Przystajń

Przystajń
wieś
Ilustracja
Ratusz i kościół Świętej Trójcy
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Powiat

kłobucki

Gmina

Przystajń

Liczba ludności (2021)

2306[1]

Strefa numeracyjna

34

Kod pocztowy

42-141[2]

Tablice rejestracyjne

SKL

SIMC

0143900

Położenie na mapie gminy Przystajń
Mapa konturowa gminy Przystajń, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Przystajń”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Przystajń”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Przystajń”
Położenie na mapie powiatu kłobuckiego
Mapa konturowa powiatu kłobuckiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Przystajń”
Ziemia50°53′00″N 18°41′25″E/50,883333 18,690278[3]

Przystajń – wieś w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie kłobuckim, w gminie Przystajń[4][5], w Częstochowskim Obszarze Rudonośnym.

Wieś jest siedzibą gminy Przystajń[6].

Przez Przystajń przebiega droga wojewódzka nr 494[7].

Nazwa

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej formie Przyestan villa wymienia w latach (1470–1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis[8].

Integralne części wsi

Integralne części wsi Przystajń[4][5]
SIMCNazwaRodzaj
0143917Borlochaczęść wsi

Historia

Miejscowość powstała w drugiej połowie XIV wieku[9] w akcji kolonizacyjnej Władysława Opolczyka, który otrzymał od Ludwika Węgierskiego przyległe do Księstwa Opolskiego obszary Królestwa Polskiego[10]. W 1374 książę Władysław wydał prawo na założenie tu kuźnicy (huty)[11]. Pierwsze źródłowe potwierdzenia funkcjonowania miejscowości pochodzą z 1385 i 1394 roku[12]. Przed 1406 istniała już parafia dekanatu Lelów archidiecezji krakowskiej[13]. Jako właściciela miejscowości Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis napisanej w latach (1470–1480) podaje ród Mikołajowskich herbu Wysz[8]. Znaczący rozwój nastąpił po 1590, kiedy Mikołaj Wolski herbu Półkozic, Marszałek Wielki Koronny i starosta krzepicki, unowocześnił zakład hutniczy[10][11][9]. Przystajń aż do rozbiorów Polski należała do powiatu lelowskiego województwa krakowskiego[11][14].

Po II rozbiorze Polski w 1793 roku miejscowość przejściowo była pod panowaniem pruskim do czasu utworzenia (Księstwa Warszawskiego, choć pozostała blisko granicy z Królestwem Prus (od 1871 Niemcami). Od 1815 roku była częścią Królestwa Polskiego pod panowaniem Imperium Rosyjskiego (zabór rosyjski)[11].

W 1918 roku, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, Przystajń stała się częścią województwa kieleckiego[11]. W pierwszej połowie 1936 roku doszło do ekscesów o podłożu antysemickim[15].

We wrześniu 1939 roku miejscowość znalazła się pod okupacją niemiecką i została bezpośrednio włączona do Rzeszy.

W okresie okupacji doszło do wymordowania społeczności żydowskiej, a także dokonywano licznych mordów i egzekucji na miejscowych Polakach. Okupacja niemiecka zakończyła się w styczniu 1945 roku[11].

W latach 1954-1972 wieś była siedzibą gromady Przystajń, po reformie gminy Przystajń.

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa częstochowskiego[11].

Zabytki

Zabytki wpisane do rejestru zabytków[16]:

  • Kościół pod wezwaniem Przenajświętszej Trójcy

Natomiast do wojewódzkiej ewidencji zabytków wpisane są[16]:

  • Układ urbanistyczny rynku
  • Miejsce po cmentarzu przykościelnym
  • Cmentarz rzymsko-katolicki (ul. Pamięci Katynia)
  • Cmentarz rzymsko-katolicki (ul. Kościelna)
  • Ratusz (sukiennice)
  • Dom (plebania)

Przypisy

  1. ↑ https://www.polskawliczbach.pl/wies_Przystajn
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1047 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 112362.
  4. 1 2 Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP))
  5. 1 2 GUS. Rejestr TERYT
  6. ↑ Dane teleadresowe - Gmina Przystajń [online], bip.gminaprzystajn.pl [dostęp 2025-07-02].
  7. ↑ Mapa sieci dróg w województwie śląskim [online], geoportal.orsip.pl [dostęp 2025-07-02].
  8. 1 2 Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, „Liber Beneficiorum”. Aleksander Przezdziecki, Tom II, Kraków 1864, str.211.
  9. 1 2 Sukiennice w Przystajni - Śląskie. Informacja Turystyczna... [online], slaskie.travel [dostęp 2025-07-02].
  10. 1 2 Historia Gminy Przystajń (artykuł z klobuck.pl) [online], gminaprzystajn.pl [dostęp 2025-07-02].
  11. 1 2 3 4 5 6 7 Historia Gminy Przystajń [online], gminaprzystajn.pl [dostęp 2025-07-01].
  12. ↑ Historia gminy Przystajń
  13. ↑ Parafia Trójcy Przenajświętszej w Przystajni [online], Parafia Trójcy PrzenajświętszejPrzystajń [dostęp 2025-07-02].
  14. ↑ Mapy z przeszłością [online], atlas.ihpan.edu.pl [dostęp 2025-07-02].
  15. ↑ Szymon Rudnicki, Żydzi w parlamencie II Rzeczypospolitej, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2015, s. 464, ISBN 978-83-7666-363-0, ISBN 978-83-7666-412-5.
  16. 1 2 Gminna Ewidencja Zabytków [online], gminaprzystajn.pl [dostęp 2025-07-03].

Bibliografia

  • Barbara Herba, Dzieje Konopisk i okolic, Konopiska 2004.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.