Radowo Wielkie

Radowo Wielkie
wieś
Ilustracja
kościół w Radowie Wielkim (E→)
Państwo

 Polska

Województwo

 zachodniopomorskie

Powiat

łobeski

Gmina

Radowo Małe

Wysokość

79[1] m n.p.m.

Liczba ludności (2021)

281[2]

Strefa numeracyjna

91

Kod pocztowy

72-314[3]

Tablice rejestracyjne

ZLO

SIMC

0782244

Położenie na mapie gminy Radowo Małe
Mapa konturowa gminy Radowo Małe, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Radowo Wielkie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Radowo Wielkie”
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa konturowa województwa zachodniopomorskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Radowo Wielkie”
Położenie na mapie powiatu łobeskiego
Mapa konturowa powiatu łobeskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Radowo Wielkie”
Ziemia53°41′08″N 15°25′17″E/53,685556 15,421389[4]

Radowo Wielkie (niem. Groß Raddow[5]) – wieś w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie łobeskim, w gminie Radowo Małe.

Historia

W latach 1818–1945 miejscowość administracyjnie należała do Landkreis Regenwalde (powiat Resko) z siedzibą do roku 1860 w Resku, a następnie w Łobzie. W latach 1975–1998 miejscowość należała do województwa szczecińskiego. W roku 1788 miejscowy folwark przejął późniejszy marszałek pruski Gebhard Leberecht Blücher von Wahlstatt. W roku 1829 właścicielem został Karl Friedrich Kannenberg, którego zastąpił w 1829 r. Eduard Tauber. W roku 1870 uruchomiono szkołę w domu zakrystiana. Około roku 1925 zbudowano nową szkołę w której do roku 1945 nauczycielem był Karl Dangs pochodzący z Dobrej. We wsi istnieje Ochotnicza Straż Pożarna[6].

W miejscowości był przystanek kolei wąskotorowej Radowo Wielkie.

Nazwa

W roku 1321 wieś wzmiankowana jako de Radow[7]. Na wielkiej mapie Lubinusa z 1618 nosi nazwę Reddow. Do roku 1947 wieś nosiła nazwę Groß Raddow następnie Radowo Wielkie. Obecna nazwa miejscowości ma związek z nazwą historyczną[8].

Demografia

W 1910 wieś miała 252 mieszkańców[9]. 16 VI 1925 we wsi mieszkało 317 osób. W roku 1933 wieś miała 327 mieszkańców, a w 1939 było ich 313[10]. W roku 2021 wieś miała 281 mieszkańców.

Zabytki

  • Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa - we wsi w 1491 zbudowano pierwszy kościół do którego w 1720 dobudowano zakrystię. Przypuszcza się, że pierwotnie była to kaplica rodowa von Kleistów o czym świadczą umieszczone w niej herby rodowe. Kościół jest orientowany na rzucie prostokąta, salowy, oskarpowany, nietynkowany. Od strony zachodniej jest wieża dzwonnicza[11]. Obecnie mieści się tu kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa z 2. połowy XVII w.[12], który ponownie konsekrowano na potrzeby społeczności katolickiej 7.09.1945. Około roku 1840 zamknięto przy kościele cmentarz, a nowy urządzono na skraju wsi. Przy kościele znajdował się pomnik pamięci żołnierzy radzieckich poległych w 1945 r. Pomnik powstał w 1978, na nim został wyryty tekst cyrylicą: Wieczna chwała bohaterom poległym w boju za wolność i niepodległość naszej ojczyzny. Został zdemontowany w 2020 r.

Osoby związane z Radowem Wielkim

Komunikacja

Przez Radowo Wlk. przechodzi droga wojewódzka nr 147, która krzyżuje się tu z drogami powiatowymi. Ciekawostką jest to, że na jednym ze skrzyżowań droga powiatowa z Reska ma pierwszeństwo nad drogą wojewódzką.

Przypisy

  1. ↑ Wysokość, [dostęp: 2023-05-21]
  2. ↑ Ludność 2021, [dostęp: 2023-05-21]
  3. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1085 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  4. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 114119.
  5. ↑ MPol XXVI nr 37 z 1947
  6. ↑ Straż Pożarna, [dostęp 2023-05-21]
  7. ↑ Pommersches Pommersches Urkundenbuch, T. VI, S. 82
  8. ↑ Beata Afeltowicz, rozprawa doktorska, Nazwy miejscowe byłych powiatów łobeskiego i nowogardzkiego, Gdańsk 2005, s. 205
  9. ↑ Ludność, [dostęp 2023-05-21]
  10. ↑ Ludność,[dostęp 2023-05-20]
  11. ↑ Kościół, [dostęp 2023-05-21]
  12. ↑ Piotr Skurzyński, Pomorze, Warszawa: Wyd. Muza S.A., 2007, s. 108, ISBN 978-83-7495-133-3.

