Przyszowa

Przyszowa
wieś
Ilustracja
Przyszowa
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

limanowski

Gmina

Łukowica

Sołectwo

Przyszowa I oraz Przyszowa II (Berdychów)

Wysokość

420–803 m n.p.m.

Liczba ludności (2025)

2652

Strefa numeracyjna

18

Kod pocztowy

34-604[1]

Tablice rejestracyjne

KLI

SIMC

0449190

Położenie na mapie gminy Łukowica
Mapa konturowa gminy Łukowica, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Przyszowa”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Przyszowa”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Przyszowa”
Położenie na mapie powiatu limanowskiego
Mapa konturowa powiatu limanowskiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Przyszowa”
Ziemia49°38′28″N 20°30′14″E/49,641111 20,503889[2]
Przyszowa, 1930
Dawny Kościół św. Mikołaja w Przyszowej (1612–1907)
Kościół św. Mikołaja w Przyszowej
Kościół św. Mikołaja w Przyszowej
Madonna z Przyszowej, XIV wiek
Zespół Regionalny Przyszowianie
Morze mgieł nad Przyszową
Dwór w Przyszowej, XVI w.
Remiza ochotniczej straży pożarnej w Przyszowej

Przyszowa – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Łukowica[3][4].

W latach 1975–1998 Przyszowa administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

W 2025 roku wieś liczyła 2652 mieszkańców[5].

Powierzchnia miejscowości to 18,6 km²

Etymologia

Nazwa wsi Przyszowa zgodnie z tradycją pochodzi od słowa przychodzić. Na przestrzeni wieków w źródłach pisanych nazwa miejscowości występowała w różnych formach: m.in. Prissowa (1325–27), Prsissowa (1335), Przissow (1399), Przyssowa, Przyschowa (XV w.), Przissowa (1538). Przyszowa po raz pierwszy pojawia się w 1629[6].

Geografia

Przyszowa jest położona w Kotlinie Sądeckiej, w dolinie rzeki Słomki, na wysokości 420 – 803 m n.p.m. Po zachodniej stronie Przyszowej wznoszą się szczyty Beskidu Wyspowego: Kuklacz Przyszowski (670 m), Łyżka (także Wyszka, 803 m), Pępówka (774 m) i Bąkowiec (599 m), po wschodniej Piekło (653 m) i Okręglica (603 m)[7]. Przyszowa graniczy z Siekierczyną, Kaniną, Wysokiem, Długołęką-Świerkla, Stroniem, Łukowicą oraz Roztoką.

Integralne części wsi Przyszowa[4][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
0449208 Berdychów część wsi
0449214 Bucznik część wsi
0449220 Cabałówka część wsi
0449237 Górki część wsi
0449243 Kierków część wsi
0449250 Leszcze część wsi
0449266 Ogrójec część wsi
0449272 Okręglica część wsi
0449289 Podkanina część wsi
0449295 Podzagórów część wsi
0449303 Wądole część wsi
0449310 Wieś część wsi
0449326 Wilcza Góra część wsi
0449332 Zagórów część wsi
0449349 Zagórze część wsi
0449355 Zalas część wsi

Niestandaryzowaną częścią wsi jest Cydzówka[8][9].

Historia

Przyszowa jest jedną z najstarszych miejscowości w powiecie limanowskim. Pierwsza wzmianka o Przyszowej pochodzi z 1326 roku[10]. Znacznie wcześniej jednak na górze Łyżce, znanej potocznie jako Wyżka lub Wyska, miał znajdować się średniowieczny zamek przyszowski, datowany prawdopodobnie na XI wiek. Uważa się, że zamek początkowo należał do kasztelanii z Nowego Sącza, a następnie do szlacheckiego rodu Wierzbiętów herbu Janina[11]. Według relacji Jana Długosza byli oni pierwszymi historycznymi właścicielami wsi.

Pod koniec XIII w. Wierzbiętowie opuścili zamek na Łyżce i przenieśli gród do nowego dworu szlacheckiego w centrum wsi. W 1535 r. Jakub Wierzbięta „okrył swój dom wielką sławą”, walcząc u boku hetmana Jana Tarnowskiego podczas piątej wojny litewsko-moskiewskiej[12]. W 1560 nastąpił podział dóbr pomiędzy rodzeństwem Wierzbiętów: Andrzej otrzymał główny dwór z południową częścią wsi, Mikołaj tzw. stary dwór, Marcinowi przypadła Podowszczyzna, Wojciechowi Siekierczyna, a Stanisławowi Nowa Janina.

