Peter Bogdanovich

Urodził się w rodzinie serbskich emigrantów^[3], uciekających z Europy do Ameryki przed nazizmem^[4]. Ojciec, Borislav Bogdanovich, był malarzem i pianistą^[4], a matka, Herma (z domu Robinson), pochodziła z bogatej rodziny austriackich Żydów^[4]. Miał starszego brata, który zginął w wypadku w 1938, mając 18 miesięcy, po tym, jak spadł na niego garnek wrzącej zupy, choć Bogdanowich dowiedział się o bracie dopiero w wieku siedmiu lat i nie znał okoliczności jego śmierci dopóki nie był dorosły^[5]. Jego rodzice przybyli do USA w maju 1939 na wizach dla gości, wraz z najbliższą rodziną matki, w przededniu II wojny światowej^[6].

W 1957 ukończył nowojorską niezależną szkołę dla chłopców Collegiate School i studiował aktorstwo w Konserwatorium Stelli Adler^[7].

W latach 1956–1958 występował na Nowojorskim Festiwalu Szekspirowskim^[7]. Był reżyserem i producentem przedstawień off-broadwayowskich: Wielki nóż (The Big Knife, 1959)^[8], Camino Real Tennessee Williamsa (1961), Dziesięciu małych Indian (Ten Little Indians, 1961), Rakieta na księżyc (Rocket to the Moon, 1961) i Raz w życiu (Once in a Lifetime, 1964)^[9]. Jako maniak kina i namiętny czytelnik wpływowego francuskiego pisma „Cahiers du Cinéma”, w 1961 dał się poznać jako krytyk filmowy w „Esquire” i „The New York Times”^[7].

W 1964 przeniósł się do Hollywood w Kalifornii. Dwa lata później pełnił funkcję drugiego reżysera filmu sensacyjnego Dzikie anioły (The Wild Angels, 1966) w reżyserii Rogera Cormana, mistrza niskobudżetowego „kina klasy B”, z Peterem Fondą.

W 1968 pod pseudonimem Derek Thomas wyreżyserował swój pierwszy film fantastycznonaukowy Podróż na planetę prehistorycznych kobiet (Voyage to the Planet of Prehistoric Women) z Mamie Van Doren, którego producentem był Roger Corman^[10]. Następnie był reżyserem, scenarzystą i producentem dreszczowca kryminalnego Żywe tarcze (Targets, 1968) z udziałem Borisa Karloffa, którego operatorem był László Kovács.

Trzeci film okazał się najlepszym w jego karierze^[1]. Ostatni seans filmowy z 1971, nostalgiczny obraz prowincjonalnej Ameryki, zwiastujący koniec świata odchodzących wartości, został nominowany do Oskara w ośmiu kategoriach (w tym dla Bogdanovicha jako reżysera), a statuetki zdobyli Cloris Leachman i Ben Johnson za role drugoplanowe. W filmie debiutowała Cybill Shepherd, zaś pierwsze poważne role zagrali Jeff Bridges i Randy Quaid.

Innym znanym filmem Bogdanovicha jest Maska z 1985 – prawdziwa historia wrażliwego chłopca Rockyego Dennisa cierpiącego na rzadką chorobą kości twarzy (tzw. choroba lwa) – w tej roli Eric Stoltz – i jego niezwykłej matki (za tę rolę Cher otrzymała główną nagrodę dla aktorki na Festiwalu w Cannes). Film zdobył Oscara za charakteryzację, Cher i Stoltz byli nominowani do Złotych Globów, zaś Bogdanovich był nominowany do Złotej Palmy w Cannes^[11].

Pozostałe filmy Bogdanovicha nie wzbudziły już takiego entuzjazmu, choć wspomnieć należy o komediach Papierowy księżyc (z czasów wielkiego kryzysu) z oskarową rolą 10-letniej Tatum O’Neal, grającej u boku swego ojca Ryana O’Neala i Nickelodeon (alternatywny polski tytuł Ktoś tu kręci) o początkach przemysłu filmowego – z tą sama parą aktorów, a także Daisy Miller – ekranizacji klasycznej noweli Henry’ego Jamesa.

Bogdanovich jest także autorem cenionej biografii wielkiego reżysera Orsona Wellesa, z którym się zresztą przyjaźnił, a także biografii Alfreda Hitchcocka, Johna Forda, Howarda Hawksa i Fritza Langa.

Można było oglądać Bogdanovicha jako psychiatrę dr. Kupferberga w serialu Rodzina Soprano. Zagrał także gościnnie, samego siebie w 22. odcinku 5. serii amerykańskiego serialu Jak poznałem waszą matkę oraz w 11. odcinku 5. serii amerykańskiego serialu Żona idealna. Reżyser słynął ze wspierania młodych twórców, a jednym ze sposobów było występowanie w filmach aspirujących artystów.

Bogdanovich powrócił do roli reżysera po wielu latach za sprawą przyjaźniących się z nim młodych reżyserów – Wesa Andersona (debiut tego twórcy wyprodukowała żona Bogdanovicha – Polly Platt) i Noaha Baumbach (Bogdanovich wcześniej wstąpił w dwóch jego filmach). Komedia Dziewczyna warta grzechu (2014) stała się zwieńczeniem jego twórczości.