Ryjówka

Ryjówka
Sorex
Linnaeus, 1758[1]
Ilustracja
Ryjówka malutka (Sorex minutus)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

owadożery

Podrząd

Erinaceota

Nadrodzina

Soricoidea

Rodzina

ryjówkowate

Podrodzina

ryjówki

Plemię

ryjówki

Rodzaj

ryjówka

Typ nomenklatoryczny

Sorex araneus Linnaeus, 1758

Rodzaje i gatunki

2 podrodzaje i 133 gatunki (w tym 17 gatunków o statusie incertae sedis i 44 wymarłe) – zobacz opis w tekście

Ryjówka[22] (Sorex) – rodzaj owadożernych ssaków z podrodziny ryjówek (Soricinae) w obrębie rodziny ryjówkowatych (Soricidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Północnej i Eurazji[23][24][25].

Charakterystyka

Długość ciała (bez ogona) 30–101 mm, długość ogona 17–80 mm, długość ucha 5–17 mm, długość tylnej stopy 5,5–23 mm; masa ciała 1,4–21,5 g[24][26]. Charakteryzują się wydłużonym pyskiem, małymi, często niewidocznymi uszami, długim ogonem oraz obecnością gruczołów zapachowych. Żywią się głównie owadami. Posiada 32 zęby o zabarwieniu od słomkowożółtego do brunatnoczarnego. U niektórych gatunków stwierdzono wykorzystywanie ultradźwięków do echolokacji. Wzór zębowy: I C P M = 32[24].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w 10. edycji Systema Naturae, książki swojego autorstwa poświęconej systematyki minerałów, roślin i zwierząt[1]. Linneusz wymienił trzy gatunki – Sorex araneus Linnaeus, 1758, Sorex cristatus Linnaeus, 1758 i Sorex aquaticus Linnaeus, 1758 – z których gatunkiem typowym jest (Linneuszowska tautonimia) Sorex araneus Linnaeus, 1758.

Etymologia

  • Sorex: łac. sorex, soricis ‘ryjówka’, od gr. ὑραξ hurax, ὑρακος hurakos ‘ryjówka’[27].
  • Musaraneus: łac. mus, muris ‘mysz’, od gr. μυς mus, μυος muos ‘mysz’; aranea ‘pająk’[28]. Gatunek typowy: Brisson wymienił trzy gatunki – Musaraneus Brisson, 1762 (= Sorex araneus Linnaeus, 1758), Sorex aquaticus Linnaeus, 1758 i Musaraneus brasiliensis Brisson, 1762 (= Sorex americanus P.L.S. Müller, 1776) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Musaraneus Brisson, 1762 (= Sorex araneus Linnaeus, 1758).
  • Oxyrhin: gr. οξυς oxus ‘ostry, spiczasty’; ῥις rhis, ῥινος rhinos ‘nos’[29]. Gatunek typowy: Kaup wymienił dwa gatunki – Sorex constrictus Hermann, 1780 (= Sorex russulus Hermann, 1780) i Sorex tetragonurus Hermann, 1780 (= Sorex araneus Linnaeus, 1758) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Sorex tetragonurus Hermann, 1780 (= Sorex araneus Linnaeus, 1758).
  • Amphisorex: gr. αμφι amphi ‘po obu stronach, przy, blisko’; rodzaj Serox Linnaeus, 1758[30]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sorex hermanni Duvernoy, 1834 (= Sorex araneus Linnaeus, 1758).
  • Corsira: etymologia niejasna, Gray nie wyjaśnił pochodzenia nazwy rodzajowej, możliwe że anagram ang. corsair ‘pirat, korsarz[31]. Gatunek typowy: Gray wymienił trzy gatunki – Sorex talpoides Gapper, 1830 (= Sorex brevicaudus Say, 1823), Sorex forsteri J. Richardson, 1828 (= Sorex arcticus cinereus Kerr, 1792) i Sorex vulgaris S. Nilsson, 1847 (= Sorex araneus Linnaeus, 1758) – z których typem nomenklatorycznym jest Sorex vulgaris S. Nilsson, 1847 (= Sorex araneus Linnaeus, 1758).
  • Otisorex (Otiosorex): gr. ους ous, ωτος ōtos ‘ucho’; rodzaj Sorex Linnaeus, 1758[32]. Gatunek typowy: De Kay wymienił dwa gatunki – Otisorex platyrhinus De Kay, 1842 (= Sorex cinereus Kerr, 1792) i Sorex longirostris Bachman, 1837 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Otisorex platyrhinus De Kay, 1842 (= Sorex cinereus Kerr, 1792).
  • Hydrogale: gr. ὑδρο- hudro- ‘wodny’, od ὑδωρ hudōr, ὑδατος hudatos ‘woda’; γαλεη galeē lub γαλη galē ‘łasica’[33]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sorex fimbripes Bachman, 1837 (= Sorex cinereus Kerr, 1792).
  • Neosorex: gr. νεω neo ‘pływać’ (por. gr. νεος neos ‘nowy’); rodzaj Sorex Linnaeus, 1758[34]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Neosorex navigator S.F. Baird, 1858.
  • Microsorex: gr. μικρος mikros ‘mały’; rodzaj Sorex Linnaeus, 1758[35]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Sorex hoyi S.F. Baird, 1857.
  • Atophyrax: gr. ατοπος atopos ‘nietypowy, anormalny’; ὑραξ hurax, ὑρακος ‘ryjówka’[36]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Atophyrax bendirii C.H. Merriam, 1884.
  • Homalurus: rg. όμαλός omalos ‘równy, płaski’; ουρα oura ‘ogon’[37]. Gatunek typowy: Schulze wymienił trzy gatunki – Sorex alpinus H.R. Schinz, 1837, Sorex vulgaris S. Nilsson, 1847 (= Sorex araneus Linnaeus, 1758) i Sorex pygmaeus Laxmann, 1769 (= Sorex minutus Linnaeus, 1766 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Sorex alpinus H.R. Schinz, 1837.
  • Soricidus: łac. sorex, soricis „ryjówka”, od gr. ὑραξ hurax, ὑρακος ‘ryjówka’[38]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Soricidus monsvairani Altobello, 1927 (= Sorex samniticus Altobello, 1926).
  • Drepanosorex: gr. δρεπανη drepanē ‘sierp’, od δρεπω drepō ‘ciąć, wyrywać’[39]; rodzaj Sorex Linnaeus, 1758. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): †Sorex (Drepanosorex n. g.?) tasnádii M. Kretzoi, 1941 (= †Sorex savini Hinton, 1911).
  • Eurosorex: łac. euros ‘wschodni’[40]; rodzaj Sorex Linnaeus, 1758. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Sorex buchariensis Ognev, 1922.
  • Petenyiella: János Salamon Petényi (1799–1855;) węgierski przyrodnik; łac. przyrostek zdrabniający -ella[41]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Sorex gracilis Petényi, 1856 (= Sorex minutus Linnaeus, 1766).
  • Asorex: gr. przyrostek negatywny α a[42]; rodzaj Sorex Linnaeus, 1758. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Sorex daphaenodon O. Thomas, 1907.
  • Ognevia: Siergiej Ogniow (1886–1951), rosyjski zoolog i przyrodnik[19]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Sorex mirabilis Ognev, 1937.
  • Dolgovia: W.A. Dołgow, rosyjski biolog[20]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Sorex minutus Linnaeus, 1766.
  • Fredgia: Karl Fredga (ur. 1934), szwedzki genetyk[20]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Sorex unguiculatus Dobson, 1890.
  • Kratochvilia: Josef Kratochvíl (1909–1992), czeski zoolog[20]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Sorex araneus tomensis natio isodon Turov, 1924
  • Yudinia: Borys Stepanowicz Judin (1928–1986), radziecki teriolog[20]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Sorex buchariensis Ognev, 1922.
  • Stroganovia: Siergiej Uljanowicz Stroganow (1904–1960), rosyjski teriolog[21]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sorex daphaenodon O. Thomas, 1907.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki zgrupowane w trzech podrodzajach[43][26][23][22]:

Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa[22] Podgatunki[24][23][26][44] Rozmieszczenie geograficzne[24][23][26][44] Podstawowe wymiary[24][26][44][d] Status
IUCN[45]
Sorex
Sorex alpinus H.R. Schinz, 1837 ryjówka górska 3 podgatunki fragmentarycznie w Alpach, na Półwyspie Bałkańskim, w Karpatach, Tatrach i jakieś izolowane populacje w górach Niemiec i Czech DC: 6,2–7,7 cm
DO: 6–7,5 cm
MC: 5,5–11,5 g		  NT 
Sorex Sorex mirabilis Ognev, 1937 ryjówka ussuryjska 2 podgatunki wschodnia Rosja (Kraj Nadmorski), Półwysep Koreański i północno-wschodnia Chińska Republika Ludowa (Heilongjiang i Jilin) DC: 7,4–9,7 cm
DO: 6,3–7,2 cm
MC: 11–14,2 g		  DD 
Sorex Sorex excelsus G.M. Allen, 1923 ryjówka wyżynna gatunek monotypowy endemit Chińskiej Republiki Ludowej: południowo-wschodni Qinghai, południowo-wschodni Tybet, zachodni Syczuan (na zachód od rzeki Yalong Jiang) i północno-zachodni Junnan; być może Nepal; zakres wysokości: 2000–4000 m n.p.m. DC: 6–6,8 cm
DO: 5–6,1 cm
MC: 5–10 g		  LC 
Sorex Sorex cylindricauda A. Milne-Edwards, 1872 ryjówka prążkogrzbieta gatunek monotypowy endemit Chińskiej Republiki Ludowej: Gansu, Shaanxi, Syczuan i Junnan; zakres wysokości: około 3000 m n.p.m. DC: 5,4–7,7 cm
DO: 5,5–6,2 cm
MC: brak danych		  LC 
Sorex Sorex bedfordiae O. Thomas, 1911 ryjówka pręgowana gatunek monotypowy endemit Chińskiej Republiki Ludowej: zachodni Syczuan i północno-wschodni Junnan; zakres wysokości: 2000–4400 m n.p.m. DC: 5,5–7,7 cm
DO: 4,2–6,6 cm
MC: brak danych		  LC 
Sorex Sorex nivicola A.A. Bannikova, P.D. Jenkins, Lebedev, Pavlova & B.I. Sheftel, 2025 gatunek monotypowy endemit Chińskiej Republiki Ludowej: południowo-zachodnie Gansu, północno-zachodni Syczuan i wschodnie Qinghai; zakres wysokości: 3400–4500 m n.p.m. DC: 7,1–8,2 cm
DO: 5,2–5,7 cm
MC: brak danych		  NE 
Sorex Sorex gomphus G.M. Allen, 1923 gatunek monotypowy endemit Chińskiej Republiki Ludowej: większość Junnanu DC: około 5,5 cm
DO: około 3,9 cm
MC: brak danych		  NE 
Sorex Sorex nepalensis Weigel, 1969 gatunek monotypowy Nepal i Chińska Republika Ludowa (południowy Tybet) DC: brak danych
DO: brak danych
MC: brak danych		  NE 
Sorex Sorex wardi O. Thomas, 1911 gatunek monotypowy Chińska Republika Ludowa (Gansu, Shaanxi, Chongqing i zachodni Hubei) oraz sąsiadująca Mjanma DC: około 5,3 cm
DO: około 4,9 cm
MC: brak danych		  NE 
Sorex Sorex raddei Satunin, 1895 ryjówka skalna gatunek monotypowy Kaukaz (południowa cześć europejskiej Rosji, Gruzja, Armenia i Azerbejdżan) i północno-wschodnia Turcja; zakres wysokości: 450–2400 m n.p.m. DC: 7–8 cm
DO: 4,3–5,4 cm
MC: 9,2–13 g		  LC 
Sorex Sorex roboratus Hollister, 1913 ryjówka płaskogłowa 5 podgatunków Rosja (od Uralu na wschód przez Syberię do rzeki Kołyma i Kraju Przymorskiego), północna Mongolia i północno-wschodnia Chińska Republika Ludowa DC: 5,8–8,6 cm
DO: 3–4,8 cm
MC: 7–15,5 g		  LC 
Sorex
Sorex minutissimus E.A.W. von Zimmermann, 1780 ryjówka najmniejsza 11 podgatunków od Półwyspu Fennoskandzkiego przez Rosję do wybrzeży Oceanu Spokojnego, także zachodnia Kazachstan, Mongolia, północno-wschodnia Chińska Republika Ludowa, Półwysep Koreański, Japonia i Alaska (Stany Zjednoczone) DC: 3–5,3 cm
DO: 1,7–3,3 cm
MC: 1,4–4 g		  LC 
Sorex Sorex hosonoi Imaizumi, 1954 ryjówka japońska gatunek monotypowy endemit Japonii: średnie i wysokie góry w środkowej części Honsiu; zakres wysokości: 900–3000 m n.p.m. DC: 5,5–5,8 cm
DO: 4,2–5,5 cm
MC: 2,7–5,5 g		  LC 
Sorex Sorex gracillimus O. Thomas, 1907 ryjówka smukła 3 podgatunki wschodnia Rosja (od południowego obwodu magadańskiego na południe do Kraju Przymorskiego, Sachalin), północno-wschodnia Chińska Republika Ludowa, Korea Północna, północna Japonia (Hokkaido) i południowe Wyspy Kurylskie DC: 4,5–6,6 cm
DO: 3,6–4,9 cm
MC: 2,5–5,3 g		  LC 
Sorex
Sorex caecutiens Laxmann, 1788 ryjówka średnia 8 podgatunków od Półwyspu Fennoskandzkiego i Polski na wschód przez Rosję do wybrzeży Oceanu Spokojnego, na południe do Kazachstanu, Mongolii, północno-zachodniej i północno-wschodniej Chińskiej Republiki Ludowej oraz Japonii DC: 5–7,3 cm
DO: 2,8–4,5 cm
MC: 4–12,5 g		  LC 
Sorex Sorex shinto O. Thomas, 1905 ryjówka szinto 3 podgatunki endemit Japonii: Honsiu, Sikoku (góry Ishizuchi i Tsurugi) oraz północna Sado; zakres wysokości: 0–1200 m n.p.m. DC: 5,1–7,2 cm
DO: 4,4–5,7 cm
MC: 4,1–6,2 g		  LC 
Sorex Sorex isodon Turov, 1924 ryjówka równozębna 6 podgatunków od Półwyspu Fennoskandzkiego i północno-wschodniej Białorusi przez Rosję do wybrzeża Oceanu Spokojnego, na południe do północnej Mongolii, północno-wschodniej Chińskiej Republiki Ludowej oraz Półwyspu Koreańskiego DC: 5,4–8 cm
DO: 3,7–5,5 cm
MC: 6,1–16,3 g		  LC 
Sorex
Sorex unguiculatus Dobson, 1890 ryjówka pazurzasta gatunek monotypowy Rosja (południowy Rosyjski Daleki Wschód i Sachalin), północno-wschodnia Chińska Republika Ludowa, północna Japonia (Hokkaido) i południowe Wyspy Kurylskie; być może Korea Północna DC: 7–9,1 cm
DO: 4–5,5 cm
MC: 6,9–15 g		  LC 
Sorex Sorex sinalis O. Thomas, 1912 ryjówka chińska gatunek monotypowy endemit Chińskiej Republiki Ludowej: góry południowego Gansu, południowego Shaanxi i zachodniego Syczuanu; być może Tybet; zakres wysokości: 2700–3000 m n.p.m. DC: 6,4–8,5 cm
DO: 4,9–6,8 cm
MC: brak danych		  DD 
Sorex
Sorex araneus Linnaeus, 1758 ryjówka aksamitna 2 podgatunki od Wielkiej Brytanii na wschód przez Europę i Rosję do południowo-zachodniej Jakucji i północnej Mongolii; izolowana populacja w Pirenejach i środkowej Francji DC: 5,6–8,2 cm
DO: 3,7–5,2 cm
MC: 5–14,5 g		  LC 
Sorex
Sorex granarius G.S. Miller, 1910 ryjówka iberyjska gatunek monotypowy północna Portugalia (na północ od rzeki Tag) i Hiszpania (Galicja, zachodnia León, północno-zachodnia Zamora i Góry Kastylijskie); zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m. DC: 6,3–7,2 cm
DO: 3,9–4,4 cm
MC: 4,5–8 g		  LC 
Sorex
Sorex antinorii Bonaparte, 1840 ryjówka alpejska gatunek monotypowy Alpy i Apeniny w Szwajcarii, południowo-wschodniej Francji i Włoszech DC: 5,5–8,2 cm