W XVII w. główny dwór w Przyszowej należał do rycerskiego rodu Duninów Wąsowiczów herbu Łabędź. W 1655 podczas potopu szwedzkiego lokalna szlachta i okoliczni chłopi pod wodzą oficera w służbie Stefana Czarnieckiego, Krzysztofa Dunina Wąsowicza z Przyszowej, stworzyła oddział partyzancki, który wsławił się rozbiciem oddziału Szwedów koło Limanowej[13]. Miejscowa szlachta brała również udział w walce pospolitego ruszenia przeciw wojskom saskim w 1715 oraz w konfederacji barskiej.

W 1683 r. główny dwór przyszowski został nabyty przez skarbnika podolskiego Aleksandra Żuk-Skarszewskiego herbu Nałęcz po tym, jak jego rodzinna miejscowość na Podolu została zniszczona przez oddziały kozackie podczas wojny polsko-kozacko-tatarskiej. Oprócz Skarszewskich swoje posiadłości we wsi nadal mieli Wierzbiętowie oraz Łapkowie z Łapanowa, Wiktorowie z Wiatrowic, Przyborowscy, Podoscy, Wielogłowscy, Oyrzanowscy, Mielżeccy, Pęgowscy i Jaklińscy.

U schyłku XIX wieku Przyszowa liczyła niemal 1500 mieszkańców. Funkcjonowały tu szkoła parafialna, kasa zapomogowo-pożyczkowa, tartak oraz młyn. Choć większość ziem znajdowała się już w rękach chłopskich, w krajobrazie wsi wciąż obecne były główny dwór oraz cztery mniejsze dworki[14]. Największy z nich był własnością Faustyna Żuk-Skarszewskiego – poety i posła do Rady Państwa oraz galicyjskiego Sejmu. Dworek na Berdychowie należał do Tytusa i Jadwigi Czyżewskich, rodziców Tytusa Czyżewskiego – malarza, poety i dramatopisarza, teoretyka sztuki, współtwórcy ruchu formistycznego oraz jednego z pionierów polskiego malarstwa nowoczesnego. Od 2010 roku aż do końca istnienia gimnazjum w Przyszowej nosiło jego imię. Dworek na Rusinówce należał do Franciszka Mieczkowskiego, na Podowszczyźnie – do Jana Podowskiego, zaś najmniejszy, położony na Ogrojcu, do Władysława Kałuskiego[13]. Wśród mieszkańców spotkać można było również przedstawicieli staroszlacheckich rodów: Hebda, Pierzchała, Suchodolski, Sułkowski, Wajda i Zaręba[15].

Po II wojnie światowej w styczniu 1945 dokonano parcelacji wszystkich dóbr dworskich w Przyszowej, a w budynku głównego dworu umieszczono szkołę podstawową. W 1998 szkoła została przeniesiona do nowo powstałego budynku, a dwór został zwrócony rodzinie Żuk-Skarszewskich.

W 1954 r. powstała gromada Przyszowa z siedzibą GRN w Przyszowej. W skład gromady oprócz Przyszowej wchodziły również sąsiednie miejscowości Stronie oraz Wysokie. W 1972, wskutek reformy gminnej gromady zostały ostatecznie zniesione. Od tego czasu Przyszowa administracyjnie należy do gminy Łukowica.

Demografia

Populacja wsi na przestrzeni lat[16][17][18][19]
Rok Liczba kobiet Liczba mężczyzn Liczba mieszkańców ogółem
1869 696 659 1355
1998 1041 1040 2081
2002 1121 1112 2233
2009 1210 1220 2430
2011 1227 1224 2451
2022 1266 1348 2614
2024 1271 1353 2624

Zabytki

Kościół parafialny, grobowiec rodziny Żuk-Skarszewskich a także ogród dworski są wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[20]

Słomka w Przyszowej

Kościół parafialny pw. św. Mikołaja

Dwór Żuk-Skarszewskich

Zamczysko

Na zachód od centrum miejscowości, na płaskim szczycie góry Łyżka, znajdują się pozostałości struktur terenowych interpretowanych jako pozostałości domniemanego średniowiecznego obiektu obronnego. Obiekt ten został zaklasyfikowany jako zamek w Katalogu grodzisk i zamczysk w Karpatach (1993) autorstwa J. Marszałka. Z obiektem związana jest legenda o srebrnej łyżce, która miała zostać zgubiona lub upuszczona przez świętą Kingę. Według legendy od tego wydarzenia miała pochodzić nazwa wzniesienia[21].

