Rhynchanthus

Rhynchanthus
Ilustracja
Rhynchanthus longiflorus
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd

imbirowce

Rodzina

imbirowate

Rodzaj

Rhynchanthus

Nazwa systematyczna
Rhynchanthus Hook.f.
Bot. Mag. 112: t. 6861 (1886)[3]
Typ nomenklatoryczny

Rhynchanthus longiflorus J. D. Hooker[4]

Rhynchanthus Hook.f. – rodzaj roślin z rodziny imbirowatych (Zingiberaceae). Obejmuje dwa gatunki występujące w południowej Azji od Asamu przez Bangladesz, Mjanmę i Tajlandię do południowo-środkowych Chin[3].

Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów ρύγχος (rynchos – ryj) i άνθος (anthos – kwiat)[5].

Morfologia

Pokrój
Wieloletnie rośliny zielne[6].
Pędy
Bulwiaste[7] kłącze, u Rhynchanthus bluthianus bez zapachu, u R. longiflorus o silnym miętowym zapachu[6]. Ulistnione nibyłodygi[7] do 1,5 m długości, wyprostowane do opadających[6].
Liście
Ulistnienie dwurzędowe[6]. Języczki liściowe całobrzegie, nagie[6]. Blaszki zazwyczaj lancetowate lub prawie lancetowate[6], siedzące lub krótkoogonkowe[7].
Kwiaty
Zebrane w wyrastające wierzchołkowo kłosy[7]. Przysadki duże, trwałe, płatkowate, często jednostronne, mięsiste, czerwone, jaskrawoczerwone, jasnopomarańczowe lub różowe[6]. Podkwiatki małe, rurkowate, ząbkowane wierzchołkowo[6]. Listki zewnętrznego okółka okwiatu zrośnięte w jednostronnie rozciętą rurkę do połowy długości, drobno ząbkowane wierzchołkowo[7], te wewnętrznego okółka zrośnięte w krótszą rurkę z łatkami wzniesionymi, długołódeczkowatymi, lancetowatymi do odwrotnie lancetowatych[6] lub jajowatolancetowatych, środkowa dłuższa od bocznych[7]. Boczne prątniczki i warżka nieobecne lub silnie zredukowane i zrośnięte z nitką pręcika[6], opisywane też jako zredukowane do ząbka u nasady nitki pręcika[7]. Pręcik jasnożółty, żółtawozielony, jasnożółty, różowobiały do białego[6], wystający ponad okwiat[7]. Nitka długołódeczkowata, biała[6]. Zalążnia trójkomorowa, słabo owłosiona, z dwoma miodnikami[6]. Szyjka słupka nitkowata, zwieńczona kubkowatym znamieniem[6] z dwoma niemal wrzecionowatymi wyrostkami (stylodia)[7].
Owoc
Wąsko jajowate, owłosione lub nagie, pękające przegrodowo torebki. Nasiona liczne. Osnówka mała lub nieobecna[6].

Biologia i ekologia

Rozwój
Epifity lub litofity[6]. Obserwowano, że kwiaty roślin z tego rodzaju odwiedzają szlarniki japońskie i kwiatowniki niebieskosterne, nie zauważono jednak ich udziału w zapylaniu kwiatów. Sztywne nibyłodygi i brak warżki sugerują jednak, że rośliny są przystosowane do zapylania przez ptaki[8].
Siedlisko
Lasy, formacje zaroślowe i formacje trawiaste, na wysokości 1500--1900 m n.p.m.[9]
Cechy fitochemiczne
Głównymi składnikami olejku eterycznego obecnego w kwiatach i liściach R. longiflorus jest mrówczan bornylu, 1,8-cyneol i borneol[10]. Z kolei w kłączach i nibyłodygach dominują 1,8-cyneol, borneol i metyloeugenol[10][11].
W kłączach R. longiflorus obecne są polifenole, w tym diaryloheptanoidy – rynchaniny A-C (rhynchanines), oraz fenylopropanoid – 4-O-metylostrozyd B ( 4-O-methylstroside B[12].
Genetyka
Podstawowa liczba chromosomów x = 11. Liczba 2n wynosząca 44[13] świadczy o tetraploidalności rodzaju.

Systematyka

Pozycja systematyczna
Według Angiosperm Phylogeny Website rodzaj zaliczany do plemienia Zingibereae, podrodziny Zingiberoideae w rodzinie imbirowatych (Zingiberaceae)[2]. Rodzaj tradycyjnie zaliczany był do plemienia Alipnieae w podrodzinie Alpinioideae, różnił się jednak od typowych przedstawicieli tego plemienia podstawową liczbą chromosomów[13].
Wykaz gatunków[3]
  • Rhynchanthus bluthianus Wittm.
  • Rhynchanthus longiflorus Hook f.