DO: 4–5,5 cm
MC: 5,7–13 g		  LC 
Sorex
Sorex coronatus Millet, 1828 ryjówka zwieńczona gatunek monotypowy północna Hiszpania, Francja i Szwajcaria, na północ do Danii i wyspy Jersey DC: 6,9–8 cm
DO: 3,7–4,6 cm
MC: 6,5–11,8 g		  LC 
Sorex Sorex satunini Ognev, 1922 ryjówka kaukaska 2 podgatunki północna Turcja, Kaukaz (południowa część europejskiej Rosji, Gruzja, Armenia i Azerbejdżan); zakres wysokości: 0–2600 m n.p.m. DC: 5,7–8,1 cm
DO: 3,8–4,4 cm
MC: 5,5–11,5 g		  LC 
Sorex Sorex daphaenodon O. Thomas, 1907 ryjówka syberyjska 4 podgatunki Rosja (od Uralu na wschód do wybrzeża Oceanu Spokojnego, Sachalin i wyspa Paramuszyr), północna Mongolia, północno-wschodnia Chińska Republika Ludowa i północno-wschodnia Korea Północna DC: 5,4–7,8 cm
DO: 2,5–3,9 cm
MC: 6–10,3 g		  LC 
Sorex Sorex cansulus O. Thomas, 1912 ryjówka pustelnicza gatunek monotypowy endemit Chińskiej Republiki Ludowej: znany tylko z 3 okazów w 2 stanowiskach w południowym Gansu; być może północny Syczuan; zakres wysokości: około 3000 m n.p.m. DC: 6,2–6,4 cm
DO: 3,8–4,3 cm
MC: brak danych		  DD 
Sorex
Sorex tundrensis C.H. Merriam, 1900 ryjówka tundrowa 10 podgatunków od zachodniego Uralu (Rosja) do Alaski (Stany Zjednoczone) i północno-zachodniej Kanady; na południe do północnego i wschodniego Kazachstanu, Mongolii oraz północno=zachodniej i północno-wschodniej Chińskiej Republiki Ludowej DC: 6,1–8,6 cm
DO: 2–3,8 cm
MC: 8–11,5 g		  LC 
Sorex Sorex asper O. Thomas, 1914 ryjówka tienszańska gatunek monotypowy Tienszan w południowo-wschodnim Kazachstanie, Kirgistanie i północno-zachodniej Chińskiej Republiki Ludowej (Sinciang); zakres wysokości: do 3000 m n.p.m. DC: 6,5–7,7 cm
DO: 3,4–4,5 cm
MC: 6–10,3 g		  LC 
Sorex Sorex samniticus Altobello, 1926 ryjówka apenińska gatunek monotypowy endemit Włoszech: niskie góry wzdłuż półwyspu na południe do Kalabrii; zakres wysokości: do 1160 m n.p.m. DC: 6,8–7,8 cm
DO: 3,3–4,5 cm
MC: 6,5–10 g		  LC 
Sorex
Sorex arcticus Kerr, 1792 ryjówka arktyczna 2 podgatunki Kanada (od środkowego Jukonu na wschód do wschodniego Quebecu) i północne Stany Zjednoczone (na południe do Dakoty Północnej na wschód do północno-zachodniego Michigan) DC: 6,8–8,9 cm
DO: 3,6–4,8 cm
MC: 5–13 g		  LC 
Sorex Sorex maritimensis R.W. Smith, 1939 ryjówka nadmorska gatunek monotypowy endemit Kanady: Nowy Brunszwik i Nowa Szkocja DC: 6–7,2 cm
DO: 3,7–4,2 cm
MC: 7–8 g		  LC 
Sorex
Sorex minutus Linnaeus, 1766 ryjówka malutka 6 podgatunków od Wysp Brytyjskich i Półwyspu Iberyjskiego na wschód przez Europę i Syberię do południowo-zachodniej Jakucji, na południe do Tienszan DC: 4–6,4 cm
DO: 3,3–4,5 cm
MC: 2,6–7 g		  LC 
Sorex
Sorex volnuchini Ognev, 1922 ryjówka drobna 2 podgatunki północna Turcja, Kaukaz (południowa część europejskiej Rosji, Gruzja, Armenia i Azerbejdżan) i północno-zachodni Iran (Góry Tałyskie) DC: 4,3–7,4 cm
DO: 3,3–5 cm
MC: 2–9 g		  LC 
Sorex
Sorex buchariensis Ognev, 1922 ryjówka bucharska gatunek monotypowy Pamiro-Ałaj w Uzbekistanie i Tadżykistanie DC: 5,5–6,9 cm
DO: 4,2–5 cm
MC: 3,6–8,2 g		  DD 
Sorex Sorex thibetanus Kastschenko, 1905 ryjówka tybetańska gatunek monotypowy endemit Chińskiej Republiki Ludowej: środkowa część kraju (Wyżyna Tybetańska, głównie wyżyny w Qinghai i południowym Gansu); być może zachodni Nepal; zakres wysokości: 2000–4000 m n.p.m. DC: 4,1–6,4 cm
DO: 3,2–5,4 cm
MC: brak danych		  DD 
Sorex Sorex kozlovi Stroganov, 1952 ryjówka skryta gatunek monotypowy endemit Chińskiej Republiki Ludowej: wyżyny w południowo-wschodnim Qinghai, wschodnim Tybecie i północnym Syczuanie; zakres wysokości: 2000–4000 m n.p.m. DC: 4,1–6,4 cm
DO: 3,2–5,4 cm
MC: brak danych		  DD 
Sorex Sorex planiceps G.S. Miller, 1911 ryjówka kaszmirska gatunek monotypowy północno-wschodni Pakistan, północno-zachodnie Indie i Chińska Republika Ludowa (południowo-zachodni Tybet); zakres wysokości: 2280–3970 m n.p.m. DC: 5,7–7,4 cm
DO: 4–4,7 cm
MC: brak danych		  LC 
Incertae sedis
Sorex trowbridgii S.F. Baird, 1857 ryjówka daglezjowa gatunek monotypowy Kanada (południowo-zachodnia Kolumbia Brytyjska) i zachodnie Stany Zjednoczone (na południe do Kalifornii i zachodnio-środkowej Nevady, wyspa Destruction; zakres wysokości: do 1820 m n.p.m. DC: 5,7–7,5 cm
DO: 5–6,4 cm
MC: 4–6 g		  LC 
Incertae sedis Sorex arizonae Diersing & Hoffmeister, 1977 ryjówka arizońska gatunek monotypowy południowo-zachodnie Stany Zjednoczone (południowo-wschodnia Arizona i południowo-wschodni Nowy Meksyk) i Meksyk (zachodnia Chihuahua); zakres wysokości: 1500–2600 m n.p.m. DC: 5–7,3 cm
DO: 3,7–4,6 cm
MC: 2–5 g		  LC 
Incertae sedis
Sorex merriami Dobson, 1890 ryjówka mahoniowa gatunek monotypowy południowo-zachodnia Kanada (skrajnie południowa Kolumbia Brytyjska) i zachodnie Stany Zjednoczone (na południe do południowej Kalifornii, Arizony i Nowego Meksyku) DC: 4,8–6,9 cm
DO: 3–4,2 cm
MC: 3–7 g		  LC 
Incertae sedis Sorex altoensis Carraway, 2007 gatunek monotypowy endemit Meksyku: Sierra Madre Zachodnia i Wschodnia, łączące się na południu; zakres wysokości: 2100–3650 m n.p.m. DC: 6–7,6 cm
DO: 3,8–5,4 cm
MC: około 6 g		  NE 
Incertae sedis Sorex mediopua Carraway, 2007 ryjówka zachodniomeksykańska gatunek monotypowy endemit Meksyku: Jalisco, Michoacán, Meksyk i Guerrero; zakres wysokości: 1875–3050 m n.p.m. DC: 6,1–7,5 cm
DO: 3,8–4,9 cm
MC: około 6 g		  LC 
Incertae sedis Sorex saussurei C.H. Merriam, 1892 ryjówka polna gatunek monotypowy endemit Meksyku: Jalisco, Colima, Michoacán, Meksyk, dystrykt federalny, Morelos i Puebla; zakres wysokości: 2100–3650 m n.p.m. DC: 6,5–7,7 cm
DO: 4,3–6 cm
MC: około 6 g		  LC 
Incertae sedis Sorex mccarthyi Matson & Ordóñez-Garza, 2017 gatunek monotypowy endemit Hondurasu: znany tylko z Parku Narodowego Celaque (Lempira); zakres wysokości: około 2650 m n.p.m. DC: około 5,6 cm
DO: około 5,1 cm
MC: około 4,2– g		  NE 