Bibliografia

  • Zbigniew Harbuz: Kalendarium ziemi i powiatu łobeskiego, „Łabuź”, Łobez 2007, ISSN 1509-6378.

Galeria

Kalendarium

Autorem kalendarium jest Siegfried Hannemann[1].

  • 1321 Właścicielem wsi był Henningus de Rado, miejscowość to Radow.
  • 1385 Wzmianka, Hans Ubesche van Raddow (Ubeske), właścicielem wsi i fundatorem drewnianego kościoła.
  • XV w. Zbudowano drewniany kościół, fundator Hans von Ubesche.
  • 1491 Właścicielem wsi był ród Borcke, Ulrich von Borcke, Joachim von Borcke, Mutzeke von Borcke, Henninghus von Borcke, Johannes von Borcke, Branthe von Borcke.
  • 1491 Księdzem był Johannes Czulouwe (Czubow). Miejscowość to, villa major raddaue.
  • XVI w. -1945 W miejscowości mieszka rodzina Hannemann.
  • 1524 Otto 5 von Borcke właścicielem wsi.
  • 1547 Wzmianka, Groten-Radaf.
  • 1570-1617 Właścicielem części praw do wsi był Ulrich von Borcke ze Stramehl.
  • 1575 Zbudowano kościół.
  • 1578 Pastorem był Paul Krüger.
  • 1583 Prawo do wsi miał Georg der Jüngere von Borcke z Zozenow i Henning von Borcke z Stramehl.
  • 1583 Istnieje Grossen Raddow.
  • 1598 Miejscowość to Gross Raddow.
  • 1604 Wzmianka o Grossen Raddow.
  • 1615 Prawa do wsi miał Otto 7 von Borcke z Rogow, jest 4 rolników.
  • 1615-17 Właścicielem wsi był Adrian von Borcke z Stramehl.
  • 1618 Wieś Reddow z kościołem na mapie Lubinusa (Eilhard Lubin, 1565-1621, fot.).
  • 1628 Właścicielami wsi byli Henning II von Borcke z Regenwalde, Otto VIII von Borcke z Roggow, Christian VII von Borcke z Karow, Anton von Borcke (Henning II von Borcke). Jest 25 większych gospodarstw rolnych, 1 mniejsze, owczarnia i karczma.
  • 1636/38 Georg Stromerus był pastorem.
  • do 1637 Wieś w Księstwie Pomorskim.
  • 1650 Wieś i majątek rycerski, właściciel Anton von Borcke. Kilka lat później sprzedano majątek staroście ziemskiemu, kapitan Carl Friedrich von Oelsnitz. właściciel wsi Wolkow i Sallmow.
  • 1651 Zbudowano młyn Groβ Raddower Mühle (Wassermühle), Landrat Carl Friedrich von Oelsnitz i Anton von Borcke.
  • 1656 Właścicielem majątku był Ewald von Kleist, a następnie Matthias von Wenden.
  • 1696 Zbudowano ceglany kościół.
  • 1698 Johann Karl Porsch był pastorem.
  • 1701-1918 Wieś w Królestwie Prus.
  • 1713 Właścicielem majątku był Paul Nicolas von Wenden, jego ojcem był Matthias von Wenden.
  • 1715 Właścicielem majątku był ród Edling, a następnie Bogislav Heinrich von Kleist.
  • 1720 Do kościoła dobudowano zakrystię, początkowo kaplica rodu Kleist.
  • do 1748 Pastorem był Gottfried Venzcke, po nim Gotthilf Ferdinand Nebueser.
  • 1750-1850 Wzmiankowana rodzina Hellwig.
  • 1777-89 Właścicielem majątku był generał Gebhard Leberecht von Blücher (1742–1819), który w 1815 pokonał Napoleona Bonaparte (1769-1821) w Bitwie pod Waterloo.
  • 1780 W okolicy istniał młyn Raddower.
  • 1789 Właścicielem majątku był Ernst Bogislav von Bülow.
  • 1799-1822 Właścicielem majątku był Ludwig Philip von Borcke, a następnie jego żona Sophia.
  • 1800-1913 Wzmiankowana rodzina Roloff/Rohloff.
