Rozkaz pisemny

Przed dniem 14 grudnia 2025 roku na sieci PKP PLK obowiązywały 4 rodzaje rozkazów pisemnych^[2]:

• Rozkaz pisemny „O” wydawany między innymi w celu: informacji i polecenia ostrożnej jazdy, ograniczenia prędkości, prowadzonych robót, przesyłek nadzwyczajnych, zamknięć torowych, niezamknięcia przejazdów kolejowo-drogowych, jazdy na kozioł oporowy, tor zajęty.
• Rozkaz pisemny „S”: wydawany między innymi w celu: dania pozwolenia na przejechanie obok semafora zabraniającego dalszej jazdy lub tarczy zatrzymania D-1, pisemnego zezwolenia na wjazd, wyjazd lub przejazd pociągu, wyjazdu z toru nieposiadającego semafora, unieważnienia samoczynnej blokady liniowej, jazdę poza granicę przetaczania, polecenia zatrzymania pociągu, informacji o zamianach w sygnalizacji i odstępstwach od rozkładu jazdy
• Rozkaz pisemny „N”: wydawany w celu dania pozwolenia i / lub instrukcji jazdy po torze szlakowym w kierunku przeciwnym do zasadniczego.
• Rozkaz pisemny „Nrob”: odmiana rozkazu pisemnego „N”; stosowany przy planowanych zamknięciach torów, głównie na czas robót.

Wraz z aktualizacją instrukcji kolejowej Ir-1 w dniu 14 grudnia 2025 roku, stare rozkazy pisemne zostały zastąpione nowymi, zunifikowanymi dokumentami^[1]:

• Rozkaz pisemny - stosowane są dla pociągów poruszających się w Polsce poza systemem ERTMS/ETCS.
• Instrukcje europejskie - stosowane są dla pociągów poruszających się w systemie sterowania ruchem kolejowym klasy A – ERTMS (ETCS wraz z GSM-R).

Obydwa dokumenty zawierają m.in. polecenia i instrukcje dotyczące ostrożnej jazdy, pozwoleń na przejechanie obok semafora zabraniającego dalszej jazdy i jazdy na tor przeciwny do zasadniczego.

Dokumenty pojawiły się po wynalezieniu telegrafu Morse'a w 1851 roku. Służyły do organizacji ruchu kolejowego na szlakach. Posterunki ruchu komunikowały się ze sobą za pomocą telegrafu, a tak wypracowane ustalenia były zapisywane na karcie. Ta była dostarczana drużynie trakcyjnej jako formalny dokument umożliwiający jazdę^[3].

Najbliższym odpowiednikiem polskiego rozkazu pisemnego jest niemiecki Befehl. Podobnie jak w Polsce, są one wydawane w przypadkach incydentów lub awarii na sieci kolejowej. Ich przekazanie maszyniście odbywa się albo ręcznie wręczając maszyniście wypełnioną kartę, lub poprzez podyktowanie systamami łączności treści dokumentu^[4].

DB Netz pracuje nad rozwiązaniem z cyfrowym przekazywaniem rozkazów pisemnych. Największą zaletą jest oszczędność czasu, gdyż polecenia wydawane maszyniście nie będą musiały być ponownie dyktowane dyżurnemu w celu potwierdzenia odebrania. Maszynista będzie potwierdzać polecenia z osobna, a te będą przesyłane z powrotem do dyżurnego ruchu^[4].

Czeskim odpowiednikiem rozkazu pisemnego jest Písemný rozkaz.