Incertae sedis Sorex salvini C.H. Merriam, 1897 2 podgatunki południowo-wschodni Meksyk (Chiapas) i Gwatemala (Huehuetenango, Quetzaltenango, Totonicapán i Alta Verapaz); zakres wysokości: 1900–2950 m n.p.m. DC: 6–6,9 cm
DO: 4,5–4,9 cm
MC: 6–7 g		  NE 
Incertae sedis Sorex sclateri C.H. Merriam, 1897 ryjówka chmurna gatunek monotypowy endemit Meksyku: znany z dwóch lokalizacji w północnym i wschodnim Chiapas; zakres wysokości: około 1700 m n.p.m. DC: 6,8–7,3 cm
DO: 5,2–5,3 cm
MC: około 7 g		  CR 
Incertae sedis Sorex stizodon C.H. Merriam, 1895 ryjówka samotna gatunek monotypowy endemit Meksyku: Reserva Ecológica Huitepec (środkowy Chiapas); zakres wysokości: około 2700 m n.p.m. DC: około 6,6 cm
DO: około 4,1 cm
MC: około 7 g		  CR 
Incertae sedis Sorex chiapensis H.H.T. Jackson, 1925 gatunek monotypowy wyżyny południowo-wschodniego Meksyku (wschodni Chiapas) i zachodnia Gwatemala; zakres wysokości: 3030–3160 m n.p.m. DC: 6,1–7,5 cm
DO: 4,4–5,1 cm
MC: około 6 g		  NE 
Incertae sedis Sorex ibarrai Matson & T.J. McCarthy, 2005 gatunek monotypowy endemit Gwatemali: Alta Verapaz, Baja Verapaz i El Progreso; zakres wysokości: 1475–2800 m n.p.m. DC: 7,1–7,9 cm
DO: 3,8–6,6 cm
MC: 6–13,5 g		  NE 
Incertae sedis Sorex cruzi Andino-Madrid, Mérida Colindres, Pérez-Consuegra & Matson, 2020 gatunek monotypowy endemit Hondurasu: Park Narodowy Cusuco (Sierra del Merendón); zakres wysokości: około 1835 m n.p.m. DC: 5,4–5,5 cm
DO: 5,2–5,3 cm
MC: brak danych		  NE 
Incertae sedis Sorex macrodon C.H. Merriam, 1895 ryjówka wielkozębna gatunek monotypowy endemit Meksyku: północno-wschodnie Puebla, środkowo-zachodnie Veracruz i północna Oaxaca; zakres wysokości: 1200–2600 m n.p.m. DC: 7,9–8,4 cm
DO: 4,9–5,2 cm
MC: 9,8–11,3 g		  VU 
Incertae sedis Sorex madrensis Matson & Ordóñez-Garza, 2017 gatunek monotypowy endemit Gwatemali: Sierra Madre de Chiapas na wyżynach w południowo-zachodniej części kraju; zakres wysokości: 2300–3100 m n.p.m. DC: 6,1–7,8 cm
DO: 4,3–5,7 cm
MC: około 7 g		  NE 
Incertae sedis Sorex mutabilis C.H. Merriam, 1898 gatunek monotypowy endemit Meksyku: Guerrero i Oaxaca; zakres wysokości: 700–3000 m n.p.m. DC: 6,1–7,6 cm
DO: 4,8–6,1 cm
MC: około 6 g		  NE 
Incertae sedis
Sorex veraepacis Alston, 1877 ryjówka gwatemalska gatunek monotypowy endemit Gwatemali: Sierra de los Cuchumatanes (Huehuetenango), na wschód wokół Cobón (Alta Verapaz); zakres wysokości: 2680–3350 m n.p.m. DC: 6,7–7,8 cm
DO: 4,5–5,7 cm
MC: około 6 g		  LC 
Otisorex
Sorex dispar Batchelder, 1911 ryjówka długoogonowa 3 podgatunki Appalachy we wschodniej Kanadzie (wschodni Quebec, Nowa Szkocja i Nowy Brunszwik) i wschodnie Stany Zjednoczone (na południe do Tennessee i północno-wschodniej Georgii) DC: 4,8–7,9 cm
DO: 4,6–6,7 cm
MC: 2–8 g		  LC 
Otisorex
Sorex fumeus G.S. Miller, 1895 ryjówka okopcona 2 podgatunki południowo-wschodnia Kanada (południowe Ontario na wschód do Nowej Szkocji) i północno-wschodnie Stany Zjednoczone (na południe do północno-wschodniej Georgii i północno-zachodniej Karoliny Północnej) DC: 5,9–7,5 cm
DO: 4,3–5,3 cm
MC: 5–9 g		  LC 
Otisorex Sorex tenellus C.H. Merriam, 1895 ryjówka delikatna gatunek monotypowy endemit Stanów Zjednoczonych: Wielka Kotlina we wschodnio-środkowej Kalifornii i południowo-zachodniej Nevadzie; izolowane zapisy z zachodnio-środkowego Utah DC: 4,8–7,4 cm
DO: 3,6–4,8 cm
MC: 3–4 g		  LC 
Otisorex Sorex nanus C.H. Merriam, 1895 ryjówka karłowata gatunek monotypowy endemit Stanów Zjednoczonych: od Montany i południowo-zachodniej Dakoty Południowej na południe do południowej Arizony i Nowego Meksyku DC: 5–6 cm
DO: 2,7–4,5 cm
MC: 2–4 g		  LC 
Otisorex Sorex oreopolus C.H. Merriam, 1892 ryjówka aztecka gatunek monotypowy endemit Meksyku: Jalisco, Meksyk, dystrykt federalny, Morelos, Tlaxcala i Puebla; zakres wysokości: około 2500 m n.p.m. DC: 5,3–6,6 cm
DO: 3,5–4,6 cm
MC: około 5 g		  LC 
Otisorex Sorex orizabae C.H. Merriam, 1895 ryjówka piergowa gatunek monotypowy endemit Meksyku: Michoacán, Meksyk, dystrykt federalny, Morelos, Tlaxcala, Puebla i Veracruz; zakres wysokości: 2060–4175 m n.p.m. DC: 5,4–7,1 cm
DO: 3,3–4,3 cm
MC: około 6 g		  LC 
Otisorex Sorex ventralis C.H. Merriam, 1895 ryjówka kasztanowobrzucha gatunek monotypowy endemit Meksyku: Meksyk na wschód przez dystrykt federalny i Tlaxcala do Puebla, na południowy zachód do Oaxaca; zakres wysokości: 2760–3000 m n.p.m. DC: 6,1–6,9 cm
DO: 3,6–4,3 cm
MC: około 5 g		  LC 
Otisorex Sorex veraecrucis H.H.T. Jackson, 1925 ryjówka meksykańska 2 podgatunki endemit Meksyku: zachodnio-środkowe Veracruz, wschodnie Puebla i Oaxaca; zakres wysokości: 1600–3000 m n.p.m. DC: 4,6–7,2 cm
DO: 4,5–7,5 cm
MC: około 6 g		  LC 
Otisorex Sorex ixtlanensis Carraway, 2007 ryjówka kordylierska gatunek monotypowy endemit Meksyku: Guerrero i Oaxaca; zakres wysokości: 1900–3000 m n.p.m. DC: 6,6–7,7 cm
DO: 4,5–6,7 cm
MC: około 6 g		  DD 
Otisorex Sorex rohweri R.L. Rausch, Feagin & V.R. Rausch, 2007 ryjówka olimpijska gatunek monotypowy południowo-zachodnia Kanada (południowo-zachodnia Kolumbia Brytyjska) i północno-zachodnie Stany Zjednoczone (zachodni Waszyngton i północno-zachodni Oregon); zakres wysokości: 0–700 m n.p.m. DC: 4,7–6,9 cm
DO: 3,7–4,9 cm
MC: brak danych		  LC 
Otisorex
Sorex longirostris Bachman, 1837 ryjówka mokradłowa 3 podgatunki endemit Stanów Zjednoczonych: od północnego Illinois, północnej Indiany i północnego Maryland na południe do środkowej Florydy, na zachód do Missouri i wschodniej Oklahomy; zakres wysokości: 0–760 m n.p.m. DC: 4,4–5,7 cm
DO: 3,9–4,4 cm
MC: 2–6 g		  LC 
Otisorex
Sorex cinereus Kerr, 1792 ryjówka popielata 7 podgatunków Kanada (od Jukonu na wschód do Labradoru) i Stany Zjednoczone (Alaska, na południe do Utah, Nowego Meksyku i północnej Georgii) DC: 4,2–6,7 cm
DO: 2,9–5 cm
MC: 2,5–6 g		  LC 
Otisorex Sorex lyelli C.H. Merriam, 1902 ryjówka kalifornijska gatunek monotypowy endemit Stanów Zjednoczonych: południowo-wschodnia Pensylwania, zachodnie New Jersey, północno-wschodnia Wirginia Zachodnia, północny Maryland, północne Delaware i wschodnio-środkowa Kalifornia; zakres wysokości: 2100–3630 m n.p.m. DC: 5–6,8 cm
