Stanisław Szmuc

Stanisław Szmuc
Ilustracja
Stanisław Szmuc, ok. 1980 (fot. Jacek Szmuc)
Data i miejsce urodzenia

7 maja 1911
Wysoka

Data i miejsce śmierci

10 lutego 1997
Kraków

Zawód, zajęcie

Malarz, grafik, projektant witraży

Rodzice

Jan i Katarzyna Szmuc

Małżeństwo

Janina Kokesz

Dzieci

Jacek (fotografik), Barbara (1949–2005, malarka i projektantka witraży), Anna (realizatorka radiowa w Radio France)

Fragment polichromii kościoła w Króliku Polskim
Fragment polichromii kościoła w Króliku Polskim
Fragment polichromii kościoła w Króliku Polskim
Fragment Polichromii kościoła w Króliku Polskim
Fragment polichromii kościoła w Sędziszowie Małopolskim
Fragment polichromii kościoła św. Wawrzyńca w Rymanowie
Polichromia stropu kościoła w Zagorzycach
Fragment polichromii kościoła w Zagorzycach
Fragment polichromii kościoła św. Wawrzyńca w Rymanowie
Ściana witrażowa w kościele oo. Jezuitów w Opolu
Fragment polichromii kościoła w Chmielniku k. Rzeszowa
Fragment polichromii kościoła w Chmielniku k. Rzeszowa

Stanisław Szmuc (ur. 7 maja 1911 w Wysokiej, zm. 10 lutego 1997 w Krakowie) – polski malarz, autor polichromii, mozaik i sgraffit, projektant witraży.

Życiorys

Studiował w Instytucie Sztuk Graficznych we Lwowie pod kierunkiem Piotra Gajewskiego i Ludwika Tyrowicza, który z uznaniem wyrażał się o jego pracach[1]. Studia ukończył w 1936[2]. W 1939 został zmobilizowany, po wybuchu wojny przebywał w Rumunii, następnie wrócił do Polski. Po wojnie mieszkał w Rzeszowie, był związany z rzeszowskim ZPAP, w którym pełnił funkcję członka zarządu do 1949[3]. Od 1964 zamieszkał w Krakowie, tworzył w tym czasie głównie sztukę sakralną. Był wiceprezesem Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie do 1996. Zmarł 10 lutego 1997, został pochowany na cmentarzu Rakowickim.

Twórczość

Malarstwo i grafika

Malował w różnych technikach (olej, tempera, akwarela, techniki mieszane), tworzył grafiki i rysunki (monotypia, drzeworyt, sucha igła, tusz, rysunek ołówkiem i sangwiną)[4][5]. Brał udział w wielu wystawach indywidualnych i zbiorowych[2] m.in. w Krakowie, Lublinie, Rzeszowie, Warszawie, Caracal i Kopenhadze[6]. Wystawiał m.in. wspólnie ze Zbigniewem Krygowskim, Alfredem Kudem, Zuzanną Kusek-Kud, Jadwigą Dziędzielewicz, Franciszkiem Frączkiem[7]. Jego prace znajdują się głównie w zbiorach prywatnych, niektóre jako dzieła nieznanego autora (nie wszystkie opatrywał sygnaturami).

Polichromie, mozaiki, sgraffita i projekty witraży

Główną dziedziną działalności Stanisława Szmuca, w której stworzył własny, rozpoznawalny styl jest sztuka sakralna[8]. Był jednym z pierwszych artystów, których prace wystawiano w Kamieniołomie im. Jana Pawła II[9]. Dokładna liczba kościołów, w których wykonał swoje prace, nie jest znana (nie prowadził szczegółowej ewidencji). Prace Stanisława Szmuca są w różnym stanie zachowania, niektóre zostały odnowione, inne wymagają konserwacji, część polichromii została zamalowana. Niektóre prace zniszczono w sposób celowy. Lista zamieszczona poniżej została odtworzona na podstawie dostępnych źródeł.