  • 1821 W okolicy istniał młyn Raddower.
  • 1822-29 Właścicielem majątku był Karl Friedrich Kannenberg.
  • do 1825 Pastorem był Gotthilf Ferdinand Nebueser.
  • 1827 Wieś z młynem i kościołem miała 179 mieszkańców.
  • 1829 Właścicielem folwarku był Johann Heinrich Eduard Tauber.
  • 1839 Pastorem był Karl Gustav Alexander Schultz.
  • ok. 1840 Zamknięto przy kościele cmentarz, nowy urządzono na skraju wsi, obecnie zdewastowany.
  • 1843-1910 Z tej miejscowości do Ameryki i Brazylii emigrowały osoby z rodzin Brehmer, Fleichfresser, Gabriel, Hannemann, Kröning, Krüger, Luedecke, Moede, Ninnemann (Brazylia), Ott, Rohrschneider, Roloff, Schmidt, Schumann, Zimdars, znane statki „Geestemünde”, „Baltimore”, „Minnesota”.
  • 1845-1920 Wzmiankowana rodzina Lobmayer.
  • 1865-1945 Właścicielem majątku ziemskiego 803 ha był Julius Ernst Klug, a następnie od 1919 jego syn Julius Friedrich Wilhelm Klug.
  • 1870 Uruchomiono szkołę w domu zakrystiana, było 26 dziewcząt i 31 chłopców.
  • 1870 Na wojnie z Francją 1870/71 poległ mieszkaniec wsi Hermann Leddin.
  • 1871 Mieszkało tutaj 284 osób, wieś 98, a w majątku 186 osób.
  • 1871-1918 Wieś w Cesarstwie Niemieckim.
  • 1874 Pastorem był Ernst Hermann Reinhold Pieper.
  • 1875-1941 Wzmiankowana rodzina Liermann.
  • 1890-1945 Wzmiankowana rodzina Raddant.
  • 1900-45 Wzmiankowana rodzina Lüdtke.
  • 1903 Superintendentem był Taubert, pastor.
  • 1905 Wieś miała 82 mieszkańców, majątek 219.
  • 1907 Otwarcie przystanku Groß Raddow kolejki wąskotorowej na trasie Regenwalde-Daber
  • 1908 Franz David Leopold Kempe został pastorem.
  • 1910 Wieś miała 96 mieszkańców, majątek 252
  • 1914-18 Na I wojnie światowej poległo z tej wsi 4 żołnierzy, Max Abraham (†1916), Wilhelm Grade (†1914/1918), Albert Liermann (†1914/1918), Otto Umnus (†1914). W kościele powieszono im tablicę.
  • 1917 Dzwon kościelny oddano na cele wojskowe, nowy w 1920 wykonał Voß w Szczecinie.
  • przed 1918 Wybudowano 25 mieszkań.
  • 1918-33 Wieś w Rzeszy Niemieckiej.
  • 1918-44 Wybudowano 28 mieszkań.
  • 1922 W okolicy istnieje wybudowanie Fuchskaten i młyn Gross Raddow.
  • 1925 Wieś z młynem i cegielnią miała 317 mieszkańców w tym 169 kobiet, 69 gospodarstw domowych, 309 protestantów, 3 katolików, 0 Żydów.
  • ok. 1925 Zbudowano nową szkołę.
  • 1929-45 Właścicielem majątku ziemskiego (803 ha) był Julius Klug junior.
  • 1930 Gmina Radowo Wielkie miała powierzchnię 11,9 km² (1189 ha), 37 budynków mieszkalnych. W skład gromady wchodzi Groß Raddow, Mühle i Ziegelei.
  • 1930 Pastorem i autorem tekstu „Vom Marschall Vorwärts „ w „Heimatkalender” był Franz Kemp.
  • 1932 Parafia Groß Raddow ma 1 013 wiernych, wsie Groß Raddow, Klein Raddow i Zachow.
  • 1934 Zbudowano nową remizę strażacką.
  • 1936 W miejscowości urodził się regionalista, historyk niemiecki Siegfried Hannemann.
  • 1936 We wsi zbudowano wodociąg wiejski, od wodociągu w majątku, istniał pomnik przyrody Blüherlinde.