DO: 2,7–4,4 cm
MC: 2,3–6 g		  LC 
Otisorex Sorex emarginatus H.H.T. Jackson, 1925 ryjówka stokowa gatunek monotypowy endemit Meksyku: Durango, Zacatecas i Jalisco; zakres wysokości: 1830–3660 m n.p.m. DC: 5–6,3 cm
DO: 3,8–4,4 cm
MC: 5–6,5 g		  LC 
Otisorex Sorex milleri H.H.T. Jackson, 1947 ryjówka ściółkowa gatunek monotypowy endemit Meksyku: południowo-wschodnia Coahuila i zachodni Nuevo León, rozłącznie w północno-zachodniej Coahuila; zakres wysokości: 2400–3700 m n.p.m. DC: 5,1–5,8 cm
DO: 3,7–4,4 cm
MC: 2,9–4,8 g		  VU 
Otisorex Sorex preblei H.H.T. Jackson, 1922 ryjówka zaroślowa gatunek monotypowy rozproszony na Wyżynie Kolumbii i północnych Wielkich Równinach w Kanadzie (południowo-środkowa Kolumbia Brytyjska) i północno-zachodnich Stanów Zjednoczonych (na południe do północnego Utah); zakres wysokości: 1280–2750 m n.p.m. DC: 4,4–5,7 cm
DO: 2,8–3,8 cm
MC: 2–4 g		  LC 
Otisorex
Sorex haydeni S.F. Baird, 1857 ryjówka preriowa gatunek monotypowy południowo-środkowa Kanada (środkowy i południowy Saskatchewan i południowa Manitoba) i północno-środkowe Stany Zjednoczone (na południe do północnego Kansas i północnej Missouri) DC: 4,7–6,7 cm
DO: 3–4,1 cm
MC: 2–5 g		  LC 
Otisorex Sorex pribilofensis C.H. Merriam, 1895 ryjówka reliktowa gatunek monotypowy endemit Stanów Zjednoczonych: Saint Paul Island (Wyspy Pribyłowa) u wybrzeży zachodniej Alaski DC: 5,9–6,7 cm
DO: 3,1–3,2 cm
MC: 4–6 g		  EN 
Otisorex Sorex ugyunak R.M. Anderson & A.L. Rand, 1945 ryjówka inuicka gatunek monotypowy Stany Zjednoczone (północna Alaska) i Kanada (północny Jukon na wschód do skrajnie północno-wschodniego Saskatchewan i północno-zachodniej Manitoby) DC: 4,7–7 cm
DO: 3,2–3,7 cm
MC: 4–5 g		  LC 
Otisorex Sorex portenkoi Stroganov, 1956 ryjówka czukocka gatunek monotypowy endemit Rosji: Półwysep Czukocki DC: 5,3–6 cm
DO: 2,5–3,6 cm
MC: około 3,7 g		  DD 
Otisorex Sorex jacksoni E.R. Hall & Gilmore, 1932 ryjówka torfowa gatunek monotypowy endemit Stanów Zjednoczonych: Wyspa Świętego Wawrzyńca u wybrzeża zachodniej Alaski DC: 6,2–7,1 cm
DO: 3,2–3,7 cm
MC: 4–5 g		  LC 
Otisorex Sorex camtschaticus Yudin, 1972 ryjówka kamczacka gatunek monotypowy endemit Rosji: Rosyjski Daleki Wschód (obwód magadański i Kraj Kamczacki) DC: 5–6,8 cm
DO: 4,3–5,4 cm
MC: 3,7–6 g		  LC 
Otisorex Sorex leucogaster Kuroda, 1933 ryjówka wyspowa gatunek monotypowy endemit Rosji: wyspa Paramuszyr (północne Wyspy Kurylskie) DC: 4,9–6,5 cm
DO: 3,8–4,6 cm
MC: brak danych		  DD 
Otisorex Sorex hoyi S.F. Baird, 1857 ryjówka leśna gatunek monotypowy wschodnia Kanada (od wschodniej Manitoby do Nowej Szkocji) i północno-wschodnie Stany Zjednoczone (na południe przez Appalachy do północnej Georgii); zakres wysokości: 0–1640 m n.p.m. DC: 5,2–7 cm
DO: 2,8–3,7 cm
MC: 1–7 g		  LC 
Otisorex Sorex eximus Osgood, 190 gatunek monotypowy zachodnia i środkowa Kanada (na wschód do Manitoby) oraz zachodnie Stany Zjednoczone (Alaska, na południe do południowo-wschodniego Wyoming i północno-środkowego Kolorado); zakres wysokości: 0–1640 m n.p.m. DC: 5,2–7 cm
DO: 2,8–3,7 cm
MC: 1–7 g		  NE 
Otisorex
Sorex vagrans S.F. Baird, 1857 ryjówka wędrowna 3 podgatunki południowo-zachodnia Kanada (południowa Kolumbia Brytyjska) i zachodnie Stany Zjednoczone (na południe do środkowej Kalifornii, na wschód do zachodniej Montany, zachodniego Wyoming i północnego Utah); zakres wysokości: 0–2100 m n.p.m. DC: 5,6–7,1 cm
DO: 3,2–5 cm
MC: 3–9 g		  LC 
Otisorex
Sorex ornatus C.H. Merriam, 1895 ryjówka zdobna 9 podgatunków południowo-zachodnie Stany Zjednoczone (środkowa i południowa Kalifornia, włącznie z wyspą Santa Catalina) i północno-zachodni Meksyk (Półwysep Kalifornijski); zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m. DC: 4,5–7 cm
DO: 3,1–4 cm
MC: 3–7 g		  LC 
Otisorex
Sorex palustris J. Richardson, 1828 ryjówka moczarowa 2 podgatunki Kanada (wschodnia Kolumbia Brytyjska na wschód do środkowego Ontario) i Stany Zjednoczone (na południe do Dakoty Południowej, Minnesoty i Michigan) DC: 6,2–9,8 cm
DO: 5,8–7,1 cm
MC: 8,7–20 g		  LC 
Otisorex Sorex albibarbis (Cope, 1862) 5 podgatunków południowo-wschodnia Kanada (Quebec i Labrador do Nowej Szkocji) i północno-wschodnie Stany Zjednoczone (na południe wzdłuż Appalachów do Tennessee) DC: około 6,9 cm
DO: około 4,4 cm
MC: brak danych		  NE 
Otisorex Sorex navigator (S.F. Baird, 1858) 2 podgatunki Kordyliery i zachodnie obszary przybrzeżne (południowa Alaska, zachodnia Kanada i zachodnie Stany Zjednoczone); granice zasięgu niepewne DC: 5,6–8,8 cm
DO: 5,2–7,9 cm
MC: 6,5–21,5 g		  NE 
Otisorex
Sorex bendirii (C.H. Merriam, 1884) ryjówka bagienna 3 podgatunki południowo-zachodnia Kanada (południowo-zachodnia Kolumbia Brytyjska) i północno-zachodnie Stany Zjednoczone (zachodni Waszyngton, zachodni Oregon i północno-zachodnia Kalifornia) DC: 7–10,1 cm
DO: 6–8 cm
MC: 10–21 g		  LC 
Otisorex
Sorex pacificus Coues, 1877 ryjówka pacyficzna 12 podgatunków południowo-zachodnia Kanada (zachodnia Kolumbia Brytyjska) i północno-zachodnie Stany Zjednoczone (południowo-wschodnia Alaska, zachodni Waszyngton, Oregon i północna Kalifornia) DC: 5,8–8,1 cm
DO: 4,5–6,8 cm
MC: 5–16 g		  LC 
Otisorex Sorex sonomae H.H.T. Jackson, 1921 ryjówka mgielna 2 podgatunki endemit Stanów Zjednoczonych: wybrzeża Oceanu Spokojnego w Oregonie i Kalifornii DC: 6,7–8,9 cm
DO: 4,9–6,8 cm
MC: 7–14 g		  LC 
Otisorex Sorex obscurus C.H. Merriam, 1895 4 podgatunki zachodnia Kanada (z wyłączeniem wybrzeża, na wschód do Manitoby) i Stany Zjednoczone (Alaska, zachodni Oregon, Idaho i północno-zachodni Wyoming) DC: 5,5–7,7 cm
DO: 3,7–5,5 cm
MC: 4–10 g		  NE 
Otisorex
Sorex monticolus C.H. Merriam, 1890 ryjówka ciemna 2 podgatunki góry w zachodnich Stanach Zjednoczonych (na południe od wschodnio-środkowej Kalifornii, Utah i Wyoming) do północnego Meksyku (na południe od południowego Durango) DC: 5,4–7 cm
DO: 3,7–5,1 cm
MC: 4–10 g		  LC 

