Piotr Kobyliński

Piotr Kobyliński

Kraj działania	Polska
Data i miejsce urodzenia	15 czerwca 1814 Środa
Data i miejsce śmierci	15 maja 1896 Błaszki
Prałat prepozyt Kapituły Kolegiackiej św. Józefa w Kaliszu
Okres sprawowania	1882–1896
dziekan kaliski
Okres sprawowania	1851–1854
Wyznanie	katolicyzm
Kościół	rzymskokatolicki
Inkardynacja	diecezja kujawsko-kaliska
Prezbiterat	29 kwietnia 1838

Piotr Kobyliński (ur. 15 czerwca 1814 w Środzie, zm. 15 maja 1896 w Błaszkach) – polski ksiądz katolicki, działacz społeczny i niepodległościowy, powstaniec styczniowy, historyk, publicysta, tłumacz; prałat kapituły kaliskiej.

Piotr Kobyliński urodził się 15 czerwca 1814 w Środzie w Prowincji Poznańskiej. Miał dwanaścioro rodzeństwa, a jego rodzicami byli Marcin Kobyliński, kasjer magistratu, oraz Anastazja z domu Badowska. Jego krewnym był ks. Kacper Kobyliński, Michał Kobyliński oraz Jan Anasiewicz. Ukończył Gimnazjum Rządowe im. św. Marii Magdaleny w Poznaniu. W 1835 wstąpił do Seminarium Duchownego we Włocławku. W 1836 jako alumn wybitnych zdolności został przeniesiony do Akademii Duchownej Rzymsko-Katolickiej w Warszawie. Z uwagi na nastawienie antyrosyjskie przed ukończeniem studiów został przymusowo wzięty do wojska pruskiego ^[1].

Święcenia kapłańskie przyjął 29 kwietnia 1838 w kolegiacie kaliskiej z rąk biskupa Walentego Macieja Tomaszewskiego. Przez pierwszy rok po święceniach był kapelanem i sekretarzem bpa Tomaszewskiego. W latach 1839–1842 pełnił posługę duszpasterską jako wikariusz w parafii św. Mikołaja Biskupa w Kaliszu, a następnie w parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kaliszu. Podczas pobytu w Kaliszu nauczał religii i moralności w miejscowych szkołach i pensjach, gdzie był katechetą m.in. przyszłej pisarki Izabeli Zbiegniewskiej oraz Aleksandery z Bajerów Parczewskiej, matki Alfonsa i Melanii Parczewskich^[2]. Znany był także z głoszenia kazań w dwóch językach – po polsku i niemiecku oraz kazań głoszonych do ludu wiejskiego^[1][2].

W 1844 został proboszczem parafii św. Michała Archanioła w przygranicznym Dobrzecu Wielkim pod Kaliszem. Za pomoc w przerzucie przez granicę ludzi do przygotowywanego przez Ludwika Mierosławskiego powstania w Wielkim Księstwie Poznańskim został przez władze carskie w 1846 aresztowany, uwięziony w Cytadeli Warszawskiej^[3] i 12 czerwca tego samego roku skazany na zsyłkę na Sybir. Karę tę ostatecznie zamieniono na 3-letnie uwięzienie w klasztorze w Liszkowie na Litwie, gdzie znajdował się dom dla księży demerytów^[1].

W 1849 powrócił na probostwo w Dobrzecu, gdzie nadal angażował się w działalność społeczno-patriotyczną i oświatową wśród parafian, kładąc szczególny nacisk na naukę czytania i pisania dzieci, krzewienie abstynencji i podniesienie poziomu moralnego wśród parafian. W Dobrzecu założył szkołę oraz uwłaszczył chłopów na gruntach plebańskich^[4]. Odbudował także zrujnowany kościół parafialny. Prowadził agitację antypruską i antyrosyjską, wykorzystując kontakty z zaborem pruskim, wskutek czego władze rosyjskie podejmowały starania w celu usunięcia go z probostwa^[1].

W latach 1851–1854 był dziekanem dekanatu kaliskiego, od 1857 kanonikiem, a od 1882 prałatem kapituły kolegiaty kaliskiej, zajmując kolejno urzędy archidiakona i prepozyta kapituły. Ponadto był także egzaminatorem prosynodalnym oraz asesorem, defensorem i sędzią surogatem w konsystorzu kaliskim. Znany był jako znakomity kaznodzieja i erudyta. W 1861 został wybrany na członka Kaliskiej Rady Powiatowej, w której pełnił funkcję wizytatora szkół elementarnych i szpitali. W powieści Dziedzictwo Zofii Kossak został przedstawiony jako przedstawiciel stronnictwa białych ^[5].

