Polanka Wielka

Polanka Wielka
wieś
Ilustracja
Zabytkowy kościół w Polance Wielkiej
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

oświęcimski

Gmina

Polanka Wielka

Wysokość

245–285 m n.p.m.

Liczba ludności (2021)

4314

Strefa numeracyjna

33

Kod pocztowy

32-607[1]

Tablice rejestracyjne

KOS

SIMC

0064201

Położenie na mapie gminy Polanka Wielka
Mapa konturowa gminy Polanka Wielka, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Polanka Wielka”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Polanka Wielka”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Polanka Wielka”
Położenie na mapie powiatu oświęcimskiego
Mapa konturowa powiatu oświęcimskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Polanka Wielka”
Ziemia49°59′08″N 19°19′35″E/49,985556 19,326389[2]
Strona internetowa

Polanka Wielka – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie oświęcimskim, siedziba gminy Polanka Wielka.

Integralne części wsi Polanka Wielka[3][4]
przysiółkiDalachowice, Granica Głębowska, Granica Osiecka, Granica Porębska, Hukowiec, Łysówka, Majcherowiec, Studziennik
części wsiDolna Północna, Dolna Wieś, Folwark, Górna Wieś, Hajduga, Krzyżówka, Średnia Wieś

Geografia

Polanka Wielka położona jest w zachodniej części województwa małopolskiego, w środkowej części powiatu oświęcimskiego. Jest to jedyna miejscowość w gminie wiejskiej Polanka Wielka[5].

Pod względem podziału fizycznogeograficznego Polski, miejscowość leży na terenie mezoregionu Podgórza Wilamowickiego, natomiast północne krańce wsi położone są w mezoregionie Doliny Górnej Wisły[6]. Wieś usytuowana jest w Kotlinie Oświęcimskiej[6].

We wschodniej części wsi przepływa struga Bachorz, będąca prawobrzeżnym dopływem Wisły[7]. Na południu Polanki Wielkiej płynie rów Podymcza, który jest dopływem Bachorza. Natomiast na zachodzie wsi przepływają dwa rowy wodne: Bukowiec[8] oraz Rów Kmiecki[9].

Obszar Polanki Wielkiej przynależy do terenów Doliny Karpia – historycznego zagłębia hodowli karpia z dużymi obszarami stawów hodowlanych[10]. Do niektórych z nich na terenie wsi można zaliczyć stawy: Polanowiec, Farawiec, Wilczak oraz Majcherowiec[11].

Najwyższym punktem wsi jest położone na wysokości 265 m n.p.m wzniesienie Kukowiec, znajdujące się w przysiółku Hukowiec[12].

Historia

Wieś po raz pierwszy wzmiankowana została w spisie świętopietrza parafii dekanatu Zator diecezji krakowskiej z 1326 roku pod nazwą Polenka[13]. Prawdopodobnie pod koniec XIV wieku lokowano siostrzaną wieś, Polankę Górną, nazywaną Polanką Nową, podczas gdy starsza Polanka przezwana została Polanką Starą (Dolną).

Wieś politycznie znajdowała się wówczas w granicach powstałego w 1315 roku księstwa oświęcimskiego, od 1327 stanowiącego lenno Królestwa Czech. W 1457 roku zostało wykupione przez króla polskiego Kazimierza Jagiellończyka, a w towarzyszącym temu dokumencie sprzedaży wystawionym przez Jana IV oświęcimskiego w dniu 21 lutego 1457 roku wymienione zostały zarówno Polanka Antiqua, jak i Nowa Polanka[14]. W 1564 roku Polankę Wielką, razem z księstwem oświęcimskim, ostatecznie wcielono do Korony Królestwa Polskiego jako część województwa krakowskiego (ziemi krakowskiej) będącego w składzie prowincji małopolskiej.

Według regestu poborów powiatu śląskiego w województwie krakowskim z roku 1581 wieś wymieniona jako Polianka była własnością niejakiej Rawskiej i miała ona w sumie 27,5 łanów kmiecych, 9 zagrodników z rolą, 1 czynszownika, 3 zagrodników bez roli, 20 komorników z bydłem, 4 komorników bez bydła, 1 hultaja oraz 2 rzemieślników[15]. Po unii lubelskiej zawartej między Koroną Królestwa Polskiego a Księstwem Litwy w 1569 roku wraz z całą koroną wieś stała się częścią Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Po rozbiorach Polski wieś znalazła się w zaborze austriackim. W XIX-wiecznym Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego miejscowość wymieniona jest w powiecie bialskim w Galicji. Znajdowała się w niej jednoklasowa szkoła ludowa. Według austriackiego spisu powszechnego pod koniec XIX wieku we wsi mieszkało 1832 mieszkańców, w tym 857 mężczyzn oraz 975 kobiet, z których 1813 było wyznania katolickiego, a 19 było izraelitami[15].

Wieś liczyła w XIX wieku 3879 mórg obszaru. Największym właścicielem gruntów w miejscowości był Józef Odrowąż Wysocki, który posiadał 614 mórg roli, 106 mórg łąk, 35 mórg pastwisk i 278 mórg lasu[15].