Religia

Kronikarz Jan Długosz potwierdza, że parafia rzymskokatolicka istniała w Przyszowej już w 1326 r. Od tego czasu wieś była głównie wyznania katolickiego z niewielka mniejszością ewangelicką i żydowską, z wyjątkiem krótkiego okresu na przełomie XVI/XVII w., kiedy to lokalna szlachta, w tym właściciele wsi – Wierzbiętowie, przyjęli wierzenia braci polskich. W 1580 r. miejscowy ksiądz proboszcz został wydalony z wioski, a kościół stopniowo popadał w ruinę i ostatecznie został rozebrany.

W 1612 r. Wierzbiętowie z powrotem przeszli na katolicyzm i przekazali fundusze na budowę nowego drewnianego kościoła św. Mikołaja. Wzniesiony w 1612 r., respektujący jeszcze w kategoriach konstrukcyjnych tradycję ciesielstwa późnego średniowiecza, stał aż do 1907 r. W latach 1901–1906 został wzniesiony nowy murowany kościół św Mikołaja według projektu architekta Teodora Talowskiego w stylu neogotyckim. Ołtarz główny został zaprojektowany przez artystę Czesława Lenczowskiego.

Kultura

W Przyszowej w 1819 r. urodził się Faustyn Żuk-Skarszewski, poeta i polityk sądecki, zaś w 1858 – Tadeusz Żuk-Skarszewski, powieściopisarz i publicysta.

W 1880 r. urodził się tu Tytus Czyżewski, poeta, jeden z pionierów nowoczesnego malarstwa polskiego. Przyszowa odcisnęła niezatarte piętno na całej jego twórczości poetyckiej i malarskiej, a sam artysta wspominał, że pierwsze spotkanie z malarstwem w jego życiu nastąpiło w kościele parafialnym w Przyszowej, a w szczególności wisząca tam amatorska kopia Ostatniej Wieczerzy Leonarda i figura św. Floriana. Inspiracje z czasów dzieciństwa można odnaleźć w późniejszych obrazach Czyżewskiego – przedstawiających matki boskie i zbójników, dwa oblicza sztuki góralskiej.

W 1969 Jerzy Harasymowicz w swoim tomiku poezji Madonny Polskie, rozsławił XIV w. gotycka drewnianą figurkę Madonny z Przyszowej[22] jako jeden z najwspanialszych przykładów stylu spisko-sądeckiego.

Przyszowa jest jednym z największych ośrodków kultury Lachów Sądeckich, grupy etnograficznej ludności polskiej zamieszkująca obszar Beskidów. Wieś jest siedzibą regionalnego zespołu Przyszowianie, prezentującego zwyczaje, tańce i obrzędy Lachów Sądeckich. Zespół w swoich programach przekazuje kulturę oraz tradycje wywodzące się z okolic Przyszowej na festiwalach folklorystycznych w kraju i za granicą.

Sport

Klub sportowy Krokus Przyszowa

W 1963 w Przyszowej został założony Ludowy Klub Sportowy Krokus Przyszowa. Założycielami tego klubu byli mieszkańcy Przyszowej, tj. Józef Kożuch, Ryszard Biedroń i Zbigniew Kroczek[23]. W pierwszej fazie istnienia klubu funkcjonowała sekcja narciarska, a z upływem lat klub rozwinął się o inne dyscypliny: piłkę nożną, tenis stołowy i siatkówkę. W 1994 drużyna piłki nożnej rozpoczęła rozgrywki w klasie C w podokręgu limanowskim. W 1997 drużyna awansowała do klasy B, a w 2007 do klasy A.

W 1995 w Przyszowej oddano do użytku boisko sportowe i od tej pory drużyna rozgrywała na nim mecze w roli gospodarza. W okresie zimowym klub korzysta z hali sportowej przy szkole podstawowej nr 1 w Przyszowej. W obiekcie szkolnym znajdują się również pomieszczenia przeznaczone na potrzeby klubu.

