Obszar Lwowski Armii Krajowej
Obszar Lwowski Armii Krajowej (Obszar Południowo-Wschodni AK) – struktura organizacyjna ZWZ a potem Armii Krajowej. Kryptonimy „Orzech”, „Wazon”, „Lutnia”.
Siedziba dowództwa mieściła się we Lwowie.
Obsada personalna sztabu obszaru
- Obsada „Orzech” – kwiecień 1942
- Komendant Obszaru – gen. bryg. Kazimierz Sawicki „Prut”
- Szef sztabu – ppłk dypl. Mieczysław Dobrzański „Leon”
- Oddział I Organizacyjny – mjr Jerzy Neugebauer „Piotr” (do lutego 1942); potem rtm. dypl. Kornel Stasiewicz „Kostek”
- Oddział II
- Wywiad Wojskowy Ofensywny – kpt. dypl. Henryk Pohoski „Walery”
- Kontrwywiad – Wywiad Defensywny – por. Zbigniew Makusch „Kazimierz”
- Oddział III Operacyjny – „Ryszard” mjr dypl. Tadeusz W. Wojciechowski
- Oddział IV Kwatermistrzowski – ppłk Tadeusz Zygmunt Słoniewski „Sewer”
- Oddział V Łączność
- łączność konspiracyjna – Maria Chęcińska „Maria”; potem Stanisława Jakubowska „Marta”
- łączność operacyjna – kpt. Marian Schmidt „Andrzej”
- Oddział VI BiP – "Sławek" Lech Sadowski do kwietnia 1942 – Władysław Grzędzielski „Błażej”
- Budżet i kasa Obszaru – Maria Chęcińska „Maria”
- Związek Odwetu (od września 1942 Kedyw) – „Adaś” mjr Jan Władyka
Obsada „Wazonu” – wrzesień 1943:
- Komendant Obszaru – płk Władysław Filipkowski „Stach”
- Szef sztabu – mjr dypl. Tadeusz W. Wojciechowski „Korab”
- Oddział I – mjr Kornel Stasiewicz „Prosper”
- Oddział WSK – Wanda Jamiołkowska „Irena”
- Oddział II – mjr dypl. piech. Henryk Pohoski „Adolf”
- kontrwywiad – por. Czesław Dzierżek „Wilhelm”
- Referat Legalizacji – Bernard Nuszkowski „Lang”
- Sieć wtórna – pchor. Jerzy Polaczek „Dwera”
- Oddział III – kpt. dypl. Bolesław Tomaszewski „Bolesław”[a]
- Referat Przerzutów Powietrznych – ppor. Maksymilian Kaucki „Antoni”
- Oddział IV – mjr Feliks Janson „Kamil”
- WSOP – por. rez. NN „Bogusław”
- Oddział V Łączność
- Vk – „Kalina” Janina Grabska-Treter
- Vo – „Sławiński” mjr Franciszek Domurat (aresztowany 4 kwietnia 1944) – „Bogdan” kpt. Leopold Piątkiewicz
- Oddział VI BiP – Władysław Grzędzielski „Eden”
- Oddział VII Finansowy – Zdzisław Strzembosz „Józef”
- ASCO – Stefania Augustin „Wiera”
- Oddział VIII Kedyw – mjr Jan Władyka „Adaś”
- Oddział IX Wojskowy – mjr Jerzy Neugebauer „Ostoja”
- Obsada „Lutni” – wiosna 1944
- Komendant obszaru kryptonim "Granit” – płk Władysław Filipkowski „Janka”
- Szef sztabu kryptonim „Bazalt” – ppłk Feliks Janson „Sylwia”
- Oddział I kryptonim „Wapień” – kpt. dypl. Bolesław Tomaszewski „Warta”
- Komórka Legalizacji kryptonim „Dolomit” – ppor. Stanisław Kuliński „Skrzypek"
- WSK kryptonim „Kreda” – Wanda Jamiołkowska „Grażyna”