Kontrowersje

Polichromie Stanisława Szmuca odznaczają się starannie skomponowaną i wyważoną kolorystyką, umiarem w stosowaniu barw, co spotykało się czasem z niezadowoleniem odbiorców[1]. Z podobnych względów kontrowersje wzbudzały sgraffita. W Wojakowej stacje drogi krzyżowej wykonane techniką sgraffito[9] zniszczono i zastąpiono kolorowymi obrazami w złoconych ramach[10]. W Zabrzu-Rokitnicy na pocz. XXI w. podczas remontu zniszczono sgraffita na tęczy, przedstawiające sceny Zmartwychwstania, pozostawiając w ich miejscu gładką ścianę. W Czudcu zatynkowano sgraffita ze stacjami Drogi Krzyżowej i zamalowano kompozycje na filarach przedstawiające postacie proroków, choć prace te były przyjęte z uznaniem. Nie zachowała się też m.in. polichromia kościoła w Zalesiu (obecnie Rzeszów-Zalesie), mimo pozytywnych recenzji[8].

Życie prywatne

Był synem Jana Szmuca (1873–1949), przedsiębiorcy i społecznika[11][12]. W roku 1943, w warunkach okupacyjnych poślubił Janinę Kokesz (1913–2006, absolwentka UJ, łączniczka AK). Mieli troje dzieci: Jacek (1945-2025, fotografik)[13][14], Barbara (1949–2005, malarka i projektantka witraży), Anna (realizatorka radiowa w Radio France).

Sztuka sakralna Stanisława Szmuca

Lista w kolejności alfabetycznej (na podstawie kwerendy przeprowadzonej w latach 2021–2022)

Miejscowość, kościół Rok Opis Zachowane

Tak/Nie

 Uwagi i przypisy
Andrychów, kościół

św. Macieja

 1976 Polichromia

Witraże

 Nie

Tak

 Dwa witraże: św. Stanisław BM i św. Paweł[15]
Bartatów ok. 1936 Polichromia Nie Od 1990 cerkiew prawosławna[16][17]
Biały Dunajec,

kościół Matki Bożej Królowej Aniołów

 1976 Polichromia, mozaiki Tak [9]
Borek Stary,

kościół parafialny

 1958 Polichromia Tak Odnowiona[18]
Brzyska 1949 Polichromia, witraże Tak [19]
Chmielnik 1959 Polichromia

Sgraffita

 Tak

Nie

 [8]
Chrzanów-Rospontowa b.d. Sgraffita Tak Sgraffita z elementami mozaiki[9]
Czudec,

kościół parafialny

 1961 Polichromia

Sgraffita

 Fragment

Nie

 Pozostał nie zamalowany fragment polichromii w kaplicy południowej[8][9]
Dynów 1969 Polichromia, sgraffito Tak Współautor polichromii: Alfred Kud. Odnowiona, z częściowo zmienioną kolorystyką ornamentów[9][20][21]
Frysztak 1939 Polichromia Nie Zamalowana w latach siedemdziesiątych XX w. (Stanisław Jakubczyk)[22][23]
Giedlarowa przed 1939 Polichromia Nie Zamalowana w 1968 (Stanisław Jakubczyk)[16][24]
Gliwice, katedra 1979 Sgraffita Tak Zachowane sgraffita w prezbiterium. Nie zachowane stacje Drogi Krzyżowej (przywrócono oryginalne rzeźby z 1934)[9][25]
Gliwice-Sośnica, kościół NMP b.d. Mozaiki Tak Pas mozaiki o dł. ok. 70 m w nawie[9]
Górno 1954 Polichromia Tak Odnowiona w 1996, wykonawca: Stanisław Urban[19]
Grodziec

(brak dokł. danych)