W historii klubu jednym z największych sukcesów było zajęcie I miejsca drużyny piłkarskiej seniorów w rozgrywkach piłki halowej w 2009 na szczeblu Limanowskiego Podokręgu Piłki Nożnej, oraz II miejsca w 2010. Ponadto drużyna Krokusa występowała również w sądeckiej lidze futbolu zdobywając I miejsce w 2 lidze. W 2010 drużyna zdobyła II miejsce w 1 lidze.

W 2012 roku wybudowane zostało wielofunkcyjne boisko sportowe Orlik, które powstało w miejscu dotychczasowego pełnowymiarowego boiska do piłki nożnej. Krokus Przyszowa od tego momentu rozgrywa mecze w roli gospodarza na stadionie w Świdniku[23]. Przedstawiciele klubu oraz mieszkańcy podejmowali różne inicjatywy na rzecz powstania nowego stadionu. W październiku 2023 roku została wręczona promesa na budowę pełnowymiarowego boiska piłkarskiego w miejscowości Przyszowa[24], natomiast w kwietniu 2024 roku ogłoszony został przetarg na budowę obiektu[25]. W 2025 roku rozpisano kolejny przetarg, w którym przy niewielkim ograniczeniu zakresu prac udało się zmniejszyć realną wartość inwestycji[26]. W następnym roku rozpoczęły się prace ziemne związane z budową nowego stadionu piłkarskiego w Przyszowej.

W sezonie 2018/19 klub wywalczył pierwszy w historii awans do ligi okręgowej (grupa Nowy Sącz II, Limanowa–Podhale)[27]. Klub występował w tej klasie rozgrywkowej przez sześć kolejnych sezonów, aż do spadku po zakończeniu sezonu 2024/25[28].

Po spadku z ligi okręgowej[29] pierwsza drużyna rozpoczęła występy w limanowskiej klasie A[30]. Od sezonu 2025/26 klub zgłosił do rozgrywek drugi zespół Krokus II Przyszowa[31], który rozpoczął rywalizację w klasie B[32]. Sezon 2025/26 Krokus I Przyszowa zakończył wicemistrzostwem A klasy ustępując tylko drużynie Wierchów Pasierbiec[33]. Drugie miejsce w lidze zapewniło Krokusowi prawo gry w barażach o awans do ligi okręgowej, jednakże klub zrezygnował z udziału w barażach, a jego miejsce zajął GKS Orkan Niedźwiedź[34]. Druga drużyna z Przyszowej zakończyła sezon 2025/26 na przedostatnim miejscu w tabeli limanowskiej klasy B, wyprzedzając jedynie KS II Tymbark[35].

Świetlica wiejska
Dom Katechetyczny w Przyszowej

Infrastruktura sportowa[36][37][38][24]

  • Boisko wielofunkcyjne Orlik 2012 wraz z bieżnią
  • Boisko do gry w siatkówkę plażową
  • Miasteczko rowerowe
  • Dwie hale sportowe
  • Dwie siłownie plenerowe
  • Budowane jest pełnowymiarowe boisko do gry w piłkę nożną

Bieg Tropem Wilczym

Od roku 2015 w Przyszowej[39][40] organizowany jest bieg poświęcony pamięci Żołnierzy Wyklętych - żołnierzy polskiego podziemia antykomunistycznego i antysowieckiego[41]. Bieg odbywa się na dystansie 1963 metrów[42].

Piesze szlaki turytyczne

szlak turystyczny zielony zielony z Limanowej przez Jabłoniec, Łyżkę, Pępówkę do Łukowicy
szlak turystyczny czarny czarny z Przyszowej na Łyżkę[43].

Komunikacja

Przyszowa znajduje się w odległości około 2,5 kilometra od Drogi krajowej nr 28, oraz 4 kilometrów od linii kolejowej nr 104. Przez miejscowość przebiega droga powiatowa nr 1579K[44] łącząca Siekierczynę (Raszówki) z Naszacowicami, droga powiatowa nr 1546K[44] relacji Przyszowa - Gostwica - Stadła, a na krótkim odcinku, w zachodniej części wsi droga powiatowa nr 1610K[45]. Regularne połączenia autobusowe Przyszowej z Limanową, Nowym Sączem[46] oraz siedzibą gminy Łukowicą realizują prywatni przewoźnicy[47].

