Roman Starzyński

Roman Starzyński
Ilustracja
major dyplomowany piechoty major dyplomowany piechoty
Data i miejsce urodzenia

11 kwietnia 1890
Warszawa, Królestwo Polskie

Data i miejsce śmierci

5 lipca 1938
Warszawa, Polska

Przebieg służby
Lata służby

1914–1930

Siły zbrojne

Armia Austro-Węgier
Wojsko Polskie

Formacja

Legiony Polskie

Jednostki

5 pułk piechoty
36 pułk piechoty

Stanowiska

dowódca batalionu

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920–1941, dwukrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (II RP) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka Honorowa Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej Wielki Oficer Orderu Świętego Sawy (Serbia) Komandor Orderu Nilu (Egipt)
Odznaka „Za wierną służbę”
Roman Starzyński (w środku) z braćmi Stefanem i Mieczysławem w 5 pułku piechoty Legionów Polskich

Roman Leon Starzyński (ur. 11 kwietnia 1890 w Warszawie, zm. 5 lipca 1938 tamże) – major dyplomowany piechoty Wojska Polskiego[1][2], działacz niepodległościowy i społeczny, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys

Był synem Alfonsa Karola i Jadwigi z Lipskich[3] oraz starszym bratem Mieczysława i Stefana. W 1896 roku wraz z rodziną przeniósł się do Łowicza i zamieszkał w kamienicy przy ul. Zduńskiej 34. Razem z braćmi uczęszczał do tamtejszej szkoły realnej i w 1905 roku wziął udział w strajku szkolnym[4] za co został relegowany. W tym czasie należał do Związku Młodzieży Postępowej i był dwukrotnie aresztowany[4]. W 1908 roku ukończył Gimnazjum im. Emiliana Konopczyńskiego w Warszawie, gdzie zdał egzamin dojrzałości[5]. Następnie studiował polonistykę, romanistykę i historię na Uniwersytecie Jagiellońskim[6], na którym został absolwentem Wydziału Filozoficznego w 1913 roku[4]. Obronił pracę doktorską na temat „Stosunek Niemcewicza do historii narodowej”. Był założycielem i działaczem Związku Młodzieży Niepodległościowej (Filarecja), a także stowarzyszenia młodzieży niepodległościowej „Promień”[4]. Ponadto był członkiem PPS, PPSD oraz prezesem i równocześnie sekretarzem Zarządu Głównego Unii Stowarzyszeń Polskiej Młodzieży Niepodległościowej[4]. Od 1911 należał do Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego[7].

6 sierpnia 1914 roku razem z braćmi zgłosił się na ochotnika do formujących się Legionów Polskich[6]. Został oficerem 5 pułku piechoty w składzie I Brygady i III Brygady, z którym uczestniczył we wszystkich walkach[4]. 4 lipca 1916 roku został kontuzjowany podczas bitwy pod Kostiuchnówką[6]. W 1917 roku po kryzysie przysięgowym internowany został w forcie Beniaminów[4]. Po wypuszczeniu zostaje nauczycielem gimnazjalnym w Łodzi[4]. Bierze udział w rozbrajaniu Niemców[4]. Za postawę wykazaną w walkach podczas I wojny światowej[8], 17 maja 1922 roku otrzymał order wojskowy „Virtuti Militari” V klasy[9], a we wniosku o jego nadanie, czytamy m.in.:

Podczas walk pozycyjnych pod Konarami /18/V.1915/ prowadząc patrol swego plutonu dotarł do okopów npcielskich i mimo silnego ognia wrócił bez strat przynosząc cenne wiadomości co do rozłożenia wojsk npcielskich. Podczas bitwy pod Babinem umiejętnie manewrując plutonem podsunął się pod okopy npcielskie mimo silnego ognia i wy wołał popłoch w okopach npcielkich przyspieszając odwrót nieprzyjaciela. Podczas bitwy pod Kostiuchnówką /4/VII.16/ udał się osobiście na odcinek sąsiedniego plutonu, aby go zawiadomić o odwrocie i w powrotnej drodze został odcięty przez nieprzyjaciela. Mając jedynie pistolet, przedarł się przez linję nieprzyjacielską i wrócił do kompanji. W drugim dniu bitwy pod Kostiuchnówką dowodził w zastępstwie Kompanją i kiedy pod wieczór kompanja została zmieniona nie odszedł wraz z nią do rezerwy, lecz udał się na sąsiedni odcinek, aby ostrzec baon o rozwijającym się ataku skrzydłowym npcielkkim. W odwrocie został kontuzjowany granatem[8].

2 stycznia 1920 roku razem z Mieczysławem rozpoczął studia w Wojennej Szkole Sztabu Generalnego[5]. W czasie wojny polsko-bolszewickiej, w połowie kwietnia 1920 roku został skierowany na front celem odbycia praktyki sztabowej. W okresie od stycznia do września 1921 roku kontynuował naukę w Wyższej Szkole Wojennej. Po ukończeniu nauki otrzymał tytuł oficera Sztabu Generalnego i przydział do Oddziału I Sztabu Generalnego[10]. Z dniem 15 stycznia 1925 roku został przeniesiony do 36 pułku piechoty Legii Akademickiej w Warszawie na stanowisko dowódcy batalionu[11]. W tym samym roku został przydzielony do Oddziału IV Sztabu Generalnego[12]. W 1928 roku pełnił służbę w Biurze Ogólno Organizacyjnym Ministerstwa Spraw Wojskowych[13]. Z dniem 31 października 1929 roku został przeniesiony w stan nieczynny[14]. Z dniem 31 lipca 1930 roku przeniesiony został w stan spoczynku[15]. W 1934 roku w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 40. lokatą na liście starszeństwa oficerów stanu spoczynku piechoty pozostawał na ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III z przydziałem mobilizacyjnym do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I[16].