- Oddział II kryptonim „Gryps” – mjr dypl. Henryk Pohoski „Stawisz”
- wywiad – por. Antoni Chmielowski „Wroński”
- kontrwywiad – ppor. Jerzy Polaczek „Dwera”
- Oddział III kryptonim „Gnejs” – kpt. dypl. Bolesław Tomaszewski „Bolesław”
- Oddział IV kryptonim „Trachit” – kpt. Józef Zieliński „Orzeł”
- Oddział V kryptonim „Łupek”
- Vo – kpt. Leopold Piątkiewicz „Bogdan”
- Vk – Emilia Maleczyńska „Luiza”
- Oddział VI kryptonim „Garbo" – Mirosław Żuławski „Andrzej”
- Oddział VII kryptonim „Porfir” – ppor. Zdzisław Strzembosz „Stanisław"
- Oddział VIII kryptonim „Margiel” – ppłk Jan Władyka „Łopot
Struktura organizacyjna
Likwidacja obszaru
Po akcji „Burza” we Lwowie, 30 lipca 1944 odbył się przed Teatrem Wielkim wiec, w którym wzięli udział m.in. I sekretarz KC KP Nikita Chruszczow, dowódca 1 Frontu Ukraińskiego marszałek Iwan Koniew, oficerowie Wojska Polskiego. Po pierwszych przemówieniach ludzie zaczęli śpiewać hymn Polski a potem padły okrzyki: Niech żyje polski Lwów! Lwów do Polski! Polski Lwów! Następnego dnia gen. Iwanow wezwał na 21:00 na odprawę oficerów sztabu Okręgu, komendantów dzielnic i ich zastępców, oraz dowódców zgrupowań i kompanii. Zgłosiło się ich około 20 z szefem sztabu mjr. dypl. Stasiewiczem na czele. Wszyscy zostali internowani.
1 sierpnia nieujawniony szef sztabu Komendy Obszaru (a jednocześnie komendant NIE na ten Obszar), ppłk Janson „Carmen” wydał ostatni rozkaz lwowskiego dowództwa AK, w którym nakazywał likwidację oddziałów sztabu Komendy Obszaru nr 3 AK[3].
2 sierpnia delegacja oficerów Obszaru z Władysławem Filipkowskim na czele, udała się na rozmowy z gen. Michałem Żymierskim do Żytomierza, gdzie została w całości aresztowana w nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 przez NKWD[4].
Sztandar
Sztandar Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Obszaru Lwowskiego poświęcony został 10 września 1988 w czasie XVIII Ogólnopolskiej Pielgrzymki Kombatantów i Harcerzy na Jasną Górę. Poświęcenia sztandaru dokonał kapelan Armii Krajowej – Polski Walczącej, ks. Biskup Zawistowski w obecności: Matki Chrzestnej sztandaru – Joanny Darmaszewskiej ps. „Hanka”, Ojca Chrzestnego sztandaru – Bronisława Dzikowskiego ps. „Kiełbik”, senatora do spraw ludności polskiej za granicą – prof. Bogdana Skubiszewskiego oraz przedstawicieli Wojska Polskiego.
Sztandar ufundowany przez żołnierza 26 pułku piechoty AK 5 Lwowskiej Dywizji porucznika Mieczysława Rychlickiego ps. „Pantera”. Z kustoszem klasztoru o.o. Paulinów – ojcem Janem Golonką – ustalono, że po odejściu większości żołnierzy Obszaru Lwowskiego AK na „wieczną wartę”, sztandar ten będzie przekazany na Jasną Górę i umieszczony w Kaplicy Papieża Jana Pawła II.
