Poturzyn

Poturzyn
wieś
Ilustracja
Pomnik Fryderyka Chopina w Poturzynie
Państwo

 Polska

Województwo

 lubelskie

Powiat

tomaszowski

Gmina

Telatyn

Liczba ludności (2021)

456[1][2]

Strefa numeracyjna

84

Kod pocztowy

22-652[3]

Tablice rejestracyjne

LTM

SIMC

0901690[4]

Położenie na mapie gminy Telatyn
Mapa konturowa gminy Telatyn, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Poturzyn”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko prawej krawiędzi na dole znajduje się punkt z opisem „Poturzyn”
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa konturowa województwa lubelskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Poturzyn”
Położenie na mapie powiatu tomaszowskiego
Mapa konturowa powiatu tomaszowskiego, blisko prawej krawiędzi nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Poturzyn”
Ziemia50°33′43″N 23°56′15″E/50,561944 23,937500[5]
Strona internetowa

Poturzyn – wieś w Polsce, położona w województwie lubelskim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Telatyn[6][4]. Przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 852 Józefówka - Nowosiółki - Witków.

Wieś tenuty poturzyńskiej w XVIII wieku[7]. Do 1954 istniała gmina Poturzyn. W latach 1975–1998 wieś położona była w województwie zamojskim.

Wieś jest sołectwem w gminie Telatyn[8]. Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła 591 mieszkańców[9].

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Przemienienia Pańskiego w Nowosiółkach[10].

Poturzyn sąsiaduje z Wasylowem, Suszowem, Witkowem i Nowosiółkami. Położony jest w zachodniej części Grzędy Sokalskiej. Jednym z najważniejszych elementów rzeźby są doliny, przeważnie głęboko wcięte, o dość stromych zboczach i wąskich, płaskich dnach. Na terenie miejscowości przeważają gleby wytworzone z lessów. Są to czarnoziemy i w małym stopniu gleby brunatne.

Części wsi

Integralne części wsi Poturzyn[6][4]
SIMCNazwaRodzaj
0901708Cegielniaczęść wsi
0901714Kolonia Poturzynczęść wsi
0901720Koreaczęść wsi
0901737Pustkiczęść wsi

Historia

Od XV do XIX wieku

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1472[11]. W 1588 król Zygmunt III Waza nadał Poturzyn Janowi Zamoyskiemu. W XVII w. wieś należała do dóbr królewskich, wchodząc najpierw w skład starostwa sokalskiego, a w XVII w. należała do niegrodowego starostwa w Poturzynie.

Jednym z późniejszych właścicieli Poturzyna był Tytus Woyciechowski - bliski przyjaciel Fryderyka Chopina, były pensjonariusz prowadzonej przez rodziców Chopina pensji w Warszawie. W lipcu 1830 Chopin przyjechał na zaproszenie Woyciechowskiego do Poturzyna. Kompozytor wspominał pobyt w Poturzynie w liście do Woyciechowskiego, napisanym po powrocie do Warszawy: Szczerze Ci powiem, że mi przyjemnie wspomnieć na to wszystko: jakąś tęsknotę zostawiły mi Twoje pola, ta brzoza pod oknami nie może mi wyjść z pamięci. Według Jarosława Iwaszkiewicza, Nokturn g-moll (op. 15 nr 3) stanowi muzyczną reminiscencję pobytu Chopina w Poturzynie.

Wiek XX

14 sierpnia 1914 miała miejsce w Poturzynie bitwa, w której rany odniosło 1300 żołnierzy z armii rosyjskiej oraz austriackiej.

Podczas ewakuacji ludności polskiej z ich siedzib, doszło w dniu 1 kwietnia 1944 w Poturzynie do masowej zbrodni. Według Mariusza Zajączkowskiego, ataku na wieś dokonał oddział UNS-UPA, podszywając się pod partyzantkę AK. Partyzanci weryfikowali narodowość każdej spotkanej osoby przez posiadaną przez nią kenkartę, jak i rozmowy prowadzonej w języku polskim. Mordowano każdego, kto nie okazał dokumentu i odpowiadał po polsku. Wskutek tego ogółem zabito ok. 100 Polaków i ok. 20 Ukraińców, którzy najpewniej nie wiedząc z kim mają do czynienia, podawali się za Polaków[12]. Z kolei według Jerzego Markiewicza sprawcami byli ukraińscy żołnierze z 14 Dywizji Grenadierów SS współdziałający z pododdziałem UPA[13], a liczba ofiar wyniosła 162 osoby.

Około 1947, podczas Akcji „Wisła”, wysiedlono wszystkich prawosławnych mieszkańców. Zabytkowa cerkiew z 1912 została w 1962 przetransportowana do odległej o 300 km wsi Rajsk[14].

Mogiła wojenna zamordowanych przez nacjonalistów ukraińskich

W miejscowości była stacja kolejowa kolei wąskotorowej Poturzyn.

Urodzeni w Poturzynie

Zobacz też

  • Cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Rajsku
  • Strona miejscowości Poturzyn: http://www.poturzyn.pl
  • Wirtualny Poturzyn: http://ePoturzyn.pl
  • Poturzyn, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VIII: Perepiatycha – Pożajście, Warszawa 1887, s. 877.
  • Poturzyn, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 502.

Przypisy

  1. ↑ Wieś Poturzyn w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2023-11-02], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  2. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2023-11-02].
  3. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 958 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. 1 2 3 TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  5. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 109456.
  6. 1 2 Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP))
  7. ↑ Wiesław Bondyra, Własność ziemska w województwie bełskim w czasach saskich, Lublin 2015, s. 41.
  8. ↑ Strona gminy, sołectwa
  9. ↑ GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  10. ↑ Opis parafii na stronie diecezji
  11. ↑ Była wówczas wsią królewską, liczącą 6 łanów użytków. Posiadała też karczmę i cerkiew.; Józef Niedźwiedź: Leksykon historyczny miejscowości dawnego województwa zamojskiego, Zamość 2003, s. 399-400, ISBN 83-906745-7-2.
  12. ↑ Mariusz Zajączkowski, Ukraińskie podziemie na Lubelszczyźnie w okresie okupacji niemieckiej 1939-1944, Lublin Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Oddział Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, 2015, s. 332, ISBN 978-83-7629-769-9 [dostęp 2025-04-01].
  13. ↑ Jerzy Markiewicz, Partyzancki kraj, Lublin 1980, ISBN 83-222-0306-3, s. 189
  14. ↑ „Święci pod cebulami”, Turystyka - dodatek do Gazety Wyborczej, nr 13 (324), 03.04.2010
  15. ↑ Mieczysław Sylwester Augustyniak | Fundacja 100 [online], fundacja100.pl [dostęp 2025-08-11].
  16. ↑ Bogumił Karkowski i inni red., Słownik pracowników książki polskiej. Suplement 2, Nauka, Dydaktyka, Praktyka, Warszawa: Wydaw. SBP, 2000 (t. 39), ISBN 978-83-87629-45-8.
  17. ↑ Stanisław Radwański [online], Zbrojownia Sztuki [dostęp 2026-03-10].