Zastosowanie

Rośliny spożywcze
Bulwiaste kłącza Rhinchanthus longiflorus o unikalnym aromacie i smaku w porównaniu z innymi jadalnymi roślinami z rodziny imbirowatych są powszechnie i tradycyjnie spożywane w Chinach jako warzywa i stosowane jako przyprawy[12].
Rośliny lecznicze
Kłącza Rhinchanthus longiflorus były tradycyjnie stosowane w chińskiej medycynie ludowej do regulacji różnych zaburzeń żołądkowo-jelitowych, w tym dolegliwości brzusznych, niestrawności, odbijania i wzdęć[12]. W Indiach pasta z kłącza podawana jest na ból brzucha i kaszel[5]. W Tajlandii są stosowane przez Akha do leczenia drgawek[14].
Olejki eteryczne obecne w kwiatach, liściach i nibyłodygach R. longiflorus wykazały znaczące właściwości przeciwbakteryjne przeciwko laseczce siennej, paciorkowcowi kałowemu, gronkowcowi złocistemu, odmieńcowi pospolitemu, pałeczce ropy błękitnej i pałeczce okrężnicy. Ponadto znacząco hamowały one produkcję mediatorów stanu zapalnego: tlenku azotu i cytokin (interleukiny-6 i TNF-α), przy braku cytotoksyczności[10]. Takie samo działanie miał olejek eteryczny z kłączy, a nadto wykazał znaczącą aktywność hamującą acetylocholinoesterazę i umiarkowane działanie hamujące maltazę[11]. Związki obecne w kłączach znacząco hamowały produkcję rodników i znacząco zapobiegały apoptozie komórek[12].
Inne zastosowania
W badaniach olejek eteryczny z kłączy R. longiflorus wykazywał toksyczność wobec osobników dorosłych trojszyka gryzącego i psotników z gatunku Liposcelis entomophila, wskazując potencjał jako źródło naturalnych insektycydów[15].

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. 1 2 Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-08-22] (ang.).
  3. 1 2 3 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-08-23]. (ang.).
  4. ↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2026-08-22]. (ang.).
  5. 1 2 Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Medicinal and Poisonous Plants: common names, scientific names, eponyms, synonyms, and etymology. CRC, Taylor & Francis Group, 2012, s. 3215. ISBN 978-1-4200-8044-5. OCLC 774639599. (ang.).
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Piyakaset Suksathan: Rhynchanthus Hook.f.. Flora of Thailand. [dostęp 2026-08-22].
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Rhynchanthus. Flora of China. [dostęp 2026-08-22].
  8. ↑ Jiang-Yun Gao, Zi-Hui Yang, Pan-Yu Ren, Qing-Jun Li. Reproductive Ecology of Rhynchanthus beesianus W. W. Smith (Zingiberaceae) in South Yunnan, China: A Ginger with Bird Pollination Syndrome. „Journal of Integrative Plant Biology”. 48 (11), s. 1294–1299, 2006-11. DOI: 10.1111/j.1744-7909.2006.00359.x.
  9. ↑ Rhynchanthus beesianus. UConn: Plant View. [dostęp 2026-08-22].
  10. 1 2 3 Qi Chen (i inni). Chemical Composition, Antibacterial, and Anti‐Inflammatory Activities of Essential Oils from Flower, Leaf, and Stem of Rhynchanthus beesianus. „BioMed Research International”. 2021 (1), 2021-01. DOI: 10.1155/2021/5562461.
  11. 1 2 Xiaoge Zhao (i inni). Chemical Composition, Antibacterial, Anti-Inflammatory, and Enzyme Inhibitory Activities of Essential Oil from Rhynchanthus beesianus Rhizome. „Molecules”. 26 (1), s. 167, 2020-12-31. DOI: 10.3390/molecules26010167.
  12. 1 2 3 4 Pei-Feng Zhu (i inni). Antioxidant and Cytoprotective Effects of New Diarylheptanoids from Rhynchanthus beesianus. „Journal of Agricultural and Food Chemistry”. 69 (22), s. 6229–6239, 2021-06-09. DOI: 10.1021/acs.jafc.1c00869.
  13. 1 2 K. Larsen, J.M. Lock, H. Maas i P.J.M. Maas: Zingiberaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 4: Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 478–492. DOI: 10.1007/978-3-662-03531-3. ISBN 978-3-662-03531-3. (ang.).
  14. ↑ Narudol Teerapattarakan, Chaiyong Rujjanawate. The Presence of Monoterpenes in Rhynchanthus longiflorus Hook.f. Confirms the Value of Its Use in Akha Folk Medicine. „Greater Mekong Subregion Medical Journal”. 1 (2), s. 65–70, 2021.
  15. ↑ Xiujuan Pan, He Xiao, Xinping Hu, Zhi Long Liu. Insecticidal activities of the essential oil of Rhynchanthus beesianus rhizomes and its constituents against two species of grain storage insects. „Zeitschrift für Naturforschung”. 78 (1-2), s. 83–89, 2023-01-27. DOI: 10.1515/znc-2022-0017.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.