 1964 Polichromia b.d. Połączenie figur malowanych i wykonanych sgraffitem[9]
Handzlówka 1934 Polichromia Tak [26][27]
Harklowa 1959 Polichromia Tak [28]
Husów 1960 Polichromia Nie Kościół został rozebrany w 2008[29][30][31]
Kamień ok. 1950 Polichromia Tak Odnowiona na pocz. XXI w., wykonawca: Stanisław Kłosowski[19]
Kazimierza Mała b.d. Sgraffita Tak Współautor: Barbara Pamuła[32]
Konopiska,

kościół św. Walentego

 1969 Polichromia

Witraże

 Nie

Tak

 [9][33]
Korzenna 1970 Sgraffita, mozaiki Tak [34]
Kraczkowa 1943 Polichromia Nie Zamalowana w 1981, druga warstwa 2020[35]
Królik Polski,

kościół drewniany

 1962 Polichromia Tak Współautor: Alfred Kud[36]
Krzemienica,

kościół drewniany

 ok. 1938 Polichromia Nie W kościele trwają prace nad przywróceniem oryginalnej polichromii barokowej[1][16]
Kuźnia Dębska b.d. Sgraffita, witraże b.d. [9][37]
Łagów b.d. Polichromia b.d. [38]
Łączki Jagiellońskie ok. 1950 Polichromia Tak
Mrowla 1966 Polichromia Tak Odnowiona. Wykonawca: Magdalena Frączek[19][39]
Nozdrzec 1958 Polichromia Tak Odnowiona. Wykonawca: Stanisław Zima[9][19][40]
Opole, Katedra 1963- -66 Polichromia, witraże, sgraffita Tak [37][41]
Opole, kościół oo Jezuitów b.d. Mozaiki, witraże Tak Część witraży w nawach i ściana witrażowa w Kaplicy Adoracji[9][37]
Osiek

(brak dokł. danych)

 b.d. Polichromia b.d. [9]
Poraż 1954 Polichromia Nie Współautor: Zbigniew Krygowski

Zamalowana w 1983. Autor: Maciej Kauczyński[19]

Przysietnica,

kościół parafialny

 1964 Polichromia Nie Zamalowana w 2000[19]
Rudna Wielka 1955 Polichromia Tak Odnowiona w 2007. Wykonawca: Stanisław Zima[42][43]
Rymanów, kościół św. Wawrzyńca 1964 Polichromia Tak Współautor: Alfred Kud[21][44]
Rzeszów-Przybyszówka b.d. Polichromia

Mozaiki

 Tak Współautor: Alfred Kud[1][21][30]
Rzeszów-Zalesie 1961 Polichromia Nie [8][30]
Sędziszów Małopolski 1974 Polichromia, witraże Tak Polichromia odnowiona w 1996[45]
Szczepanowice

(brak dokł. danych)

 1977 Polichromia b.d. [9]
Szebnie, kościół drewniany 1957 Polichromia Tak [46]
Ślęzaki przed 1939 Polichromia b.d. [16]
Tęgoborze b.d. Witraże Tak [37]
Wojakowa 1971 Polichromia

Sgraffita

 Tak

Nie

 [9][10]
Wysoka 1934

1942

 Ołtarze, polichromia, mozaika Tak Polichromia odnowiona[47][48]
Wrzawy przed 1939 Polichromia b.d. [16]
Zagorzyce, kościół św. Apostołów Piotra i Pawła ok. 1970 Polichromia, sgraffita Tak Polichromia odnowiona w 1996[49]
Zabrze-Mikulczyce, kościół św. Teresy b.d. Mozaiki, sgraffita Tak [9]
Zabrze-Rokitnica 1980- -1990 Mozaiki i witraże

Sgraffita

 Tak

Nie

 [50][9]
Zarszyn 1954 Polichromia Tak Współautor: Zbigniew Krygowski[51]
Żędowice, nowy kościół b.d. Polichromia Nie [52]
Stary Żmigród 1960 Polichromia Tak [1]