Po upadku powstania listopadowego w majątku państwa Cieńskich w Polance Wielkiej przebywał przez jakiś czas Bazyli Mochnacki[16], ojciec Maurycego Mochnackiego i Kamila Mochnackiego, a także ich brat – Tymoleon Mochnacki.

W latach 1954-1972 wieś była siedzibą gromady Polanka Wielka. W latach 1973–1991 w gminie Osiek[17]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego.

Transport

Drogowy

Głównym drogowym szlakiem komunikacyjnym w Polance Wielkiej jest droga wojewódzka nr 949[18], która biegnie przez centrum wsi, od Przeciszowa do Jawiszowic w gminie Brzeszcze[19]. Droga posiada łącznie 24 km długości, natomiast na terenie wsi trasa ta ma długość 7,5 km[18].

Ponadto na terenie Polanki Wielkiej przebiegają trzy drogi powiatowe:[20][18]

  • Droga powiatowa nr 1897K, relacji Oświęcim – Głębowice | ok. 17 km długości
  • Droga powiatowa nr 1864K, relacji Polanka Wielka – Grojec | ok. 7 km długości
  • Droga powiatowa nr 1899K, relacji Polanka Wielka – Piotrowice | ok. 3 km długości

Autobusy kursują do takich miejscowości jak: Oświęcim, Głębowice, Poręba Wielka oraz Osiek[21].

Obecnie na terenie wsi nie przebiega żadna linia kolejowa.

Zabytki

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[22].

  • Kościół pw. św. Mikołaja, otoczenie, drzewostan.
    Kościół z XII w. w 1658 r. przekształcony w stylu barokowym. Kościół orientowany, drewniany konstrukcji zrębowej, z wieżą konstrukcji słupowo-ramowej. Składa się z wydłużonego, zamkniętego wielobocznie prezbiterium z murowaną zakrystią od północy, szerszej nawy i dwukondygnacyjnej wieży, nakrytej kopulastym hełmem zwieńczonym obeliskiem. Dach nad korpusem dwuspadowy, jednokalenicowy. Na kalenicy dachu sześcioboczna wieżyczka na sygnaturkę kształtu barokowego. Ściany wnętrza nawy i prezbiterium podzielone za pomocą pilastrów i gzymsów. Otwór tęczowy o łuku trójlistnym ściętym. W tęczy krucyfiks barokowy. Ołtarze rokokowe, z XVIII w. Ambona klasycystyczna. Chrzcielnica marmurowa, barokowa. Organy z 1735 r. Obrazy (obecnie w nowym kościele): Matka Boska Częstochowska z XVII w., Najświętsza Maria Panna z Dzieciątkiem z ok. 1600 r., św. Mikołaj z XVIII w.
  • Zespół pałacowo-parkowy: pałac, dwie oficyny, spichlerz, budynek gospodarczy, park.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 948 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 107227.
  3. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013-02-15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-03-09].
  4. ↑ TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  5. ↑ Strategia... 2021 ↓, s. 8.
  6. 1 2 Regiony Fizycznogeograficzne Polski, [w:] ArcGIS Enterprise [online] [dostęp 2025-06-23].
  7. ↑ Hydroportal MZP i MRP w formacie pdf, [w:] Hydroportal [online] [dostęp 2025-06-23].
  8. ↑ Bukowiec, [w:] Geoportal [online] [dostęp 2025-06-23].
  9. ↑ Rów Kmiecki, [w:] Geoportal [online] [dostęp 2025-06-23].
  10. ↑ Strategia... 2021 ↓, s. 14.
  11. ↑ iMapNext - Geoportal, [w:] Geoportal [online], mapy.geoportal.gov.pl [dostęp 2025-06-23].
  12. ↑ Kukowiec [online], PeakVisor [dostęp 2025-06-23] (ang.).
  13. ↑ Monumenta Poloniae Vaticana T.1 Acta Camerae Apostolicae. Vol. 1, 1207-1344. Jan Ptaśnik (redakcja). Cracoviae: Sumpt. Academiae Litterarum Cracoviensis, 1913, s. 127–131.
  14. ↑ Krzysztof Rafał Prokop: Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438–1513. Dzieje polityczne. Kraków: PAU, 2002, s. 151. ISBN 978-8388857-31-7.
  15. 1 2 3 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. VIII, hasło „Polanka Wielka”. nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1887. s. 568. [dostęp 2018-04-19].
  16. ↑ Mirosław Strzyżewski, Michał Podczaszyński - zapomniany romantyk, 1999, s. 200.
  17. ↑ Dz. U. z 1991 r. Nr 115, poz. 497 (ISAP)
  18. 1 2 3 Strategia... 2021 ↓, s. 10.
  19. ↑ Wykaz dróg wojewódzkich w województwie małopolskim [online], Zarząd Dróg Wojewódzkich w Krakowie [dostęp 2025-06-22].
  20. ↑ Ewidencja dróg powiatowych w powiecie oświęcimskim [online] [dostęp 2021-01-01].
  21. ↑ Rozkład jazdy PKS Pszczyna [online], polanka-wielka.pl, 1 października 2023 [dostęp 2025-06-23].
  22. ↑ Wykaz obiektów wpisanych do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy [online], wuoz.malopolska.pl [dostęp 2023-12-01].

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.