Kategorie IUCN:  LC  – gatunek najmniejszej troski,  NT  – gatunek bliski zagrożenia,  VU  – gatunek narażony,  EN  – gatunek zagrożony,  CR  – gatunek krytycznie zagrożony,  DD  – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia;  NE  – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe (z podziałem na podrodzaje)[46]:

  • Sorex
    • Sorex perminutus Kretzoi, 1959[47] (Austria; plejstocen)
    • Sorex runtonensis Hinton, 1911[48] (Wielka Brytania; plejstocen)
  • Otisorex
    • Sorex pratensis (Hibbard, 1944)[49] (Stany Zjednoczone; plejstocen)
    • Sorex scottensis Jammot, 1972[50] (Stany Zjednoczone; plejstocen)
  • Drepanosorex
    • Sorex austriacus Kormos, 1937[51] (Austria; plejstocen)
    • Sorex margaritodon Kormos, 1930[52] (Rumunia; plejstocen)
    • Sorex postsavini (Horáček & Ložek, 1988)[53] (Niemcy; plejstocen)
    • Sorex praearaneus Kormos, 1934[54] (Węgry; pliocen)
    • Sorex rupestris (Zaitsev & Baryshnikov, 2002)[55] (Rosja; plejstocen)
    • Sorex savini Hinton, 1911[56] (Wielka Brytania; plejstocen)
  • Incertae sedis
    • Sorex baikalensis Rzebik-Kowalska, 2007[57] (Rosja; plejstocen)
    • Sorex bifidus Rzebik-Kowalska, 2013[58] (Polska; plejstocen)
    • Sorex bor Reumer, 1985[59] (Węgry; plejstocen)
    • Sorex browni George, 1988[60] (Stany Zjednoczone; plejstocen)
    • Sorex casimiri Rzebik-Kowalska, 1991[61] (Polska; pliocen)
    • Sorex cudahyensis Hibbard, 1944[62] (Stany Zjednoczone; plejstocen)
    • Sorex doronichevi Zaitsev & Baryshnikov, 2002[63] (Rosja; plejstocen)
    • Sorex edwardsi Bown, 1980[64] (Stany Zjednoczone; miocen–pliocen)
    • Sorex erbajevae Rzebik-Kowalska, 2007[65] (Rosja; plejstocen)
    • Sorex ertemteensis Storch, 1995[66] (Chińska Republika Ludowa; miocen)
    • Sorex hagermanensis Hibbard & Bjork, 1971[67] (Stany Zjednoczone; pliocen)
    • Sorex hundsheimensis Rabeder, 1972[68] (Austria; plejstocen)
    • Sorex kansasensis McMullen, 1975[69] (Stany Zjednoczone; plejstocen)
    • Sorex lacustris (Hibbard, 1944)[70] (Stany Zjednoczone; plejstocen)
    • Sorex leahyi Hibbard, 1956[71] (Stany Zjednoczone; plejstocen)
    • Sorex macrognathus Jánossy, 1965[72] (Węgry; plejstocen)
    • Sorex megapalustris Paulson, 1961[73] (Stany Zjednoczone; plejstocen)
    • Sorex meltoni Hibbard & Bjork, 1971[74] (Stany Zjednoczone; pliocen)
    • Sorex minutoides Storch, 1995[66] (Chińska Republika Ludowa; miocen)
    • Sorex palaeosibiriensis Mezhzherin, 1972[75] (Rosja; plejstocen)
    • Sorex polonicus Rzebik-Kowalska, 1991[76] (Polska; pliocen)
    • Sorex powersi Hibbard & Bjork, 1971[74] (Stany Zjednoczone; pliocen)
    • Sorex praealpinus F. Heller, 1930[77] (Niemcy; plejstocen)
    • Sorex praecaecutiens Mezhzherin, 1972[75] (Rosja; plejstocen)
    • Sorex pseudoalpinus Rzebik-Kowalska, 1991[78] (Polska; pliocen)
    • Sorex reumeri Kotlia, 1995[79] (Indie; plejstocen)
    • Sorex rexroadensis Hibbard, 1953[80] (Stany Zjednoczone; pliocen)
    • Sorex sandersi Hibbard, 1956[81] (Stany Zjednoczone; plejstocen)
    • Sorex stehlini (Kretzoi, 1943)[82] (Stany Zjednoczone; plejstocen)
    • Sorex subaraneus F. Heller, 1958[83] (Niemcy; plejstocen)
    • Sorex taylori Hibbard, 1937[84] (Stany Zjednoczone; pliocen)
    • Sorex thaleri Jammot, 1989[85] (Francja; plejstocen)
    • Sorex yatkolai Bown, 1980[64] (Stany Zjednoczone; miocen–pliocen)

