Sprawa kryminalna

Sprawa kryminalna. Powiastka – powieść obyczajowa Józefa Ignacego Kraszewskiego z 1872 roku.

Początkowo publikowana w odcinkach na łamach „Dziennika Poznańskiego” (nr 217-265) w okresie od 22 września do 19 listopada 1872. W tym samym roku nakładem „Tygodnika Wielkopolskiego” ukazało się wydanie książkowe składane we własnej drukarni J.I. Kraszewskiego w Poznaniu. Następne, dwutomowe wydanie utworu zostało opublikowane przez Michała Glücksberga w zbiorowej edycji utworów pisarza w 1885 roku^[1]. Dalsze pochodzą już z XX wieku, jak pierwsze powojenne (nieokreślonego wydawcy), z ok. 1950, w postaci gratisowego dodatku do czasopisma rolniczego. Kolejne, w starannej edycji krakowskiego Wydawnictwa Literackiego i w opracowaniu dr. Marii Rydlowej, wyszło w 1977 ze wznowieniem w 1987^[2]. Nie są znane tłumaczenia na języki obce.

Czas powstania powieści był szczególnie płodny w dorobku Kraszewskiego, który w 1872 stworzył około dziesięciu utworów literackich, w tym inne powieści obyczajowe, jak Morituri czy Ramułtowie. Przyczyny tej intensywnej działalności twórczej upatruje się w znacznych trudnościach finansowych, zapoczątkowanych w 1871 i skutkujących koniecznością spłacania długów obciążających pisarza. Tłumaczy to również pospieszne napisanie powieści i jej natychmiastowe opublikowanie. Utwór świadomie określony przez autora „powiastką”, ma cechy liczne żartobliwości w opisie lokalnego zdarzenia, które na długo wzburzyło szerszą okolicę, gdzie „o niczym innym nie mówiono, tylko o tej historii orygowieckiej”. Przy przewodnim wątku „kryminalnym” i towarzyszącym mu miłosnym zabawną rolę odgrywa dodatkowe i przypadkowe powikłanie dość prostej akcji. Natomiast losy dwojga głównych bohaterów i perypetie ich ukrywanego uczucia zostały humorystycznie udramatyzowane tak, by dzięki pomysłowemu rozwiązaniu jednak sfinalizowało je szczęśliwe dla wszystkich zakończenie z utajonym morałem^[3].

• Józef Ignacy Kraszewski: Sprawa kryminalna. Powiastka. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1977