  • 1939 Wieś miała 315 mieszkańców w tym 153 kobiety, 75 gospodarstw domowych, 240 osób utrzymuje się z rolnictwa, 16 z przemysłu i leśnictwa, 18 z handlu i usług, jest 1 majątek ziemski powyżej 100 ha i 16 gospodarstw rolnych.
  • 1939 Julius Klug właścicielem majątku 803 ha i dworu.
  • 1939 Miejscowi rolnicy to Hans Hannemann 22 ha, Herman Liermann 42 ha, Marie Liermann 40 ha, Franc Lüdtke 28 ha , Walter Schmidt 28 ha.
  • 1939-47 Ofiary II wojny światowej i okresu wysiedlenia z tej wsi to 32 osoby.
  • 1940 Johannes Domke był sołtysem, pastorem Rudolf Hensel, a Karl Dauß był nauczycielem - pochodził z Dobrej, gospodę prowadził Gustav Schmidt.
  • 1940 Handlem się trudnił Willi Abraham.
  • 1940 Parafia Radowo Wielkie miała 1 203 wiernych.
  • do 1945 Otto Buss dzierżawcą kościelnym.
  • do 1945 W majątku istniała gorzelnia.
  • 1945 Feliks Twardowski, miejscowy robotnik przymusowy, Władysław Spórek, Stanisław Dębczyński, pierwsi osadnicy.
  • 1945 Konsekrowano kościół p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa.
  • od 1945 Sołtysem wsi byli kolejno Stanisław Dębczyński, Zygmunt Mańkowski do 1956, Franciszek Łapsza do 1970, Stanisław Perła i Adamski.
  • 1945-70 Wybudowano 24 mieszkania.
  • 1945-75 Miejscowość w Parafii Resko.
  • 1946-54 Wieś w Gminie Radówka Mała/Radówko Małe/Radowo Małe, od 1973 ponownie.
  • 1946-75 – Miejscowość w Powiecie Łobez.
  • 1947 Wsi nadano nazwę Radowo Wielkie, wcześniej Groß Raddow.
  • 1947 Powstała szkoła podstawowa 4 klasowa.
  • 1949 W okolicy istniała osada Jaraczewo, wcześniej młyn Groβ Raddower Mühle.
  • 1950 Założono Spółdzielnię Produkcyjną „Kujawianka”.
  • 1951 W okolicy istniała osada Jaraczewo.
  • 1958 Szkoła ma 5 oddziałów, nauczycielami byli Stanisław Perła i Franciszka Kobzdej.
  • 1959 Zamknięto przystanek kolejki wąskotorowej.
  • 1963 Przeprowadzono remont szkoły.
  • 1963 Kościół wpisano do rejestru zabytków.
  • 1966 Wieś wzmiankowana jako Radowo Duże.
  • 1967 W okolicy istniała osada Jaraczewo.
  • 1968-99 Rozbudowa budynku szkoły, 8 oddziałów, dyrektorem był Józef Biskupiak, a następnie aż do likwidacji szkoły Zygmunt Bławzdziewicz. Nauczyciele o najdłuższym stażu to Stanisław Olek, Helena Biskupiak, Daniel Lachowicz, Stanisława Glonek.
  • 1970-92 Sołtysem był Stanisław Perła.
  • do 1970 Istniał młyn wodny obok wsi.
  • 1971-78 Wybudowano 4 mieszkania.
  • 1975 Biskup Jerzy Stroba eryguje Parafię Radowo Wielkie.
  • 1975-85 Proboszczem był ks. Bernard Półtorak.
  • 1978 Postawiono pomnik dla żołnierzy radzieckich poległych w 1945.
  • 1979-88 Wybudowano 2 mieszkania.
  • 1984-85 Nauczycielem był Jerzy Jan Sola.
  • 1984-89 Tadeusz Łapsza I Sekretarzem KZ PZPR KPGR.
  • 1986 Z Parafii Radowo Wielkie wydzielono Parafię Radowo Małe.
  • 1986-96 – Proboszczem był ks. Stanisław Sołtys.
  • 1988 – Wieś miała 311 mieszkańców w tym 153 kobiety, 86 gospodarstw domowych , 83 mieszkania. Wyższe wykształcenie miało 5 osób, 16 osób miało średnie.
  1. ↑ Kalender Groß Raddow-Radowo Wielkie, Łobez, 10.01.2018
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.