Purchawka brunatna
 | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
purchawka brunatna |
| Nazwa systematyczna | |
| Utraria umbrina (Pers.) R.L. Zhao & J.Xin Li, in Li, Cao, Phurbu, He, Zhu, Parra & Zhao Mycosphere 15(1): 5007 (2024) | |
Purchawka brunatna (Utraria umbrina (Pers.) R.L. Zhao & J.Xin Li, in Li, Cao, Phurbu, He, Zhu, Parra & Zhao) – gatunek grzybów z rodziny purchawkowatych (Lycoperdaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lycoperdon, Lycoperdaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy opisał go Christiaan Hendrik Persoon w 1801 r. w 2024 r. R.L. Zhao & J.Xin Li, in Li, Cao, Phurbu, He, Zhu, Parra & Zhao przenieśli go do rodzaju Utraria[1]. Niektóre synonimy nazwy naukowej[2]:
- Lycoperdon hirtum (Pers.) Mart. 1817
- Lycoperdon umbrinum Pers. 1794
- Lycoperdon umbrinum var. curtisiiforme Hollós 1904
- Lycoperdon umbrinum var. hirsutum Alb. & Schwein. 1805
- Lycoperdon umbrinum var. hirtellum Peck
- Lycoperdon umbrinum Pers. 1801 var. umbrinum
Nazwę polską podała Wanda Rudnicka-Jezierska w 1991 r[3].
Morfologia
Do 3 cm szerokości i 4 cm wysokości. Kształt przeważnie odwrotnie gruszkowaty, rzadziej kulisty. Dolna część owocnika zwężona, połączona z podłożem sznurami białej grzybni. Początkowo owocniki są białe, szybko jednak stają się brunatne. Powierzchnia egzoperydium pokryta cienkimi i gęstymi kolcami o wysokości do 1 mm. Są one wszystkie jednakowe i sztywne. Wyginają się ku sobie tworząc coś w rodzaju kutneru. Podczas dojrzewania owocnika kolce pozostają pojedyncze, albo tworzą gwiazdkowate skupiska o barwie początkowo jasnobrązowej, potem brązowej, w końcu ciemnobrązowej. U dojrzewającego owocnika pomiędzy kolcami widoczne jest błyszczące, papierowate endoperydium. U młodych owocników jest ono białawe, potem brązowe. Otwiera się na szczycie niewielkim otworem. Podglebie z dużymi komorami, początkowo białe, potem szarobrązowe i szarofioletowe. W miarę dojrzewania owocnika przechodzi w kolumellę. Gleba o barwie od oliwkowobrązowej do brązowej[4].
- Cechy mikroskopowe
Zarodniki kuliste, o rozmiarach 3,5–4,5 (5) μm, kuliste, bez sterygm. Ich powierzchnię pokrywają brodawki w liczbie 6–12 na obwodzie. Występuje słabo rozwinięta, żółtawobrązowawa, elastyczna włośnia, zbudowana z cienkościennych, rzadko septowanych strzępek o grubości 6 μm z dużymi jamkami[4].
- Gatunki podobne
- purchawka miękka (Lycoperdon molle) jest jaśniejsza, szarobrązowa, do barwy kawy z mlekiem, nieco mniejsza[4].
- purchawka cisawa (Lycoperdon lividum). Odróżnia się ona ziarnistą strukturą egzoperydium oraz źle wykształconą kolumellą[4].
Występowanie i siedlisko
Purchawka brunatna jest szeroko rozprzestrzeniona w Ameryce Północnej i Europie, ponadto podano jej występowanie w Ameryce Środkowej i Azji Wschodniej[5]. W Polsce jest dość pospolita[3].
Rośnie na ziemi w różnego typu lasach, rzadziej w parkach. Szczególnie często spotykana pod jodłą pospolitą i kosodrzewiną. Owocniki wytwarza od sierpnia do listopada[3].
Przypisy
- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2026-03-14] (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 0126-03-14] (ang.).
- 1 2 3 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 417, ISBN 83-89648-09-1, OCLC 749547600.
- 1 2 3 4 Wanda Rudnicka-Jezierska, Grzyby (Mycota). Tom XXIII. Podstawczaki (Basidiomycetes): purchawkowe (Lycoperdales), tęgoskórowe (Sclerodematales), pałeczkowe (Tulostomatales), gniazdnicowe (Nidulariales), sromotnikowe (Phallales), osiakowe (Podaxales), Kraków: Instytut Botaniki PAN, 1991, s. 22, 28, ISBN 83-85444-01-7.
- ↑ Discover Life Maps. [dostęp 2016-01-10].