- Opis sztandaru
Na prawej stronie płatu sztandaru, pośrodku krzyża kawaleryjskiego znajdują się dwie gałązki wawrzynu ułożone w kształcie wieńca. Pośrodku wieńca mieści się orzeł państwowy. Pomiędzy ramionami krzyża kawaleryjskiego w rogach płatu są umieszczone mniejsze wieńce z wawrzynu, a w nich symbolika Polski Walczącej: POWW (Polska Organizacja Walk Wolnościowych), ZWZ (Związek Walki Zbrojnej), AK (Armia Krajowa), kotwica (znak Polski Walczącej). Na ramionach krzyża widnieją napisy: ARMIA KRAJOWA, 1939 – 1945, OBSZAR POŁUDNIOWO – WSCHODNI RP LWÓW. Na lewej stronie płatu, pośrodku krzyża kawaleryjskiego znajduje się wieniec, taki sam jak na prawej stronie płatu, a w wieńcu trzywierszowy napis: BÓG HONOR OJCZYZNA. Pomiędzy ramionami krzyża kawaleryjskiego w rogach płatu są umieszczone tarcze, a w nich znajdują się wizerunki patrona Lwowa – św. Jana z Dukli i Matki Boskiej Łaskawej oraz herb Lwowa i krzyż Armii Krajowej. Na ramionach krzyża kawaleryjskiego widnieją napisy: W OBRONIE ZIEMI PRAOJCÓW, KONSPIRACJA, WALKI PARTYZANCKIE, POWSTANIE LWOWSKIE 22-27 LIPCA 1944. Na podstawie orła widnieje napis: LUTNIA AK (kryptonim Obszaru używany dla lotów samolotów zrzutowych) i wyszczególnione są nazwy dywizji: 5, 11, 12 DP. Na drugiej strony podstawy napisy: AFRYKA, TARCZA AK (kryptonimy lotów samolotów zrzutowych) i wyszczególnione nazwy dywizji: 5, 11, 12 DP
Upamiętnienie
1 sierpnia 1980 w katedrze we Wrocławiu odsłonięto tablicę upamiętniającą żołnierzy Obszaru Lwowskiego i Okręgu Wileńskiego AK[5].
Uwagi
- ↑ Bolesław Tomaszewski (1909–1985), ppłk dypl., ps. „Bat”, „Bolesław”, „Ostroga”. Były oficer 51 pułku piechoty. Ciężko ranny w kampanii wrześniowej. Pierwszy komendant Obwodu AK Brzeżany. Od 1 grudnia 1942 oficer operacyjny w dowództwie Okręgu AK w Tarnopolu, później szef Wydziału III Komendy Okręgu Tarnopol, szef Oddziału III i jednocześnie Oddziału Obszaru AK 3 Lwów. Po wojnie zastępca oddziałów „Warta”; prezes Okręgu WiN na Dolnym Śląsku[1].
Przypisy
- ↑ Zachuta 1992 ↓, s. 42.
- ↑ Od 1 listopada 1942 podporządkowany został bezpośrednio Komendzie Głównej AK.
- ↑ J. Węgierski, W lwowskiej Armii Krajowej, Warszawa 1989
- ↑ Grzegorz Mazur, Jerzy Skwara, Jerzy Węgierski, Kronika 2350 dni wojny i okupacji Lwowa 1 IX 1939 – 5 II 1946, Katowice 2007, Wyd. Unia Katowice, ISBN 978-83-86250-49-3 s. 519.
- ↑ Kazimierz Lorenc. Najdroższa relikwia narodowa. „Biuletyn”. Nr 41, s. 18, Czerwiec 1981. Koło Lwowian w Londynie.
Bibliografia
- Struktura Organizacyjna Armii Krajowej, Marek Ney-Krwawicz w: Mówią wieki nr 9/1986.
- Stanisław Pempel: ZWZ – AK we Lwowie: 1939–1945. Warszawa: „Bis”: Trust, 1990. ISBN 83-85102-01-9.
- Rafał Wnuk: Atlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944-1956 = The atlas of the independence underground in Poland 1944-1956. Warszawa: Lublin: Instytut Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2007. ISBN 978-83-60464-45-8.
- Światowy Związek Żołnierzy AK, Materiały sympozjum nt.: Operacja zbrojna AK kryptonim Burza na ziemiach południowo-wschodnich II RP w 1944. Biblioteczka „Na Kresach Południowo-Wschodnich” 1939–1945 nr 7. Kraków 1994
- Tadeusz Krząstek, Jerzy Tomczyk: W 55 rocznicę powstania Armii Krajowej. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1997. ISBN 83-86268-63-8.
- Leszek Zachuta: 51 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych im. Giuseppe Garibaldiego. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1992, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-85621-10-5.