Równolegle do działalności kościelnej i patriotycznej Piotr Kobyliński zajmował się pracą badawczą i publicystyczną. W 1865 prowadził poszukiwania grobu księcia kaliskiego Mieszka III Starego. Po powstaniu styczniowym rozpoczął regularną publikację artykułów na tematy historyczne i społeczne w „Tygodniku Katolickim Grodziskim”, w tygodniku „Kaliszanin” i późniejszym dzienniku „Gazeta Kaliska”, „Pamiętniku Religijno-Moralnym” oraz „Przeglądzie Katolickim”. Tematyką jego prac była historia Kaliskiego, kwestie społeczne, historia Kościoła i liturgii. Jego praca Kalisz pod względem religijnym z głównym poglądem na kolegiatę, uważana jest powszechnie za pierwszą monografię miasta Kalisza^[6]. Na łamach "Pamiętnika Religijno-Moralnego" przetłumaczył z łaciny na język polski wczesnochrześcijański List do Diogneta i opatrzył go komentarzem^[1].

Ks. Piotr Kobyliński brał czynny udział w powstaniu styczniowym, podczas którego został wyznaczony na prezesa komitetu Straży Bezpieczeństwa na teren powiatu kaliskiego^[1]. Za udział w powstaniu został aresztowany przez Rosjan. W jego obronie chłopi z Dobrzeca całą parafią udali się do generała Bellegarde i zażądali zwolnienia swojego proboszcza. Władze carskie nie chcąc antagonizować włościan w trakcie powstania pod presją zwolniły ks. Kobylińskiego^[3].

Po upadku powstania za udział w konspiracji antyrosyjskiej carska Komisja Rządowa nalegała na wydalenie ks. Piotra Kobylińskiego z Dobrzeca i Kalisza oraz jego degradację. W wyniku nacisków władze kościelne w 1866 nakazały mu bezzwłocznie opuścić probostwo w przygranicznym Dobrzecu, jednocześnie nie przystając na jego prośbę o objęcie probostwa parafii pw. św. Wita w Tuliszkowie, gdzie proboszczem wcześniej był jego stryj ks. Józef Kobyliński. Ks. Piotr Kobyliński został przymusowo przeniesiony do niewielkiego Kliczkowa Małego koło Sieradza, położonego z dala od granicy rosyjsko-pruskiej, gdzie został administratorem parafii pw. św. Jana Nepomucena. W Kliczkowie Małym zajmował się głównie głoszeniem kazań i renowacją kościoła^[7].

W 1882 został mianowany proboszczem parafii św. Apostołów Piotra i Pawła w Kraszewicach koło Wielunia, gdzie doprowadził do pobudowania w latach 1882–1888 nowego neogotyckiego kościoła^[1].

W 1887 został proboszczem parafii św. Marcina i Stanisława Biskupa w Goszczanowie koło Turku i wkrótce opracował jej monografię oraz doprowadził do odnowienia miejscowego kościoła parafialnego. W Goszczanowie świętował 50. rocznicę święceń kapłańskich^[1].

W 1891 został przeniesiono go na probostwo do parafii św. Anny w Błaszkach, w której prowadził prace renowacyjne przy zabytkowym kościele parafialnym, zainstalował dwa ołtarze boczne i doprowadził do jego konsekracji^[1][8].

Na krótko przed śmiercią ks. Piotr Kobyliński pomagał w organizacji uroczystości setnej rocznicy koronacji cudownego obrazu św. Józefa w Kaliszu. Zmarł 15 maja 1896 na plebanii w Błaszkach i przy manifestacyjnym udziale tysięcy wiernych został pochowany na miejscowym cmentarzu parafialnym 20 maja^[9]. Podczas pogrzebu ks. Piotra Kobylińskiego odprawiono jeden z ostatnich w Polsce obrzędów castrum doloris. Na mocy testamentu spadkobiercą ks. Piotra Kobylińskiego został jego krewny ks. Kacper Kobyliński^[1]. Jego skromny nagrobek został w 2020 przeniesiony do reprezentacyjnego miejsca niedaleko wejścia głównego na cmentarz^[10].

• Kroniczka historyczna miasta Kalisza
• Słownik biograficzny Wielkopolski południowo-wschodniej