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 Tadeusz Żychiewicz, Polichromie Stanisława Szmuca, Tygodnik Powszechny nr 19 (589), 8 maja 1960.
  2. 1 2 Jacek Kawałek, Stanisław Szmuc, w: Malarstwo Polski Południowo-Wschodniej 1900-1980, Biuro Wystaw Artystycznych, Rzeszów 1982, s. 108.
  3. ↑ Elżbieta Bakun (oprac.), Piotr Rędziniak (red.): Wielka wystawa ZPAP w Rzeszowie: zorganizowana w setną rocznicę powstania Związku. Rzeszów, 2011.
  4. ↑ Wystawa malarstwa Stanisława Szmuca (katalog), Biuro Wystaw Artystycznych, Rzeszów 1962.
  5. ↑ Wystawa malarstwa Stanisława Szmuca (katalog), ZPAP Centralne Biuro Wystaw Artystycznych, Kwiecień 1958.
  6. ↑ Stanisław Szmuc, wystawa malarstwa (katalog), Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych, Kraków 1974.
  7. ↑ Malarstwo, grafika, rysunek rzeszowskiego okręgu ZPAP (katalog), Centralne Biuro Wystaw Artystycznych, Warszawa-Zachęta, lipiec 1964.
  8. 1 2 3 4 5 Tadeusz Chrzanowski, Co nowego w kościołach ziemi rzeszowskiej, Tygodnik Powszechny, 18 sierpnia 1963.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Stanisław Szmuc, wystawa sztuki sakralnej (katalog), Parafia św. Józefa, Kamieniołom im. Jana Pawła II, Kraków Podgórze, luty-marzec 1981.
  10. 1 2 Marek Sztorc, Wojakowa, kościół NMP Wniebowziętej [online], www.tarnowskiekoscioly.net [dostęp 2022-12-10] (pol.).
  11. ↑ Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa; Annuaire de la Pologne (y Compris la V. L. de Dantzig), Warszawa, 1928, s. 830.
  12. ↑ Wysoka k. Łańcuta, Szkice, studia i materiały z dziejów parafii i miejscowości, Wysoka 2014.
  13. ↑ Fotografowie – Szmuc Jacek · Tadeusz Kantor [online], tadeuszkantor.com.pl [dostęp 2022-12-17].
  14. ↑ Z Krakowa doszła do nas smutna wiadomość – w Australii zmarł Jacek Szmuc – Związek Polskich Artystów Fotografików [online], zpaf.pl [dostęp 2025-12-27].
  15. ↑ Corpus Vitrearum – Katalog 2015: Lokalizacja zespołów witraży: Kościół parafialny pw. św. Macieja w Andrychowie [BŻ/Andr/1] [online], cvp.baza-witrazy.uj.edu.pl [dostęp 2022-12-10].
  16. 1 2 3 4 5 Ludwik Tyrowicz, Głosy o pracach dekoratorskich Stanisława Szmuca, 1939.
  17. ↑ BARTATÓW. Dawna kaplica pw. Trójcy Przenajświętszej (1911 – 1924). Lwowski obw., Lwowski r-n (Grodecki r-n) | Kościoły i kaplice Ukrainy [online], rkc.in.ua [dostęp 2022-12-13].
  18. ↑ Parafia Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Borku Starym.
  19. 1 2 3 4 5 6 7 Ewidencja zabytków; Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków.
  20. ↑ Kościół Świętego Wawrzyńca w Dynowie.
  21. 1 2 3 https://www.erzeszow.pl/43-kultura-i-sport/7215-ludzie-kultury/8816-kud-alfred.html.
  22. ↑ http://cvp.baza-witrazy.uj.edu.pl/Detail/objects/1189.
  23. ↑ Jan Lubojemski, Kościół Parafialny pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny we Frysztaku, Frysztak, 1947.
  24. ↑ Kościół Parafialny [online], Parafia w Gieldarowej, 28 września 2011 [dostęp 2022-12-17] (pol.).
