Pstrągowa

Pstrągowa

wieś
Zabytkowy dwór w Pstrągowej
Państwo	Polska
Województwo	podkarpackie
Powiat	strzyżowski
Gmina	Czudec
Liczba ludności (2024)	2156[1]
Strefa numeracyjna	17
Kod pocztowy	38-121[2]
Tablice rejestracyjne	RSR
SIMC	0648646[3]
Położenie na mapie gminy Czudec Pstrągowa
Położenie na mapie Polski Pstrągowa
Położenie na mapie województwa podkarpackiego Pstrągowa
Położenie na mapie powiatu strzyżowskiego Pstrągowa
49°56′41″N 21°45′04″E/49,944722 21,751111[4]

Pstrągowa – wieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie strzyżowskim, w gminie Czudec^[5][3]. Ma status sołectwa^[6].

Na terenie wsi ustanowiono dwa sołectwa Pstrągowa i Pstrągowa Wola^[6].

Wieś Pstrągowa obejmuje jedną wieś położoną w północno-zachodniej części powiatu Strzyżowskiego. Obszar jej wynosi 2936 ha: gruntów ornych, lasów i łąk. Teren wsi rozciąga się na przestrzeni kilku kilometrów wzdłuż otoczonej wzgórzami doliny rzeczki Pstrągówki. Wśród licznych wzniesień przepływają małe strumyki łączące się i wpadające poza teren wsi do rzeki Wisłok. Od strony zachodniej i północnej wieś otaczają rozległe lasy.

Wieś liczy ok. 850 gospodarstw.

Liczba mieszkańców Pstrągowej w latach międzywojennych wynosiła ponad 4000. Po II wojnie światowej liczba ta zmalała do ok. 3000 ze względu na przesiedlenie się mieszkańców do miasta. Obecnie mieszka tutaj ok. 2000 mieszkańców.

Pstrągowa jest starą osadą sięgającą początkami do XIII wieku. W XV wieku istniały tu dwa duże dwory i kilka folwarków. Na terenie parafii istniał kościół pw. św. Katarzyny wzmiankowany w 1488 r. Następny pw św. Józefa który powstał w 1802 r. poprzez dobudowę drewnianej części do murowanej kaplicy z 1344 r.

W czasie rabacji galicyjskiej w 1846 r. zbrojna partia chłopska, dowodzona przez Stacha, syna Jakuba Szeli oraz pochodzących ze szlachty zagrodowej braci Wincentego i Marcina Strzemeckich, wymordowała łącznie 13 przedstawicieli miejscowej szlachty, która posiadała w miejscowości 11 dworów^{[7][8][9][10][11]}. Erazm Antoni Łazowski z synami Aleksandrem, Józefem i Henrykiem szukał uprzednio schronienia w Rzeszowie, na stancji Misingiewiczowej, gdzie mieszkał jego najmłodszy syn Franciszek, ale został na polecenie starosty rzeszowskiego Tadeusza Lederera wydalony przez policję^[12]. Ocalał ukryty przez niańkę Zygmunt Gorazdowski, mający wówczas 1 rok, późniejszy ksiądz i święty Kościoła katolickiego^[13]. Pstrągowa wraz z niektórymi sąsiednimi wsiami (m.in. Żarnowa, Nawsie, Kożuchów, Szufnarowa, Niewodna, Stępina, Gogołów) podporządkowała się władzy Jakuba Szeli jako organizatora powstania chłopskiego i złożyła podpis pod jego petycją w sprawie pańszczyzny^[14]. Ksiądz Józef Modła z Pstrągowej, który wyspowiadał przed śmiercią Antoniego Łazowskiego i przekazał go chłopom, został później oskarżony przez nowego starostę rzeszowskiego Augusta Festenburga o podburzanie chłopów i prowadzenie z nimi tajnych narad^[15][8][16]. W rejonie Pstrągowej i Nockowej kawaleria chłopska pod wodzą podleśniczego Picaka z Zagorzyc przegrała potyczkę z dysponującymi bronią palną siłami Eustachego Wojnarowskiego i jego brata, w której poległo 21 osób. Po ukryciu we dworze w Nockowej otrzymanych od starosty Lederera posiłków w liczbie 53 piechoty i dragonów Wojnarowski i dowódca tego oddziału zawiadomili przywódców chłopskich w Pstrągowej o przyjeździe komisji do rozdziału ziemi, po czym otoczyli i pojmali zbrojną delegację siedemnastu z nich z podwójcim Nogą na czele. Po wzniesieniu szubienic egzekucja została w ostatniej chwili odwołana, a jeńcy odesłani do aresztu w cyrkule rzeszowskim^[17].

12 czerwca 1943 Wehrmacht, żandarmeria i policja niemiecka pod dowództwem gestapowca Goldona przeprowadził pacyfikację wsi. Niemcy zamordowali 11 osób i spalili dwa gospodarstwa^[18].

W latach 1954-1972 wieś była siedzibą gromady Pstrągowa. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa rzeszowskiego.

Miejscowość jest siedzibą parafii św. Józefa Robotnika, należącej do dekanatu Czudec, diecezji rzeszowskiej.

• Kazimierz Wincenty Iranek-Osmecki – pułkownik Wojska Polskiego.
• Jan Smela – oficer, kapitan piechoty Wojska Polskiego, cichociemny.
• Władysław Wałach – polski działacz partyjny i państwowy.

• Kazimierz PiotrK.P. Ostaszewski-Barański Kazimierz PiotrK.P., Krwawy rok. Opowiadanie historyczne, Złoczów: Wilhelm Zukerkandl, 1897 .
• CzesławC. Wycech CzesławC., Powstanie chłopskie w roku 1846, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1955 .

• Pstrągowa, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 251 .
• strona parafii
• LKS Diament