Uwagi

  1. ↑ Książka Brissona została uznana za nieważną na mocy uprawnień ICZN do celów noemnklatorycznych ze względu na niekonsekwentne stosowanie nazewnictwa binominalnego[2].
  2. ↑ Młodszy homonim Hydrogale Kaup, 1829 (Soricidae).
  3. ↑ Wariant pisowni Otisorex De Kay, 1842.
  4. ↑ DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

  1. 1 2 C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 53. (łac.).
  2. ↑ Anonim. Regnum Animale ..., Ed. 2 (M.J. Brisson, 1762): rejected for nomenciatural purposes, with the conservation of the mammalian generic names Philander (Marsupialia), Pteropus (Chiroptera), Glis, Cuniculus and Hydrochoerus (Rodentia), Meles, Lutra and Hyaena (Carnivora), Tapirus (Perissodactyla), Tragulus and Giraffa (Artiodactyla). „The Bulletin of zoological nomenclature”. 55 (1), s. 64–71, 1998. (ang.).
  3. ↑ M.J. Brisson: Regnum animale in classes IX. distributum, sive, Synopsis methodica: sistens generalem animalium distributionem in classes IX, & duarum primarum classium, quadrupedum scilicet & cetaceorum, particularem divisionem in ordines, sectiones, genera & species: cum brevi cujusque speciei descriptione, citationibus auctorum de iis tractantium, nominibus eis ab ipsis & nationibus impositis, nominibusque vulgaribus. T. 2. Lugduni Batavorum: Theodorum Haak, 1762, s. 126. (łac.).
  4. ↑ J.J. Kaup: Skizzirte Entwickelungs-Geschichte und natürliches System der europäischen Thierwelt: Erster Theil welcher die Vogelsäugethiere und Vögel nebst Andeutung der Entstehung der letzteren aus Amphibien enthält. Darmstadt: In commission bei Carl Wilhelm Leske, 1829, s. 120. (niem.).
  5. ↑ G.L. Duvernoy. Fragments d’histoire naturelle systématique et physiologique sur les musaraignes. „Mémoires de la Société du muséum d’histoire naturelle de Strasbourg”. 2 (2), s. 23, 1835. (fr.).
  6. ↑ J.E. Gray. (Meeting the following arrangement of the Sorices, accompanying his observations upon this group by the exhibition of the shrews in the Society’s collection). „Proceedings of the Zoological Society of London”. 6, s. 123, 1838. (ang.).
  7. ↑ J.E. De Kay: Zoology of New York. Cz. 1: Mammalia. Albany: W. & A. White & J. Visscher, 1842, s. 22. (ang.).
  8. ↑ A.N. Pomel. Etudes sur les carnassiers insectivores (Extrait). „Archives des sciences physiques et naturelles”. 9, s. 248, 1848. (fr.).
  9. ↑ S.F. Baird: Mammals of North America. Philadelphia: J.B. Lippincott, 1859, s. 11. (ang.).
  10. ↑ E. Coues. Precursory notes on American Insectivorous Mammals, with descriptions of new Species. „Bulletin of the United States Geological and Geographical Survey of the Territories”. 3 (3), s. 643, 1877. (ang.).
  11. ↑ C.H. Merriam. Description of a new Genus and Species of the Sorecidae. „Transactions of the Linnaean Society of New York”. 2, s. 217, 1884. (ang.).
  12. ↑ F.E. Schulze. Faunae Hercynicae Mammalia. „Schriften des Naturwissenschaftlichen Vereins des Harzes in Wernigerode”. 5, s. 28, 1890. (łac.).
  13. ↑ G. Altobello. Un nuovo genere della famiglia Soricidae. „Revue Française de Mammalogie”. 1, s. 6, 1927. (fr.).
  14. ↑ С.И. Огнёв: Звери Восточной Европы и Северной Азии. T. 1: Насекомоядные и летучие мыши. Москва, Ленинград: Государственное издательство, 1928, s. 174. (ros.).
  15. ↑ M. Kretzoi. Weitere Beiträge zur Kenntnis der Fauna von Gombaszög. „Annales Historico-Naturales Musei Nationalis Hungarici”. 34, s. 109, 1941. (niem.).
  16. ↑ С.У. Строганов. К систематике и распространению двух малоизученных видов бурозубок Средней и Центральной Азии. „Бюллетень Московского общества испытателей природы”. Отдел биологический. 57 (5), s. 22, 1952. (ros.).
  17. ↑ M. Kretzoi. Die altpleistozänen Wirbeltierfaunen des Villányer Gebirges. „Geologica Hungarica”. Series Palaeontologica. 27, s. 160 (przypis), 1956. (niem.).
  18. ↑ С.В. Межжерин: Очерк четвертичной истории и происхождения современной фауны краснозубых бурозубок (род Sorex, Insectivora, Mammalia). W: В.Г. Бондарчук & В.Н. Шелкоплас (redaktorzy): Материалы по четвертичному периоду Украины: к конгрессу Международной Ассоциации по Изучению Четвертичного Периода. Киев: Наукова думка, 1965, s. 167. (ros.).
  19. 1 2 В.Г. Гептнер & В.А. Долгов. О систематическом по . ложении. Sorex mirabilis. Ognev, 1937 (Mammalia,. Soricidae). „Зоологический Журнал”. 46, s. 1422, 1967. (ros.).
  20. 1 2 3 4 5 6 7 8 N.N. Vorontsev & B. Král: IV съезд Всесоюзного триол. об-ва.. T. 1. Moskva: 1986, s. 49.
  21. 1 2 Б.С. Юдин: Насекомоядные млекопитающие Сибири. Новосибирск: Наука, Сибирское отделение, 1989, s. 185. (ros.).
  22. 1 2 3 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 72–75. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  23. 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 22–34. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
  24. 1 2 3 4 5 6 C.J. Burgin, K. He, R. Haslauer, B. Sheftel, P. Jenkins, M. Ruedi, S. Hintsche, M. Motokawa, A. Hinckley & R. Hutterer: Family Soricidae (Shrews). W: R.A. Mittermeier & D.E. Wilson (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 8: Insectivores, Sloths and Colugos. Barcelona: Lynx Edicions, 2018, s. 395–424. ISBN 978-84-16728-08-4. (ang.).
  25. ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Genus Sorex. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-31].
  26. 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 406–412. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  27. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 636.
  28. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 435.
  29. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 492.
  30. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 98.
  31. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 200.
  32. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 487.
  33. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 335.
  34. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 445.
  35. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 423.