Ochotnicza straż pożarna

Ochotnicza straż pożarna w Przyszowej została założona w 15 maja 1953 roku. Wówczas powołany został pierwszy zarząd. Komendantem został Jan Hebda, gospodarzem Józef Skirliński, a skarbnikiem Jan Wilk. Zdecydowano także o rejestracji Stowarzyszenia OSP Przyszowa w Wojewódzkiej Radzie Narodowej w Krakowie, która przychyliła się do prośby członków założycieli i dokonała rejestracji, stało się to jednak dopiero dwa lata po utworzeniu OSP. W 1963 roku zarząd powiatowy Związku OSP w Limanowej przydzielił jednostce motopompę M-800. Na przełomie lat 60 i 70 podjęto decyzję o likwidacji jednostki, a delegacje ze sąsiednich jednostek OSP, miały przejąć sprzęt po likwidowanej jednostce. Jednak dzięki zdecydowanej postawie druhów Edwarda Nawalańca oraz Jana Śmierciaka, którzy pozostali w remizie nie doszło do oddania posiadanego przez OSP Przyszowa sprzętu Planów likwidacji jednostki zaniechano. Kluczowym dla jednostki celem w swojej początkowej działalności było posiadanie własnej remizy. Ostatecznie uroczystość poświęcenia i oddania do użytku Domu Strażaka, odbyła się 3 maja 1999 roku. Zbiegła się ona z przekazaniem jednostce sztandaru, ufundowanego przez ówczesnego proboszcza tutejszej parafii księdza kanonika Mariana Koterbę oraz społeczność lokalną. Pierwszym w historii jednostki samochodem ratowniczo-gaśniczym był Uaz-452, który został zakupiony od osoby prywatnej i przystosowany do potrzeb OSP.[48] W październiku 2004 roku został do jednostki przekazany, dzięki Caritas z Elst w Holandii samochód bojowy GLBA marki Mercedes 608 D[49] wraz ze sprzętem ratowniczo-gaśniczym, wyposażony m.in. w zbiornik o pojemności 1000 litrów oraz dwa ,,szybkie natarcia". W roku 2010 pozyskano samochód marki MAN GBA 3/32. Od 2016 roku jednostka działa w ramach krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego[50]. Dzięki wsparciu z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska, Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska w Krakowie, Komendanta Głównego PSP oraz wkładu z budżetu Gminy Łukowica Jednostka OSP w Przyszowej pozyskała w 2019 roku fabrycznie nowy średni samochód ratowniczo-gaśniczy marki Renault[51].

Wyposażenie

Jednostka posiada na swoim wyposażeniu średni samochód ratowniczo-gaśniczy marki Renault[52][51], lekki samochód rozpoznawczo-ratowniczy Mercedes-Benz Sprinter, a także Quad wraz z przyczepką transportową i przyczepką ratowniczą[53].

Edukacja

Szkoła podstawowa nr 1 im. Marii Konopnickiej[54]

Początki szkolnictwa w Przyszowej sięgają roku 1828, kiedy to ówczesny proboszcz ks. Michał Stefczyński zaczął uczyć dzieci na plebanii. W 1852 roku wystawiono na plebańskich gruntach pierwszą szkołę, a od 1858 r. zatrudniono nauczyciela opłacanego przez gminy należące do parafii. Po wojnie dokonano parcelacji dworu w Przyszowej i w budynku podworskim umiejscowiono szkołę podstawową nr 1. Jednakże budynek ten nie nadawał się na potrzeby szkoły. Na początku lat 90. rozpoczęto budowę nowej siedziby szkoły imienia Marii Konopnickiej. 31 sierpnia 1998 roku nastąpiło uroczyste otwarcie nowej szkoły połączone z poświęceniem sztandaru oraz budynku szkolnego i pamiątkowej płaskorzeźby ufundowanej przez proboszcza parafii Przyszowa ks. Mariana Koterbę. W latach 1999–2019 przy budynku Szkoły Podstawowej nr 1 działało gimnazjum, które od 2010 roku nosiło imię Tytusa Czyżewskiego. Od 2002 do 2017 roku obie szkoły tworzyły Zespół Szkół w Przyszowej[55].

