Pheucticus

	Pheucticus
	Reichenbach, 1850
	; Łuszcz żółty (P. chrysopeplus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	kardynały
Rodzaj	Pheucticus
	Typ nomenklatoryczny
	Pitylus aureoventris d’Orbigny & Lafresnaye, 1838
Synonimy
	Habia Reichenbach, 1850; Hedymeles Cabanis, 1851; Zamelodia Coues, 1880;
	Habia Reichenbach, 1850; Hedymeles Cabanis, 1851; Zamelodia Coues, 1880;
Gatunki
	6 gatunków – zobacz opis w tekście
	6 gatunków – zobacz opis w tekście

Pheucticus – rodzaj ptaków z rodziny kardynałów (Cardinalidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce^[5].

Morfologia

Długość ciała 18–24 cm, masa ciała 34–77,6 g^[6].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1850 roku niemiecki zoolog Ludwig Reichenbach w publikacji własnego autorstwa zatytułowanej Avium systema naturale. Naturalny system ptaków zawierający sto tablic z przeważnie oryginalnymi ilustracjami prawie dwunastu setek typowych form odkrytych do tej pory. Prekursor ikonografii gatunków ptaków ze wszystkich części świata^[2]. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie)^[7] łuszcz kapturowy (P. aureoventris).

Etymologia

Pheucticus: gr. φευκτικος pheuktikos ‘nieśmiały, skłonny do unikania’, od φευγ pheugō ‘uciekać’^[8].
Habia: guar. Habia ‘różne gatunki drozdów, zięb i tanagr’, skrót od haā-piy-har ‘ten, kto dużo się modli’ (nawiązanie do nieustannego śpiewu)^[9]. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie)^[10] Loxia ludoviciana Linnaeus, 1766.
Hedymeles: gr. ἡδυμελης hēdumelēs ‘o słodkim śpiewie’, od ἡδυς hēdus ‘słodki’; μελωδεω melōdeō ‘śpiewać’^[11].
Zamelodia: gr. ζα- za- ‘bardzo’; μελωδος melōdos ‘melodyjny’, od μελωδεω melōdeō ‘śpiewać’^[12].

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki^[13]:

Pheucticus chrysopeplus (Vigors, 1832) – łuszcz żółty
Pheucticus tibialis Lawrence, 1867 – łuszcz czarnogoleniowy
Pheucticus chrysogaster (Lesson, 1832) – łuszcz żółtobrzuchy
Pheucticus aureoventris (d’Orbigny & Lafresnaye, 1838) – łuszcz kapturowy
Pheucticus ludovicianus (Linnaeus, 1766) – łuszcz strojny
Pheucticus melanocephalus (Swainson, 1827) – łuszcz czarnogłowy

Uwagi

↑ Nie Habia Blyth, 1840 (Cardinalidae).
↑ Nowa nazwa dla Pheucticus Reichenbach, 1850 ze względu na puryzm.
↑ Nowa nazwa dla Hedymeles Cabanis, 1851 ponieważ autor uważał ją za zajętą przez Hedymela Sundevall, 1846 (Muscicapidae).

Przypisy

↑ Pheucticus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 3 H.G.L. Reichenbach: Avium systema naturale. Das natürliche system der vögel mit hundert tafeln grösstentheils original-abbildungen der bis jetzt entdecken fast zwölfhundert typischen formen. Vorlaüfer einer iconographie der arten der vögel aller welttheile. Dresden und Leipzig: Expedition der vollständigsten naturgeschichte, 1850, s. ryc. lxxviii. (niem.).
↑ J. Cabanis: Museum Heineanum: Verzeichniss der ornithologischen Sammlung des Oberamtmann Ferdinand Heine, auf Gut St. Burchard vor Halberstadt. T. 1: Singvögel. Halberstadt: In Commission bei R. Frantz, 1850–1851, s. 152. (niem.).
↑ E. Coues. Notes and queries concerning the nomenclature of North American birds. „Bulletin of the Nuttall Ornithological Club”. 5 (2), s. 98, 1880. (ang.).
↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.): Cardinals, grosbeaks and (tanager) allies. IOC World Bird List (v15.2). [dostęp 2026-08-19]. (ang.).
↑ D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Cardinals and Allies (Cardinalidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Pheucticus, DOI: 10.2173/bow.cardin1.01 [dostęp 2026-08-19] (ang.).
↑ Gray 1855 ↓, s. 75.
↑ The Key to Scientific Names ↓, Pheucticus [dostęp 2026-08-19] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Habia [dostęp 2026-08-19] .
↑ Gray 1855 ↓, s. 71.
↑ The Key to Scientific Names ↓, Hedymeles [dostęp 2026-08-19] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Zamelodia [dostęp 2026-08-19] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Cardinalidae Ridgway, 1901 - kardynały - Cardinals, grosbeaks and allies (wersja: 2024-09-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-19].

Bibliografia

G.R. Gray: Catalogue of the genera and subgenera of birds contained in the British Museum. London: The Trustees, 1855, s. 1–192. (ang.).
The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[3] Nie Habia Blyth, 1840 (Cardinalidae).

[4] Nowa nazwa dla Pheucticus Reichenbach, 1850 ze względu na puryzm.

[6] Nowa nazwa dla Hedymeles Cabanis, 1851 ponieważ autor uważał ją za zajętą przez Hedymela Sundevall, 1846 (Muscicapidae).

[itis-1] Pheucticus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Reichenbach-2] 1 2 3 H.G.L. Reichenbach: Avium systema naturale. Das natürliche system der vögel mit hundert tafeln grösstentheils original-abbildungen der bis jetzt entdecken fast zwölfhundert typischen formen. Vorlaüfer einer iconographie der arten der vögel aller welttheile. Dresden und Leipzig: Expedition der vollständigsten naturgeschichte, 1850, s. ryc. lxxviii. (niem.).

[cab-5] J. Cabanis: Museum Heineanum: Verzeichniss der ornithologischen Sammlung des Oberamtmann Ferdinand Heine, auf Gut St. Burchard vor Halberstadt. T. 1: Singvögel. Halberstadt: In Commission bei R. Frantz, 1850–1851, s. 152. (niem.).

[cou-7] E. Coues. Notes and queries concerning the nomenclature of North American birds. „Bulletin of the Nuttall Ornithological Club”. 5 (2), s. 98, 1880. (ang.).

[ioc-8] F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.): Cardinals, grosbeaks and (tanager) allies. IOC World Bird List (v15.2). [dostęp 2026-08-19]. (ang.).

[botw-9] D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Cardinals and Allies (Cardinalidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Pheucticus, DOI: 10.2173/bow.cardin1.01 [dostęp 2026-08-19] (ang.).

[CITEREFGray1855[http://www.biodiversitylibrary.org/page/17136714_75]-10] Gray 1855 ↓, s. 75.

[11] The Key to Scientific Names ↓, Pheucticus [dostęp 2026-08-19] .

[12] The Key to Scientific Names ↓, Habia [dostęp 2026-08-19] .

[CITEREFGray1855[http://www.biodiversitylibrary.org/page/17136710_71]-13] Gray 1855 ↓, s. 71.

[14] The Key to Scientific Names ↓, Hedymeles [dostęp 2026-08-19] .

[15] The Key to Scientific Names ↓, Zamelodia [dostęp 2026-08-19] .

[Mielczarek&Kuziemko-16] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Cardinalidae Ridgway, 1901 - kardynały - Cardinals, grosbeaks and allies (wersja: 2024-09-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-19].

[1]

[2]

[a]

[b]

[3]

[c]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]