  36. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 128.
  37. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 330.
  38. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 242.
  39. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 85.
  40. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 98.
  41. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 90.
  42. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 3.
  43. ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-09-02]. (ang.).
  44. 1 2 3 A.A. Bannikova, P.D. Jenkins, V.S. Lebedev, S.V. Pavlova, V.D. Yakushov, A.A. Raspopova, Y. Zhu, Y. Fang, Y.-H. Sun & B.I. Sheftel. The morphological, chromosomal and molecular illumination of the dramatic diversity of the stripe-backed shrews, Sorex cylindricauda species complex (Eulipotyphla: Soricidae). „Vertebrate Zoology”. 75, s. 227–243, 2025. DOI: 10.3897/vz.75.e153115. (ang.).
  45. ↑ Taxonomy: Sorex – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-08-31]. (ang.).
  46. ↑ J.S. Zijlstra, Sorex Linnaeus, 1758, Hesperomys project (Version 25.3.0), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2025-09-02] (ang.).
  47. ↑ M. Kretzoi. New names for soricid and arvicolid homonyms. „Vertebrata Hungarica”. 1 (2), s. 248, 1959. (ang.).
  48. ↑ Hinton 1911 ↓, s. 532.
  49. ↑ Hibbard 1944 ↓, s. 722.
  50. ↑ D. Jammot. Relationships between the new species Sorex scottensis and the fossil shrews Sorex cinereus Kerr. „Mammalia”. 36 (3), s. 456, 1972. DOI: 10.1515/mamm.1972.36.3.449. (ang.).
  51. ↑ T. Kormos. A hundsheimi fossilis kisemlősök revíziója (Revision der Kleinsäuger von Hundsheim in Niederösterreich). „Földtani közlöny”. 67 (1–3), s. 31, 1937. (niem.).
  52. ↑ T. Kormos. Diagnosen neuer Säugetiere aus der Ober-Pliozänen fauna des Somlyóberges bei Püspökfürdö. „Annales historico-naturales Musei Nationalis Hungarici”. 27, s. 240, 1930. (niem.).
  53. ↑ I. Horáček & V. Ložek. Palaeozoology of the Mid-European Quaternary past: scope of the approach and selected results. „Rozpravy Ceskoslovenské Akademie Ved”. 98, s. 3-102, 1988. (ang.).
  54. ↑ T. Kormos. Neue Insektenfresser, Fledermäuse und Nager aus dem Oberpliozän der Villányer Gegend. „Földtani közlöny”. 64 (10–12), s. 298, 1934. (niem.).
  55. ↑ Zaitsev i Baryshnikov 2002 ↓, s. 299.
  56. ↑ Hinton 1911 ↓, s. 531.
  57. ↑ Rzebik-Kowalska 2007 ↓, s. 43.
  58. ↑ B. Rzebik-Kowalska. Sorex bifidus n. sp. and the rich insectivore mammal fauna (Erinaceomorpha, Soricomorpha, Mammalia) from the Early Pleistocene of Żabia Cave in Poland. „Palaeontologia Electronica”. 16 (2; 12A), s. 14, 2013. (ang.).
  59. ↑ J.W.F. Reumer. Ruscinian and early Pleistocene Soricidae (Insectivora, Mammalia) from Tegelen (The Netherlands) and Hungary. „Scripta Geologica”. 73, s. 32, 1985. (ang.).
  60. ↑ S.B. George. Systematics, historical biogeography, and evolution of the genus Sorex. „Journal of Mammalogy”. 69 (3), s. 456, 1988. DOI: 10.2307/1381337. (ang.).
  61. ↑ Rzebik-Kowalska 1991 ↓, s. 350.
  62. ↑ Hibbard 1944 ↓, s. 720.
  63. ↑ Zaitsev i Baryshnikov 2002 ↓, s. 296.
  64. 1 2 T.M. Bown. The fossil Insectivora of Lemoyne Quarry (Ash Hollow Formation, Hemphillian), Keith County, Nebraska. „Transactions of the Nebraska Academy of Sciences”. 8, s. 100, 1980. (ang.).
  65. ↑ Rzebik-Kowalska 2007 ↓, s. 39.
  66. 1 2 G. Storch. The Neogene mammalian faunas of Ertemte and Harr Obo in Inner Mongolia Nei Mongol, China. 11. Soricidae (Insectivora). „Senckenbergiana lethaea”. 75 (1/2), s. 221–251, 1995. (ang.).
  67. ↑ Hibbard i Bjork 1971 ↓, s. 171.
  68. ↑ G. Rabeder. Die Insectivoren und Chiropteren (Mammalia) aus dem Altpleistozän von Hundsheim (Niederösterreich). „Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien”. 76, s. 404, 1972. JSTOR: 41769398. (niem.).
  69. ↑ T.L. McMullen. Shrews from the Late Pleistocene of central Kansas, with the description of a new species of Sorex. „Journal of Mammalogy”. 56 (2), s. 317, 1975. DOI: 10.2307/1379363. (ang.).
  70. ↑ Hibbard 1944 ↓, s. 721.
  71. ↑ Hibbard 1956 ↓, s. 161.
  72. ↑ D. Jánossy. Nachweis einer jungmittelpleistozä- nen Kleinvertebratenfauna aus der Felsnische Uppony I (Nordungarn). „Karszt és Barlang”. 4, s. 62, 1965. (niem.).
  73. ↑ G.R. Paulson. The mammals of the Cudahy fauna. „Papers of the Michigan Academy of Science, Arts, and Letters”. 46, s. 132, 1961. (ang.).
  74. 1 2 Hibbard i Bjork 1971 ↓, s. 172.
  75. 1 2 В.А. Межжерин. Землеройки-бурозубки {Sorex, Insectívora, Mammalia) из плейстоценовых отложений СССР. „Териология”. 1, s. 117–130, 1972. (ros.).
  76. ↑ Rzebik-Kowalska 1991 ↓, s. 366.
  77. ↑ F. Heller. Eine Forest-Bed-Fauna aus der Sackdillinger Höhle (Oberpfalz). „Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie. Abhandlungen”. Abteilung B, Geologie, Paläontologie. 63 (2), s. 247–298, 1930. (niem.).
  78. ↑ Rzebik-Kowalska 1991 ↓, s. 356.
  79. ↑ B.S. Kotlia. Upper Pleistocene Soricidae and Muridae from Bhimtal-Bilaspur deposits, Kumaun Himalaya, India. „Journal of the Geological Society of India”. 46 (2), s. 177–190, 1995. (ang.).
  80. ↑ C.W. Hibbard. The insectivores of the Rexroad Fauna, Upper Pliocene of Kansas. „Journal of Paleontology”. 27 (1), s. 23, 1953. JSTOR: 1300091. (ang.).
  81. ↑ Hibbard 1956 ↓, s. 179.
  82. ↑ M. Kretzoi. Bemerkungen über Petényia. „Földtani közlöny”. 73 (1), s. 607, 1943. (niem.).
  83. ↑ F. Heller. Eine neue altquartäre Wirbeltierfauna von Erpfingen (Schwäbische Alb). „Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie. Abhandlungen”. Abteilung B, Geologie, Paläontologie. 107, s. 1–102, 1958. (niem.).
  84. ↑ C.W. Hibbard. An Upper Pliocene fauna from Meade County, Kansas. „Transactions of the Kansas Academy of Science”. 40, s. 242, 1938. DOI: 10.2307/3625415. (ang.).
  85. ↑ D. Jammot: Les insectivores. W: M. Campy, J. Chaline & M. Vuillemey (redaktorzy): La Baume de Gigny: Jura (Gallia préhistoire). Paris: CNRS Éditions, 1989, s. 111–120. ISBN 978-2-222-04345-4. (fr.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.