Szkoła podstawowa nr 2 im. Henryka Sienkiewicza[56]

Szkoła została powołana rozporządzeniem Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z dnia 18 listopada 1935 roku. Nauka początkowo odbywała się w domach. Kancelaria mieściła się u rodziny Gurgulów. W roku szkolnym 1935/36 do szkoły uczęszczało 59 uczniów z różnych roczników, realizując naukę w klasach I-III. Wybuch wojny w 1939 roku zakłócił normalne zajęcia szkolne. Borykano się z różnymi trudnościami. Niemniej jednak przez cały okres okupacji nie przerwano pracy edukacyjnej w naszej szkole. Uczniowie kontynuowali naukę nieprzerwanie do lutego 1945 roku. W 1941 roku szkołę przemianowano z 1-klasowej na 2-klasową. Mijały lata a nauka odbywała się w prywatnych domach. Mieszkańcy "Berdychowa" zawiązali, więc Komitet budowy szkoły. 22 lutego 1958 roku Gromadzka Rada Narodowa podjęła uchwałę o budowie szkoły. Na ten cel opodatkowano rolników w kwocie 30zł od 1 hektara[57].

Klimat

Przyszowa ma typowy klimat górski ze zmiennymi warunkami pogodowymi. Suche masy powietrza znad Europy kontynentalnej zderzają się tu z wilgotnym powietrzem znad Atlantyku. Charakterystyczną cechą tego obszaru jest częste występowanie tak zwanego morza mgieł nad dolinami spowodowane inwersją temperatury, czyli zamiast spadku temperatury wraz ze wzrostem wysokości sytuacja jest odwrotna. Wtedy to właśnie odosobnione szczyty gór wyrastają z mgły zalegającej w dolinach jak wyspy na morzu, skąd pochodzi nazwa regionu Beskid Wyspowy. Lipiec jest najcieplejszym miesiącem w roku, kiedy to średnia temperatura osiąga 27 °C, natomiast luty to najzimniejszy miesiąc w roku, kiedy średnia temperatura spada do –12 °C.

Średnia temperatura i opady dla Przyszowej
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie temperatury w dzień [°C] 2 -3 11 16 22 23 27 25 21 14 9 0 13,9
Średnie dobowe temperatury [°C] -1 -7 5 10 15 18 21 19 15 9 6 -3 8,9
Średnie temperatury w nocy [°C] -4 -12 -1 4 9 13 15 13 10 5 3 -6 4,1
Opady [mm] 69 43 40 51 69 137 119 59 51 67 44 32 65
Źródło: AccuWeather[58] AccuWeather

Ludzie związani z Przyszową

  • Tytus Czyżewski (1880 - 1945) - polski malarz, poeta, krytyk sztuki, jeden z teoretyków formizmu[59].
  • Krzysztof Dunin Wąsowicz - polski dowódca wojskowy, pułkownik, uczestnik walk w okresie tzw. Potopu szwedzkiego, brał udział w oblężeniu Koldyngi w Danii, które miało miejsce w dniach 23-25 grudnia 1658 r.[60]
  • Genowefa Kroczek „Lotte” (1919-1945) - nazywana jest limanowską „Inką”[61] – sanitariuszka oddziału Ludowej Straży Bezpieczeństwa, dowodzonego przez Wojciecha Dębskiego „Bicza”. W 1941 r. zaczęła działać w konspiracyjnych strukturach Stronnictwa Ludowego „Roch”, przyjmując pseudonim „Lotte”. Została członkinią Powiatowego Kierownictwa Ludowego Związku Kobiet, stając na czele Zielonego Krzyża na terenie przedwojennego powiatu limanowskiego. Tak jak reszta oddziału w styczniu 1945 r. ujawniła się przed nowymi władzami. Kilka miesięcy później została aresztowana przez UB. Bezpieka chciała w ten sposób dotrzeć do jej narzeczonego, Teofila Górki ps. „Dywan”, ukrywającego się dowódcy konspiracyjnego oddziału. 9 maja 1945 r. grupie „Dywana” udało się oswobodzić z limanowskiego aresztu PUBP kilkanaście osób związanych z podziemiem, w tym Genowefę Kroczek. 14 maja 1945 r. obława UB natrafiła na ukrywających się partyzantów. Podczas walki Kroczkówna została ranna. Strzałem w głowę dobił ją Tadeusz Lecyń, dawny towarzysz z oddziału „Bicza”, który przeszedł na stronę komunistów. Tego samego roku partyzanci poakowskiego podziemia wykonali na Lecyniu wyrok śmierci[62][63].

