Powstanie Du Wenxiu
 Muzułmańskie powstania w XIX w. w Chinach. Obszar rebelii Du Wenxiu – na płd.-zach. wokół Talifou (Dali) | |||
| Czas | |||
|---|---|---|---|
| Miejsce | |||
| Terytorium |
południowo-zachodnie Chiny | ||
| Przyczyna |
kryzys ekonomiczny i rozprzężenie władzy, konflikt religijny | ||
| Wynik |
klęska powstania, osłabienie dynastii Qing | ||
| Strony konfliktu | |||
| |||
| Dowódcy | |||
| |||
Powstanie Du Wenxiu (chiń. upr. 杜文秀起义; chiń. trad. 杜文秀起義; pinyin Dù Wénxiù qǐyì, znane też jako chiń. upr. 云南回变; chiń. trad. 雲南回變; pinyin Yúnnán Huí biàn, czyli powstanie Hui z Yunnanu) – powstanie w czasie dynastii Qing w południowo-zachodniej prowincji Junnan, którego główną siłą byli chińscy muzułmanie (Hui). Trwało od 1856 do 1873 roku zanim zostało stłumione przez siły rządowe.
Chińscy muzułmanie Hui stanowili znaczącą część (do ok. 30%) ludności prowincji Junnan i w XIX w. kilkukrotnie buntowali się przeciwko uciskowi ze strony cesarskich urzędników i dyskryminacji[1]. Takie też były główne powody powstania z 1856 roku, konflikt religijny między muzułmanami a większością chińską (Hanami) był drugorzędny[2]. Konflikty narastały od lat 40. XIX w. Jednym z nich był spór o własność kopalni srebra w środkowym Junnanie. W 1856 mandżurski urzędnik przyczynił się do wszczęcia zamieszek w Kunmingu, w których zginęło kilka tysięcy Hui, a lokalni chińscy właściciele ziemscy zaczęli zbierać milicje tuanlian do operacji przeciw muzułmanom[3].
Powstanie rozpoczęło się we wrześniu 1856 roku, kiedy Du Wenxiu, muzułmanin o korzeniach hanowskich, opanował ze swoimi poplecznikami Dali[3]. Znaczna liczba Hanów dołączyła do powstańców, podobnie jak liczni przedstawiciele nie-chińskich ludów południowego zachodu, jak Hani i Bai[2]. Wódz powstania ogłosił powstanie niezależnego sułtanatu, ze stolicą w Dali, pod nazwą królestwa Pingnan (chiń. upr. 平南国; chiń. trad. 平南國)[1].
Du usiłował nawiązać kontakt z tajpingami, ale bliższej kooperacji zapobiegły siły rządowe, choć części oddziałów Du udało się wesprzeć działania tajpingów w południowym Shaanxi w 1863 roku. W 1868 roku siły sułtanatu miały liczyć ok. 350 tys. żołnierzy i kontrolował on niemal połowę prowincji[3]. Liczne kampanie wojsk qingowskich nie przynosiły rozstrzygających efektów wobec sprawnej obrony sił Du Wenxiu, opartej o 53 ufortyfikowane miasta. Głównym efektem działań sił rządowych było spustoszenie większości prowincji[1].
Nie powiodły się też próby nawiązania kontaktów z siłami europejskimi – pierwsze próby, w latach 60., Du odtrącił, a gdy ostatecznie wysłał delegację do Wielkiej Brytanii w 1872, było już za późno, by odwrócić los powstania. Rok wcześniej rząd cesarski mianował nowego gubernatora prowincji – Cen Duyinga, który rozpoczął reorganizację armii, uzbrajanie jej w zachodnią broń i szkolenie z wykorzystaniem francuskich doradców[3]. Mandżurom jednak udało się też doprowadzić do rozbicia ruchu i przeciągnięcia części muzułmańskich właścicieli ziemskich na stronę dynastii rządzącej i podbić królestwo Pingnan. Najdłużej broniła się stolica Dali, która padła dopiero po oblężeniu w styczniu 1873, a jej ludność, wbrew wcześniejszym obietnicom, w większości wymordowano[1]. Ogólnie ludność Junnanu zmniejszyła się z 8 do 3 milionów w następstwie działań wojsk qingowskich[1]. Du i jego rodzina popełnili samobójstwo, by uniknąć pojmania[3].
Pieczęć królestwa Pingnan
Głownie włóczni powstańców z Junnanu
Obraz przedstawiający zdobycie Dali przez Qingów
Obraz przedstawiający zdobycie Zhaozhou i Menghua
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Witold Rodziński: Historia Chin. Warszawa: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1974, s. 476.
- 1 2 Bogdan S. Zemanek: Taipingowie w Poznaniu. Kraków: Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, 2025, s. 157. ISBN 978-83-8368-052-1.
- 1 2 3 4 5 Bruce A. Elleman: Modern Chinese Warfare, 1795-1989. London i New York: Routledge, 2001, s. 63–64. ISBN 978-0415214742.