W październiku 1929 roku został dyrektorem Polskiej Agencji Telegraficznej. W lipcu 1933 roku dyrektorem Gabinetu Ministra Poczty i Telegrafów, a potem dyrektorem naczelnym Spółki Akcyjnej Polskie Radio. Równocześnie, w latach 1936–1938 był przewodniczącym Komisji Budżetowej Międzynarodowej Unii Radiofonicznej. W 1935 roku był prezesem Zarządu Głównego Pocztowego Przysposobienia Wojskowego[17].

W 1937 roku wydał swoje wspomnienia z okresu legionowego Cztery lata wojny w służbie Komendanta. Przeżycia wojenne 1914–1918[18].

W okresie dwudziestolecia międzywojennego udzielał się społecznie m.in. w Związku Peowiaków, a także należał do Związku Legionistów oraz Koła Piątaków, skupiającego byłych żołnierzy 5 pułku piechoty Legionów Polskich[19].

Zmarł 5 lipca 1938 roku[20]. Bezpośrednią przyczyną był atak serca. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie[21][22] (kwatera 139-6-18,19)[23]. W kondukcie pogrzebowym uczestniczył m.in. gen. Kazimierz Jędrzej Sawicki-Sawa (niósł trumnę)[24].

Był żonaty ze stryjeczną siostrą Haliną ze Starzyńskich i miał syna Krzysztofa (ur. 2 listopada 1923)[6].

Awanse

  • chorąży – 5 maja 1915
  • podporucznik – 1 listopada 1916
  • porucznik
  • kapitan
  • major – 31 marca 1924 ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 105. lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty (brat Mieczysław awansował z lokatą 115.)

Ordery i odznaczenia

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 693.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Starzyński Roman Leon, pseud. Świętosław, Mazur (1890–1938). [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. XLII/2003-2004 [on-line]. ipsb.nina.gov.pl. [dostęp 2016-10-31].
  3. ↑ Kolekcja ↓, s. 1.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Kolekcja ↓, s. 4.
  5. 1 2 Kolekcja ↓, s. 2, 4.
  6. 1 2 3 4 Kolekcja ↓, s. 2.
  7. ↑ Kolekcja ↓, s. 3, 4.
  8. 1 2 Kolekcja ↓, s. 6.
  9. 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 6 stycznia 1923, s. 21.
  10. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 38 z 8 października 1921 roku, s. 1434-1435.
  11. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 14 stycznia 1925 roku, s. 18.
  12. ↑ Lista oficerów SG 1925 ↓, s. 11.
  13. ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 121, 173.
  14. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 408.
  15. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 28 czerwca 1930 roku, s. 252.
  16. ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 326, 845.
  17. ↑ Zbiory NAC on-line [online], audiovis.nac.gov.pl [dostęp 2018-04-07] (pol.).
  18. ↑ Roman Starzyński: Cztery lata wojny w służbie Komendanta. Przeżycia wojenne 1914–1918. Warszawa: Instytut Józefa Piłsudskiego, 1937.
  19. 1 2 3 4 5 6 7 8 Kolekcja ↓, s. 3.
  20. ↑ Roman Starzyński. Nekrolog. „Gazeta Lwowska”. 151, s. 2, 8 lipca 1938.
  21. ↑ Pogrzeb ś. p. Starzyńskiego. „Gazeta Lwowska”. 152, s. 2, 9 lipca 1938.
  22. ↑ "Kształciła go twarda szkoła Komendanta". „Gazeta Lwowska”. 153, s. 2, 10 lipca 1938.; foto z pogrzebu [w:] "Łódź w Ilustracji", z 17 VII 1938, nr 29, s. 3 (przemawia dyr. Socha Lipiński w imieniu Związku Legionistów i Koła Piątaków).
  23. ↑ Cmentarz Stare Powązki: ROMAN STARZYŃSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-04-28].
  24. ↑ Zbiory NAC on-line [online], audiovis.nac.gov.pl [dostęp 2018-04-07] (pol.).
  25. ↑ Wykaz odznaczonych orderem wojskowym „Virtuti Militari“ V kl. oficerów i szeregowych z b. 5-go pułku piechoty Legjonów Polskich., „Żołnierz Polski” (29 (308)), zbrojownia.cbw.wp.mil.pl, 16 lipca 1922, s. 18 [dostęp 2025-05-19] (pol.).
  26. ↑ Kolekcja ↓, s. 1, 5.
  27. ↑ M.P. z 1931 r. Nr 64, poz. 100 (ISAP)
  28. ↑ Odznaczenia Krzyżem Niepodległości. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 66 z 21 marca 1931.
  29. ↑ M.P. z 1937 r. Nr 260, poz. 410 (ISAP) „za zasługi na polu pracy społecznej i zawodowej”.
  30. ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 632 „za zasługi na polu organizacji wojska”.
  31. ↑ M.P. z 1931 r. Nr 260, poz. 346 (ISAP) „za zasługi około zorganizowania i usprawnienia działalności Polskiej Agencji Telegraficznej”.
  32. ↑ Piętnastolecie L. O. P. P.. Warszawa: Wydawnictwo Zarządu Głównego Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, 1938, s. 288.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.