Galeria Zdjęć

Centrum miejscowości

Pozostałe zdjęcia

Fragment wsi. Widok na wzniesienia Pępówka, Łyżka oraz Kuklacz Przyszowski

Przypisy

  1. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1047 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 112395.
  3. 1 2 Obwieszczenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 4 sierpnia 2015 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2015 r. poz. 1636 (ISAP)).
  4. 1 2 TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  5. ↑ https://www.lukowica.pl/pl/254/3767/raport-o-stanie-gminy-lukowica-za-225-rok.html
  6. ↑ E. Pawłowski, Nazwy miejscowości Sądecczyzny. Cz. 1: Nazwy miast, wsi, przysiółków oraz dzielnic miejskich i wiejskich, Wrocław 1971.
  7. ↑ Geoportal. Mapa lotnicza [online] [dostęp 2023-04-30].
  8. ↑ https://www.malopolska.org/images/pliki/roczniki/rm_15_2013/rm_15_2013_p19.pdf
  9. ↑ Obwieszczenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 4 sierpnia 2015 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2015 r. poz. 1636 (ISAP)).
  10. ↑ J. Długosz, Liber Beneficiorum Dioecesis Cracoviensis, Ex Typographia Kirchmajeriana, Kraków 1863.
  11. ↑ J. Marszałek, Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach, Wydawnictwo Stanisław Kryciński, Warszawa 1993.
  12. ↑ Herby rycerstwa polskiego. Przez Bartosza Paprockiego zebrane i wydane r.p. 1584. Wydanie Kazimierza Józefa Turowskiego (1858).
  13. 1 2 D. Gacek, Beskid Wyspowy, Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, Białystok 2012.
  14. ↑ A. Matuszczyk, Beskid Wyspowy. Przewodnik, Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, Pruszków 2008.
  15. ↑ F. Sulimierski, W. Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 9, Warszawa 1880–1914.
  16. ↑ Wieś Przyszowa (małopolskie) » mapy, GUS, nieruchomości, regon, kod pocztowy, atrakcje, wypadki drogowe, kierunkowy, edukacja, demografia, tabele, zabytki, statystyki, linie kolejowe, liczba ludności [online], Polska w liczbach [dostęp 2024-08-20] (pol.).
  17. ↑ Rok 2022 - Gmina Łukowica w liczbach » Gmina Łukowica [online], Gmina Łukowica, 2 stycznia 2023 [dostęp 2024-08-20] (pol.).
  18. ↑ https://bip.malopolska.pl/uglukowica,a,2666491,raport-o-stanie-gminy-lukowica-za-2024-rok.html
  19. ↑ https://storymaps.arcgis.com/collections/e669a93fdaee473ca2bffac22fcce66b?item=5
  20. ↑ Wykaz obiektów wpisanych do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy [online], wuoz.malopolska.pl [dostęp 2023-12-05].
  21. ↑ J. Marszałek, Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach, Wydawnictwo Stanisław Kryciński, Warszawa 1993.
  22. ↑ J. Harasymowicz, Madonny Polskie, Czytelnik, Warszawa 1969.
  23. 1 2 Krokus Przyszowa - informacje o klubie [online], krokus.futbolowo.pl [dostęp 2024-02-25].
  24. 1 2 Promesa na budowę boiska piłkarskiego w Przyszowej » Gmina Łukowica [online], Gmina Łukowica, 13 października 2023 [dostęp 2024-07-07] (pol.).
  25. ↑ Budowa pełnowymiarowego boiska piłkarskiego w miejscowości Przyszowa. » Gmina Łukowica [online], Gmina Łukowica, 5 kwietnia 2024 [dostęp 2024-07-07] (pol.).
  26. ↑ https://limanowa.in/sport/krokus-liczy-na-stadion-informacja-o-aktualnej-sytuacji/49861#goog_rewarded
  27. ↑ http://www.90minut.pl/liga/1/liga10077.html
  28. ↑ http://www.90minut.pl/skarb.php?id_sezon=83&id_klub=5156
  29. ↑ https://limanowa.in/sport/krokus-przyszowa-zaleglosci-odrobione-nadzieje-rozwiane/49815
  30. ↑ http://www.90minut.pl/liga/1/liga14192.html
