Purchawka cisawa
 | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
purchawka cisawa |
| Nazwa systematyczna | |
| Lycoperdiscus lividus (Pers.) R.L. Zhao & J.Xin Li, in Li, Cao, Phurbu, He, Zhu, Parra & Zhao Mycosphere 15(1): 4993 (2024) | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Lycoperdiscus lividus (Pers.) R.L. Zhao & J.Xin Li, in Li, Cao, Phurbu, He, Zhu, Parra & Zhao, Mycosphere 15(1): 4993 (2024) | |
Purchawka cisawa (Lycoperdiscus lividus (Pers.) R.L. Zhao & J.Xin Li, in Li, Cao, Phurbu, He, Zhu, Parra & Zhao) – gatunek grzybów z rodziny purchawkowatych (Lycoperdaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lycoperdon, Lycoperdaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy opisał go Christiaan Hendrik Persoon w 1809 r., nadając mu nazwę Lycoperdon lividum. W 2024 r. R.L. Zhao & J.Xin Li, in Li, Cao, Phurbu, He, Zhu, Parra & Zhao przenieśli go do rodzaju Lycoperdiscus[1]. Synonimy naukowe[2]:
- Lycoperdon lividum Pers. 1809
- Lycoperdon turbinatum var. lividum (Pers.) J. Kickx f. 1867
- Lycoperdon cervinum Bolton 1790
- Lycoperdon spadiceum Pers. 1809
- Lycoperdon cookei Massee 1887
W 1889 r. Franciszek Błoński podał polską nazwę purchawka brunatna, w 1991 r. Wanda Rudnicka-Jezierska zmieniła ją na purchawka cisawa[3]. Po przeniesieniu do rodzaju Lycoperdiscus obydwie polskie nazwy stały się niespójne z nazwą naukową[1].
Morfologia
O wysokości 2–4 cm i średnicy 2,25 cm, zazwyczaj odwrotnie gruszkowate, rzadziej kulistawa, z krótkim nibytrzonem, z którego nasady wyrasta biała grzybnia. Egzoperydium u młodych okazów białe i ziarniste, u starszych szorstko-mączne, otrębiaste lub kaszkowate, o barwie szarobrązowej z nielicznymi, brodawkopodobnymi kolcami. W trakcie dojrzewania owocników egzoperydium stopniowo odpada i odsłania się endoperydium. Jest papierowate, gładkie, nieco błyszczące, początkowo białe, potem kolejno żółtobrązowe, szarobrązowe, na koniec brązowe. Otwiera się na szczycie małym otworem. Podglebie z małymi komorami, początkowo białawe, potem szarobrązowe, na koniec brązowe lub purpurowobrązowe, stopniowo przechodzące w glebę. Gleba oliwkowa do ciemnobrązowej, zarodniki w masie tej samej barwy[4].
- Cechy mikroskopowe
Zarodniki kuliste, o średnicy 3,5–5 μm, delikatnie brodawkowate lub gładkie, brązowożółte, zazwyczaj bez sterygm, tylko czasami z krótkimi (do 1,5 μm) sterygmami. Włośnia o grubości do 7 μm, żółtobrązowa, łamliwa, rozgałęziona, z wieloma dużymi jamkami, słabo septowana[4].
Występowanie i siedlisko
Występuje w Ameryce Północnej, Europie, Azji i na niektórych wyspach. Najwięcej stanowisk podano w Europie[5]. W Polsce podano wiele stanowisk tego gatunku[3].
Naziemny grzyb saprotroficzny. Występuje na polanach, pastwiskach, rzadziej w lesie. Owocniki od maja do października[3]. Preferuje miejsca suche i nasłonecznione, często rośnie wśród mchów i porostów. Występuje zarówno na nizinach, jak i w górach; W Tatrach znaleziono ją na wysokości 2000 m[4].
Przypisy
- 1 2 3 4 Index Fungorum [online] [dostęp 2026-03-14] (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2026-03-14] (ang.).
- 1 2 3 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 414, ISBN 83-89648-09-1.
- 1 2 3 Wanda Rudnicka-Jezierska, Grzyby (Mycota). Tom XXIII. Podstawczaki (Basidiomycetes): purchawkowe (Lycoperdales), tęgoskórowe (Sclerodematales), pałeczkowe (Tulostomatales), gniazdnicowe (Nidulariales), sromotnikowe (Phallales), osiakowe (Podaxales), Kraków: Instytut Botaniki PAN, 1991, s. 32, ISBN 83-85444-01-7.
- ↑ Występowanie Lycoperdon lividum na świecie (mapa) [online], gbif.org [dostęp 0256-03-16] (ang.).