Oksywie
| część miasta | |
 Komenda Portu Wojennego | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Aglomeracja | |
| Miasto | |
| W granicach Gdyni | |
| Powierzchnia |
4,38 km² |
| Populacja (2025) • liczba ludności • gęstość |
|
| SIMC |
0934323 |
Położenie na mapie | |
| 54°32′58″N 18°32′23″E/54,549444 18,539722[4] | |
Oksywie (kaszb. Òksëwié, niem. Oxhöft) – nadmorska dzielnica Gdyni granicząca z następującymi dzielnicami tegoż miasta: Babie Doły (od północy), Obłuże (od zachodu) oraz Śródmieście (od południa), a także z Morzem Bałtyckim od wschodu. Granica przebiega od północy ul. Zieloną do skrzyżowania z ul. płk. Dąbka, następnie ul. płk. Dąbka do ul. Benisławskiego, od zachodu ul. Benisławskiego do ul. Śmidowicza, od południa ul. Śmidowicza do brzegu morza, od wschodu brzegiem morza.
Wieś duchowna Oksywa położona była w II połowie XVI wieku w powiecie puckim województwa pomorskiego[5].
Geneza nazwy
Nazwa Oksywie występowała XII wieku Wywodzi się prawdopodobnie od staroskandynawskiego słowa oxihoved, oznaczającego głowę wołu, co mogło być nawiązaniem do kształtu Kępy Oksywskiej. Zachowały się następujące zapisy nazwy: Oxsiua, Oxive, Okciua, Oxue, Oxivia, Oxiuia, Oxiwia, Oxiew, Oxivija.
Inną teorią pochodzenia nazwy jest pochodzenie słowiańskie „okno solne”, z uwagi na występujące pod ziemią pokłady soli domniemuje się, że istnieć tu mogło solne źródło.
Charakterystyka ogólna i historia
Oksywie jest najstarszą osadą mieszczącą się na terenie dzisiejszej Gdyni. Niegdyś jej obszar zajmowały m.in. ciałopalne cmentarzyska pogańskie.
W końcu 1892 r. ówczesną wieś Oksywie zamieszkiwało 709 Kaszubów katolików i 10 Niemców ewangelików[6].
Na Oksywiu, w pierwszych dniach II wojny światowej (10 września–19 września 1939), odbywała się obrona Kępy Oksywskiej. Niemcy zmienili nazwę dzielnicy na Oxhöft[7]. W dniach 28 marca–5 kwietnia 1945 Oksywie stanowiło ostatni punkt oporu Niemców w znajdującej się pod okupacją Gdyni przed nacierającą Armią Czerwoną. W 2015 wzdłuż wybrzeża morskiego kosztem 19 mln zł zbudowano opaskę brzegową pełniącą również funkcje promenady o długości 1,7 km, z dostępem od Kolonii Rybackiej (wejście nr 5)[8][9].
W dzielnicy znajdują się lub znajdowały takie obiekty, jak np.:
- poniemiecka torpedownia „Formoza”
- Akademia Marynarki Wojennej mieszcząca się w klasycystycznych budynkach Zespołu Dowództwa Floty (bud. 1924–1930)[10]
- najstarsza budowla w Trójmieście jaką jest Kościół św. Michała Archanioła. Ufundowany przez Świętopełka, pochodzący z 1224; z najstarszej części świątyni do dziś zachowała się ściana zachodnia. Otoczony cmentarzem wzmiankowanym po raz pierwszy w 1687[11]
- dwie koleje linowo-terenowe na klifie oksywskim – pierwsza kolej przy zejściu na plażę koło pętli autobusu 152 (z jednym wagonikiem, bez mijanki, na torze szerokości 620 mm, wykorzystywana regularnie do transportu ryb i sprzętu, nie przewozi ludzi), druga kolej znajduje się ok. 1,4 km na północ, na terenie tzw. Kolonii Rybackiej w Babich Dołach (nieczynna)[12]
- Mauzoleum Gustawa Orlicz-Dreszera
- Centrum Techniki Morskiej
- zabytkowy betonowy schron (bunkier) T-750 z czasów II wojny światowej u zbiegu ulic płk. Dąbka, Dickmana i Bosmańskiej (identyczny znajduje się przy ul. Polskiej, jest własnością Zarządu Morskiego Portu Gdynia i od lat wykorzystywany jest jako strzelnica)[13].
Imię dzielnicy nosił m.in. polski okręt rakietowy ORP Oksywie.
W 2020 rozpisano przetarg na projekt i wykonanie hali sportowej oraz 2 boisk przy Szkole Podstawowej nr 33 przy ul. Godebskiego[14].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Dz. U. z 1926 r. Nr 21, poz. 127 (ISAP)
- ↑ 9 stycznia 1926 zniesiono gminę Oksywie włączając ją do wiejskiej gminy Gdynia (Dz. U. z 1926 r. Nr 1, poz. 7 (ISAP)), którą 4 marca 1926 przekształcono w miasto Gdynia
- ↑ Biuletyn Informacji Publicznej Gdyni.
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 92085.
- ↑ Prusy Królewskie w drugiej połowie XVI wieku : suplement. Cz. 1, Mapy, plany, Warszawa 2021, k. 1.
- ↑ Stefan Ramułt, Statystyka ludności kaszubskiej, Akademia Umiejȩtności, 1899 [dostęp 2025-04-08], s.47.
- ↑ gotenhafen.com.pl. gotenhafen.com.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-13)]..
- ↑ Zobacz, jak powstaje drugi gdyński bulwar.
- ↑ Wolna niedziela. Spacer oksywskim bulwarem.
- ↑ Od rybackiej wsi do nowoczesnego miasta. Migawki z przedwojennej Gdyni
- ↑ Anna, Krzysztof Jakubowscy Pomorskie cmentarze, Gdańsk 2012, s. 54. ISBN 978-83-62129-73-7.
- ↑ Lokalizację obydwu można znaleźć w Wikimapii: 1, 2.
- ↑ Deweloper sprzedaje schron za złotówkę. Ma 500 m kw. powierzchni użytkowej i trzy kondygnacje.
- ↑ Gdynia. Na Oksywiu przy SP 33 powstanie hala sportowa.
Linki zewnętrzne
- Oksywie, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 437.