  31. ↑ http://www.90minut.pl/skarb.php?id_sezon=107&id_klub=27529
  32. ↑ http://www.90minut.pl/liga/1/liga14193.html
  33. ↑ https://limanowa.in/sport/koncowa-klasyfikacja-w-limanowskiej-klasie-a/50889#goog_rewarded
  34. ↑ https://limanowa.in/sport/krokus-przyszowa-zrezygnowal-z-barazy-o-okregowke-powalczy-orkan-niedzwiedz/50885
  35. ↑ https://regionalnyfutbol.pl/liga,klasa-b-malopolska-grupa-limanowa-sezon-2025-2026,tabela-terminarz.html
  36. ↑ Oddanie do użytku nowej sali gimnastycznej w Przyszowej. : Powiat Limanowski [online] [dostęp 2024-07-07] (pol.).
  37. ↑ Powiat Limanowa: Dożynki Przyszowskie w gminie Łukowica połączone z otwarciem miasteczka ruchu drogowego - limanowskie.pl [online], limanowskie.pl [dostęp 2024-07-07].
  38. ↑ Sport » Gmina Łukowica [online], Gmina Łukowica [dostęp 2024-07-07] (pol.).
  39. ↑ https://limanowskiszlakak.pl/przyszowa-dzialalnosc-genowefy-kroczek-lotte/
  40. ↑ https://glos24.pl/tropem-wilczym-w-przyszowej-juz-po-raz-piaty
  41. ↑ https://www.lsho-jabloniec1914.pl/aktualnosci;przyszowa-pobiegla-tropem-wilczym-po-raz-szosty,679.html
  42. ↑ https://sp1przyszowa.szkolnastrona.pl/art,308,trwaja-zapisy-tropem-wilczym-bieg-pamieci-zolnierzy-wykletych
  43. ↑ Beskid Wyspowy 1: 50000. Mapa turystyczna, Kraków: Compass, 2006, ISBN 83-89165-86-4
  44. 1 2 PZD Limanowa - sieć dróg - czerwiec 2020 rok - mapa opracowana w programie EWIDR 2010 [online], pzd.limanowa.pl [dostęp 2023-07-17].
  45. ↑ Geoportal360.pl - Mapa Interaktywna Działek [online], geoportal360.pl [dostęp 2024-07-12].
  46. ↑ ROZKŁAD JAZDY – Marpol [online] [dostęp 2024-05-14] (pol.).
  47. ↑ Rozkład jazdy SPL [online], komunikacja.powiat.limanowski.pl [dostęp 2024-05-14].
  48. ↑ Ochotnicza Straż Pożarna Przyszowa · 34-600 Przyszowa, Polska [online], Ochotnicza Straż Pożarna Przyszowa · 34-600 Przyszowa, Polska [dostęp 2023-07-12].
  49. ↑ http://www.osp-przyszowa.pl/sprzet.html
  50. ↑ OSP Przyszowa [online], www.czerwonesamochody.com [dostęp 2023-07-12].
  51. 1 2 -> NOWY SAMOCHÓD DLA OSP PRZYSZOWA - Aktualności - Gmina Łukowica [online], www.lukowica.pl [dostęp 2023-07-12].
  52. ↑ GrzegorzP-straz.pl [online], www.grzegorzp-straz.pl [dostęp 2023-07-12].
  53. ↑ Druhowie z Przyszowej cieszą się nowym quadem [online] [dostęp 2024-05-07] (pol.).
  54. ↑ Szkoła Podstawowa nr 1 im. Marii Konopnickiej w Przyszowej - O szkole [online], sp1przyszowa.szkolnastrona.pl [dostęp 2024-03-01].
  55. ↑ Szkoła Podstawowa nr 1 im. Marii Konopnickiej w Przyszowej - Historia [online], sp1przyszowa.szkolnastrona.pl [dostęp 2023-07-13].
  56. ↑ Kontakt - SP nr 2 im. Henryka Sienkiewicza w Przyszowej [online], sp2przyszowa.malopolska.pl [dostęp 2024-03-01].
  57. ↑ Z historii szkoły - SP nr 2 im. Henryka Sienkiewicza w Przyszowej [online], sp2przyszowa.malopolska.pl [dostęp 2024-08-16].
  58. ↑ AccuWeather. [dostęp 2013-04-11].
  59. ↑ Czyżewski Tytus, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. 2: C - F, Warszawa: Wydawn. Szkolne i Pedagogiczne, 1994, s. 120-121
  60. ↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX, s. 235-237, hasło "Przyszowa"
  61. ↑ https://xn--sdeckie-p4a.pl/artykul/limanowska-inka-pamiec-o-genowefie-kroczek-lotte-zyje
  62. ↑ https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/218994,80-rocznica-smierci-Genowefy-Kroczek-Lotte.html
  63. ↑ https://nowa.lukowica.pl/historia/okupacja-hitlerowska/genowefa-kroczek/

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.