Polska Cerekiew

Polska Cerekiew
Groß Neukirch
wieś
Ilustracja
Kościół Wniebowzięcia N.P. Maryi
Państwo

 Polska

Województwo

 opolskie

Powiat

kędzierzyńsko-kozielski

Gmina

Polska Cerekiew

Liczba ludności (2022)

1244[1]

Strefa numeracyjna

77

Kod pocztowy

47-260[2]

Tablice rejestracyjne

OK

SIMC

0502150

Położenie na mapie gminy Polska Cerekiew
Mapa konturowa gminy Polska Cerekiew , blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Polska Cerekiew”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Polska Cerekiew”
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa konturowa województwa opolskiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Polska Cerekiew”
Położenie na mapie powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego
Mapa konturowa powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Polska Cerekiew”
Ziemia50°13′41″N 18°07′32″E/50,228056 18,125556[3]
Strona internetowa

Polska Cerekiew (niem. Groß Neukirch[3], dodatkowa nazwa w j. niem. Groß Neukirch[4], do 1914 Polnisch Neukirch[5]) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim, w gminie Polska Cerekiew. Historycznie na Górnym Śląsku.

Miejscowość jest siedzibą gminy Polska Cerekiew.

Gmina Polska Cerekiew położona jest w południowo-wschodniej części województwa opolskiego, w dolinie małego dopływu Odry – Wrońska Woda, w regionie Niziny Śląskiej, na przejściu dwóch mazoriegionów: od zachodu Płaskowyżu Głubczyckiego i od wschodu Kotliny Raciborskiej.

Nazwa

Nazwa miejscowości wywodzi się od staropolskiej nazwy cerkiew oznaczającej kościół, świątynię. W języku polskim stosowana była do XVII wieku stanowiąc uniwersalną nazwę obiektu sakralnego niezależnie od wyznawanego tam obrządku katolickiego, prawosławnego czy protestanckiego.

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod polską nazwą Polska Cerekwia oraz niemiecką Polnisch Neukirch[5]. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod polską nazwą Polska Cerkiew, a także niemiecką Polnisch Neukirch[6]. Nazwa Cerkiew Polska wymieniona jest w 1896 roku przez górnośląskiego księdza i pisarza Konstantego Damrota w książce o nazewnictwie miejscowym na Śląsku[7].

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany na przełomie XIX i XX wieku notuje dwie polskie nazwy miejscowości Cerkiew oraz Polska Cerkiew, a także niemiecką Polnisch Neukirch[8]. Niemiecki leksykon geograficzny Neumana wydany w 1905 roku notuje nazwę miejscowości jako Polnisch Neukirch[9]

Historia

Historia Polskiej Cerekwi sięga czasów rzymskich kiedy to została założona osada na szlaku handlowym z Moraw do Polski. Jak donoszą źródła w 1337 r. nazywano ją Noua Ecclesia, w roku 1539 Nowe Cerekwi – od staropolskiego słowa cerekiew – kościół.

W 1337 roku uzyskała prawo organizowania targów i niebawem rozwinęła się w miasteczko, które jednak z czasem podupadło.

W XVII w. miejscowość stanowiła własność znanego w tym regionie rodu Oppersdorffów, w XVIII wieku przeszła w ręce równie znanego rodu Gaschinów (pol. Gaszynów)[7], a później, w wieku XIX do czeskich magnatów Matuschków i wreszcie niemieckiego rodu Seherr-Thos. Ludność żyła tu zawsze z rolnictwa, w średniowieczu także z rękodzieła i handlu.

Od końca XVIII w. wieś posiadała wlasną pieczęć gminną, na której przedstawiono na wizerunku rycerza z proporcem w lewej ręce i konewką w prawej, gaszącego pożar budynku (św. Florian)[10][11].

W plebiscycie z 1921 roku za Niemcami padło 626 głosów, a za Polską 141[12]. W okresie międzywojennym powstała tu komórka KPD. W czasie II wojny światowej hitlerowcy zorganizowali we wsi 2 komanda pracy dla radzieckich i brytyjskich jeńców wojennych. 21 stycznia 1945 niemieccy strażnicy z SS zamordowali we wsi 19 więźniów niezdolnych do chodzenia, którzy byli ewakuowani z obozu koncentracyjnego w Auschwitz. Po 1945 roku wieś Polska Cerekiew stała się siedzibą gminy.

W latach 1954-1972 wieś była siedzibą gromady Polska Cerekiew.

Zabytki

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[13]:

  • kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Polskiej Cerekwi, wzmiankowany w 1418 roku. W obecnej postaci z 1. połowy XVII wieku. W roku 1617 wzniesiono kaplicę św. Barbary z fundacji Fryderyka von Opersdorffa, a w 1763 roku dobudowana została kaplica św. Antoniego ufundowana przez von Gaschina. Kościół jest murowany, wsparty na dwóch kolumnach z faliście wygiętym parapetem. Wystrój snycerski wykonał Anton Österreich z Opawy[14]. Jego autostwa są wykonane w latach 50. XVIII wieku ołtarz główny (przekształcony w XIX w.), ambona i chrzcielnica[15]. Kościół otacza mur wzniesiony zapewne w XVIII w. z późnobarokową bramką od zachodu, ufundowaną w 1780 roku przez Antoniego de Gaschina. Na wieży zawieszonych jest 5 dzwonów, które pracują do dzisiaj, najcięższy z nich waży ponad 1000 kg. W bocznej wieżyczce zawieszony jest także jeden mniejszy dzwon, który już nie pracuje; wypisany z księgi rejestru;
  • Zamek w Polskiej Cerekwi, późnorenesansowy zamek zbudowano w XVI wieku, a dzisiejszą postać w 1617 roku nadał mu Fryderyk von Oppersdorff. Od połowy XVII wieku do początku XIX wieku w rękach rodziny Gaszynów. Pod koniec XIX wieku został przebudowany i odnowiony przez Eberharda von Matuschkę. Efektowny trzykondygnacyjny obiekt z dwiema wieżami, składający się z trzech skrzydeł zbudowanych wokół niewielkiego dziedzińca zamkniętego z czwartej strony murem, spłonął w 1945 r. Od lat 70. XX wieku był zabezpieczony jako tzw. trwała ruina, a w 2014 roku gmina rozpoczęła jego odbudowę. Zabytek, nr rejestru 686/63 z 16.10.1963;
  • Brama zamkowa sprzed 1641 roku, barokowa, z przylegającym budynkiem z basztą narożną, przebudowane w końcu XIX wieku;
  • Figura św. Floriana i figura św. Barbary z 1780 roku, fundacji Antoniego de Gaschin, barokowe, autor Johannes Nitsche z Opawy[14];
  • Figura św. Jana Nepomucena z 1721 roku, ustawiona w parku przy pałacu.
  • park, nr rej.: 177/88 z 14.07.1988.

Gospodarka

W Polskiej Cerekwi siedzibę ma firma Profi Bau, zrzeszona w Cechu Rzemieślników i Przedsiębiorców w Prudniku[16].

Części wsi

Integralne części wsi Polska Cerekiew[17][18]
SIMCNazwaRodzaj
0998228Ciepły Dółczęść wsi
0998234Gniewówczęść wsi
0998240Marynówkaczęść wsi
0998211Miłowiceczęść wsi

Komunikacja

Przez Polską Cerekiew przechodzi ważna droga krajowa: 45

Edukacja

  • Zespół Szkolno-Przedszkolny w Polskiej Cerekwi (W latach 1999–2019: Zespół Gimnazjalno-Szkolno-Przedszkolny w Polskiej Cerekwi)

Sport

  • KS Orzeł Polska Cerekiew – piłka nożna, występujące obecnie w A-klasie.
  • "Luks" Atena Polska Cerekiew – piłka nożna, drużyna trampkarzy występująca w rozgrywkach drużyn 7-osobowych.
  • "Unia" Polska Cerekiew – piłka nożna, oldboje, drużyna występująca w rozgrywkach województwa opolskiego.
  • Cerekwa -Piłka nożna

PKP

Przypisy

  1. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-05].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 951 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. 1 2 Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 107602.
  4. ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262 (ISAP))
  5. 1 2 Knie 1830 ↓, s. 584.
  6. ↑ Triest 1865 ↓, s. 934.
  7. 1 2 Konstanty Damrot, "Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung : mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen : Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde", Verlag von Felix Kasprzyk, Beuthen 1896, str. 101.
  8. ↑ Polska Cerkiew w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego Tom I, str.535
  9. ↑ Max Broesike 1905 ↓, s. 840.
  10. ↑ Aleksandra Starczewska-Wojnar, Odciśnięta pamięć wspólnoty: prawne i komunikatywne funkcje pieczęci gmin wiejskich na przykładzie zachodnich powiatów rejencji opolskiej w latach 1816-1933, Archiwalne Źródła Tożsamości, Opole: Archiwum Państwowe w Opolu : Uniwersytet Opolski, 2020, s. 192, ISBN 978-83-956475-6-7 [dostęp 2024-12-16] (pol.).
  11. ↑ Aleksandra Starczewska-Wojnar, Pieczêcie gmin wiejskich Rejencji Opolskiej z wizerunkami świętych Mikołaja, Jerzego i Floriana od połowy XVIII do połowy wieku XX, [w:] Mirosław Lenart (red.), Otwarty skarbiec pamięci: studia zespołu Archiwum Państwowego w Opolu zebrane z okazji 60-lecia powstania instytucji. Cz.2: Bogactwo zasobu i przygoda poznania, Opera Extraordinaria, Opole : [Warszawa]: Archiwum Państwowe ; Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 2013, s. 39, ISBN 978-83-62421-83-1 [dostęp 2024-12-16] (pol.).
  12. ↑ Wyniki plebiscytu w powiecie kozielskim. [dostęp 2014-07-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-14)].
  13. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo opolskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2026, s. 36.
  14. 1 2 Ewa Chojecka, Muzeum Śląskie w Katowicach (red.), Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku, Katowice: Muzeum Śląskie, 2004, ISBN 978-83-87455-77-4 [dostęp 2025-07-16].
  15. ↑ Jerzy Gorzelik: Górnośląski warsztat Johanna Melchiora i Antona Österreichów. W: Rocznik Muzeum w Gliwicach. T. XVII. Gliwice: Muzeum w Gliwicach, 2002, s. 114.
  16. ↑ Lista Rzemieślników [online], cechprudnik.eu [zarchiwizowane z adresu 2023-12-09].
  17. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP))
  18. ↑ GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.