania m.in. samolotów, śmigłowców, pocisków manewrujących oraz bezzałogowych statków powietrznych. Wariant AG-35 posiada własną optoelektroniczną głowicę śledząco-celowniczą, komputer balistyczny i wideotraker[46].
	Samobieżny Przeciwlotniczy Zestaw Rakietowy POPRAD	Mobilny zestaw przeciwlotniczy bardzo krótkiego zasięgu przeznaczony do wykrywania, rozpoznawania i zwalczania celów powietrznych na małych wysokościach. Wyposażony jest w głowicę śledząco-celowniczą z kamerą termowizyjną, kamerą światła dziennego i dalmierzem laserowym; standardowym nośnikiem jest pojazd Żubr-P[47].

Nowe konstrukcje i projekty rozwojowe

Zdjęcie	Produkt	Opis
	Radar Wielofunkcyjny Kierowania Ogniem SAJNA	Wielozadaniowy radar kierowania ogniem przeznaczony do wykrywania i śledzenia celów oraz wskazywania i wstępnego naprowadzania środków ogniowych systemów obrony powietrznej krótkiego zasięgu, w szczególności systemu Narew. Może wykrywać i śledzić m.in. samoloty, śmigłowce, bezzałogowe statki powietrzne, pociski kierowane i niekierowane, pociski balistyczne krótkiego zasięgu oraz pociski artyleryjskie i moździerzowe[44].
	Radar TUGA	Programowalny radar 4D z anteną AESA, pracujący z wykorzystaniem techniki FMCW. Przeznaczony jest do wykrywania i śledzenia samolotów, śmigłowców oraz bezzałogowych statków powietrznych, mierząc trzy współrzędne położenia celu oraz jego prędkość radialną. Konstrukcja umożliwia wykorzystanie urządzenia jako radaru przenośnego lub integrację z platformami mobilnymi i obiektami stacjonarnymi[44].