  25. ↑ Katedra w Gliwicach pw. św. Apostołów Piotra i Pawła. (uwaga: błędnie podano, że w prezbiterium są stacje „nowej” Drogi Krzyżowej”. W rzeczywistości są to sgraffita przedstawiające Tajemnice Różańcowe) [online], www.gliwiczanie.pl [dostęp 2022-12-13] [zarchiwizowane z adresu 2015-04-18].
  26. ↑ Parafia Rzymskokatolicka pw. św. Piotra i Pawła w Handzlówce [online], handzlowka.parafia.info.pl [dostęp 2022-12-14].
  27. ↑ http://cvp.baza-witrazy.uj.edu.pl/Detail/objects/1118.
  28. ↑ Kościół św. Doroty w Harklowej.
  29. ↑ Ludwik Bałda, Nowa polichromia kościoła w Husowie, Słowo Powszechne, 4 stycznia 1960.
  30. 1 2 3 Polichromie Stanisława Szmuca, Słowo Powszechne, 18–19 listopada 1961.
  31. ↑ Kościół św. Andrzeja Apostoła w Husowie.
  32. ↑ Ostatnia Wieczerza, Droga Krzyżowa i Zmartwychwstanie. Rzadko spotykana sztuka dekoracyjna w kościele [ZDJĘCIA] [online], kielce.wyborcza.pl [dostęp 2022-12-14] (pol.).
  33. ↑ Zabytki [online], Gmina Konopiska [dostęp 2022-12-14] (pol.).
  34. ↑ Kościół Matki Bożej Szkaplerznej w Korzennej.
  35. ↑ Genowefa Kisała (red.), 630 lat Kraczkowej 1369-1999. Stowarzyszenie Rozwoju Kulturalno-Gospodarczego Wsi Kraczkowa, 1999, s. 230.
  36. ↑ 11 maja 2020 • MAJÓWKI • | Parafia Królik Polski [online], Parafia Królik Polski | Parafia Rzymskokatolicka pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Króliku Polskim. Na stronie znajdziesz aktualne intencje mszalne, ogłoszenia i zdjęcia., 10 maja 2020 [dostęp 2022-12-14].
  37. 1 2 3 4 Artyści i autorzy pracowni witraży | Kraków (uwaga: błędnie podano imię autora) [online], Pracownie witraży w Krakowie [dostęp 2022-12-15] (pol.).
  38. ↑ Bogusław Paprocki, Prace konserwatorskie w województwie kieleckim w latach 1976–1981, w: Ochrona Zabytków, 1986, tom 39, nr 2 (153), s. 131–151.
  39. ↑ Historia Parafii [online], Parafia pw. Św. Łukasza Ewangelisty [dostęp 2022-12-15] (pol.).
  40. ↑ Kościół Świętego Stanisława Biskupa w Nozdrzcu .
  41. ↑ Przed renowacją [online], Renowacja Katedry Opolskiej [dostęp 2022-12-16] (pol.).
  42. ↑ Historia Parafii [online], Parafia Rudna Wielka pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus [dostęp 2022-12-28] (pol.).
  43. ↑ Rudnian, Kwartalnik Stowarzyszenia „Wspólnie dla Rudnej Wielkiej”. Nr 5, lipiec 2020, s. 4.
  44. ↑ Parafia św. Wawrzyńca w Rymanowie.
  45. ↑ Sędziszów Małopolski – Narodzenia NMP [online], Portal Diecezji Rzeszowskiej [dostęp 2022-12-15] (pol.).
  46. ↑ Kościół św. Marcina w Szebniach.
  47. ↑ Parafia św. Małgorzaty w Wysokiej.
  48. ↑ http://cvp.baza-witrazy.uj.edu.pl/Detail/objects/1086.
  49. ↑ Parafia Zagorzyce [online], www.parafiazagorzyce.cba.pl [dostęp 2022-12-16].
  50. ↑ Parafia Najsw. Serca Pana Jezusa Zabrze Rokitnica – Przewodnik [online], www.parafia-rokitnica.pl [dostęp 2022-12-28].
  51. ↑ Kościół św. Marcina i Matki Bożej Szkaplerznej w Zarszynie.
  52. ↑ Marta Górka, Ewa Kulik, Antoni Ludwig (oprac.) O, Madonno Czarna – Żędowicka Pani! O Schwarze Madonna – Gebieterin von Sandowitz!, Krapkowice, 2003.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.