Powroźnik

Powroźnik
wieś
Ilustracja
Cerkiew pw. św. Jakuba Młodszego Apostoła
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

nowosądecki

Gmina

Muszyna

Liczba ludności (2022)

1744[1]

Strefa numeracyjna

18

Kod pocztowy

33-370[2]

Tablice rejestracyjne

KNS

SIMC

0454853

Położenie na mapie gminy Muszyna
Mapa konturowa gminy Muszyna, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Powroźnik”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Powroźnik”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Powroźnik”
Położenie na mapie powiatu nowosądeckiego
Mapa konturowa powiatu nowosądeckiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Powroźnik”
Ziemia49°22′14″N 20°56′58″E/49,370556 20,949444[3]
Nowy kościół parafialny pw. św. Judy Tadeusza
Pijalnia Jakubianka w Powroźniku

Powroźnik (j. łemkowski Поворозник) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Muszyna.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego. Powroźnik znajduje się pomiędzy Krynicą-Zdrojem a Muszyną w Paśmie Leluchowskim będącym częścią Pogórza Popradzkiego. Miejscowość znajduje się nad potokiem Młynne i na lewym brzegu rzeki Muszynka[4].

Historia

Powroźnik powstał najprawdopodobniej w XIV w. Pierwsza wzmianka historyczna o tej miejscowości pochodzi z aktu darowizny wydanego przez króla Władysława Jagiełłę w 1391 r. Kolejna wzmianka pochodzi z 1565 r. i mówi o wsi ruskiej lokowanej na prawie wołoskim przez biskupa krakowskiego Filipa Padniewskiego. W 1637 r. erygowano w Powroźniku parafię unicką.

W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Powroźnik”[5].

W 1940 r. około 100 Łemków wyemigrowało z Powroźnika na Ukrainę pod naciskiem Niemców. W ramach akcji „Wisła” w 1947 r. wysiedlono z Powroźnika kolejne 451 osób. Wyjątkiem były rodziny mieszane oraz osoby zasłużone takie jak np. łemkowscy kurierzy. Na teren Powroźnika napłynęły dwie grupy góralskie, tzw. biali górale z okolic Łącka i Kamienicy oraz czarni górale z okolic Piwnicznej i Rytra. W 1951 r. decyzją biskupa tarnowskiego zlikwidowano parafię greckokatolicką w Powroźniku i erygowano parafię rzymskokatolicką.

W miejscowości znajdują się stacja kolejowa, staw Czarna Młaka[6], kładka pieszo-rowerowa, sezonowa pijalnia wody Jakubianka, nowoczesna oczyszczalnia ścieków dla Krynicy-Zdroju, cerkiew wpisana na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO oraz Sala Królestwa Świadków Jehowy[7].

Miejsce krzyżowania się szlaków turystycznych. Odwierty i rozlewnie wód mineralnych.

Demografia

Ludność według spisów powszechnych w 2009 według PESEL[8][9][10][11].

Budynki mieszkalne
Rok 1900 1921 1931 2002
Liczba 140 160 195 285
Zwierzęta hodowlane w 1900 roku[8]
Zwierzęta Konie Bydło Owce Świnie
Liczba 42 500 235 91

Zabytki

Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[12].

  • Cerkiew, obecnie kościół parafialny pw. św. Jakuba.

Drewniana cerkiew z 1604 r. pod wezwaniem św. Jakuba Młodszego Ap. (obecnie kościół rzymskokatolicki w parafii św. Jakuba Mł. Apostoła w dekanacie Krynica-Zdrój). Przypuszcza się, że zakrystia jest jeszcze starsza i służyła jako pierwsza cerkiew już w XVI w. Wskazują na to bogate malowidła na ścianach i na sklepieniu pomieszczenia. Główna wieża kościoła jest późniejsza i pochodzi z 1780 r. Oryginalnie cerkiew zbudowana była na innym miejscu. Została przeniesiona w 1813 r. ze względu na zagrożenie powodziowe.

Ikonostas znajdujący się dziś w cerkwi w Powroźniku pochodzi z pierwszej połowy XVIII wieku. Najstarsze ikony w cerkwi pochodzą z początku XVI wieku (ikona Aarona). Ponieważ cerkiew służy dziś wiernym obrządku rzymskokatolickiego, ikonostas jest nienaturalnie przesunięty na tylną ścianę prezbiterium.

Cerkiew, włącznie z cenną zakrystią, jest dostępna dla zwiedzających bezpośrednio po niedzielnych nabożeństwach.

Szlaki turystyczne

szlak turystyczny niebieski Żegiestów-Zdrój – Pusta Wielka (1061 m) – Runek (1082 m) – Przełęcz Krzyżowa – Krynica-Zdrój – Góra Parkowa (741 m) – Powroźnik – Leluchów

Przypisy

  1. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 972 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 109529.
  4. ↑ Geoportal. Mapa lotnicza [online] [dostęp 2025-09-19].
  5. ↑ Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 28. ISBN 83-87424-77-3.
  6. ↑ Powroźnik. Miasto i Gmina Uzdrowiskowa Muszyna.
  7. ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2017-01-14].
  8. 1 2 Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder. Bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, tom XII, „Galizien”, Wien 1907.
  9. ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XII – Województwo Krakowskie i Śląsk Cieszyński, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925.
  10. ↑ Statystyka Polski, t. XXVI, Warszawa 1926, Główny Urząd Statystyczny.
  11. ↑ Statystyka Polski seria C, z. 88 Warszawa 1938 Główny Urząd Statystyczny.
  12. ↑ Wykaz obiektów wpisanych do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy [online], wuoz.malopolska.pl [dostęp 2023-12-15].

Bibliografia

  • ks. Bogusław Zawiślak. Przewodnik po cerkwi św. Jakuba Mł. Ap. w Powroźniku. Powroźnik 2007. ISBN 978-83-923771-3-9.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.