Nozdrzec

Nozdrzec
wieś
Ilustracja
Pałac Skrzyńskich, widok od Sanu
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

brzozowski

Gmina

Nozdrzec

Liczba ludności (2024)

1258[1]

Strefa numeracyjna

13

Kod pocztowy

36-245[2]

Tablice rejestracyjne

RBR

SIMC

0357771[3]

Położenie na mapie gminy Nozdrzec
Mapa konturowa gminy Nozdrzec, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Nozdrzec”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Nozdrzec”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Nozdrzec”
Położenie na mapie powiatu brzozowskiego
Mapa konturowa powiatu brzozowskiego, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Nozdrzec”
Ziemia49°46′19″N 22°12′27″E/49,771944 22,207500[4]
Strona internetowa
Nozdrzec centrum
Nozdrzec Góra – widok z Chełmu
Pałac Skrzyńskich, elewacja frontowa
Kościół pw. św. Stanisława Biskupa w Nozdrzcu
Dawna zabudowa wsi budynek przysłupowy z 1855, obecnie własność skansenu w Sanoku

Nozdrzec – wieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie brzozowskim, w gminie Nozdrzec[5][3][3][5]. Ma status sołectwa[6].

Wieś leży na Pogórzu Dynowskim, na lewym brzegu Sanu przy ujściu Baryczki.

Miejscowość jest siedzibą gminy Nozdrzec oraz rzymskokatolickiej parafii św. Stanisława Biskupa, należącej do dekanatu Dynów w archidiecezji przemyskiej.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Nozdrzec. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Integralne części wsi[3][5]
SIMC NazwaRodzaj
0357788Banachówkaczęść wsi
0357794Baranówkiczęść wsi
0357802Dółczęść wsi
0357819Grabnikczęść wsi
0357943Jaszczprzysiółek
0357825Kruhelczęść wsi
0357831Łąkaczęść wsi
0357848Pierogówkaczęść wsi
0357854Podchełmczęść wsi
0357860Poddąbczęść wsi
0357877Półankiczęść wsi
0357883Psiarniaczęść wsi
0357890Rymarczynaczęść wsi
0357950Rzekiprzysiółek
0357908Smorogówkaczęść wsi
0357914Stawkiczęść wsi
0357920Turoniówkaczęść wsi
0357937Uryciówkaczęść wsi
0357966Żurawiecprzysiółek

Historia Nozdrzca

Nozdrzec zwany dawniej Nieczujów istniał w XV w. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1436. Przy sporze Małgorzaty z Dynowa, a Mikołajem Kmitą – kasztelanem przemyskim – wymieniony jest jako jedna z wielu wsi należących do dóbr dynowskich. Nozdrzec odnotowano w 1436 jako własność rodziny Rzeszowskich. W dokumencie źródłowym z 1448 występuje jako osada na prawie niemieckim. Po raz pierwszy mamy informację o sołtysie Nabrzuchu z Nozdrzca. Potem jako właściciele figurują Tarnowscy, założyciele parafii rzymskokatolickiej (przed 1548), którzy sprzedali wieś Nieczujom Wapowskim. W drugiej połowie XVI w. właścicielką była Katarzyna Wapowska, a po niej jej syn Jan Stanisław Wapowski. Po jego śmierci w 1632 Nozdrzec przejął syn Karol Wapowski, który w 1644 sprzedał okoliczne dobra Olbrachtowi Grochowskiemu. W połowie XVI w. właścicielem był też Stanisław Stadnicki, który zniszczył dokumenty parafialne, a kościół przekształcił w zbór protestancki.

Prawdopodobnie w tym miejscu, gdzie zlokalizowany jest obecny pałac, istniał dwór obronny, który podczas potopu szwedzkiego został zniszczony przez wojska siedmiogrodzkie sojusznika Szwedów, Jerzego II Rakoczego, około 16 marca 1657.

Po I rozbiorze Polski w 1772 Nozdrzec znalazł się w zaborze austriackim, najpierw w cyrkule leskim, a do 1782 w sanockim. Ewaryst Andrzej, hr. Kuropatnicki w swym "Opisaniu królestw Galicyi i Lodomeryi", wydanym po raz pierwszy w 1786, pisał: Nostrzeć. Wieś z domem i ogrodem pięknym JW. Michała hrabi Bukowskiego, kawalera orderu ś. Stanisława[7].

Gdy w 1809 wybuchła wojna polsko-austriacka, na czele wojsk ziemi sanockiej stanął gen. Ksawery Franciszek Krasicki, były oficer kościuszkowski, a zorganizowanym na terenach przyległych do Dynowa oddziałem dowodził dziedzic Nozdrzca, Tadeusz Prek. Władzę administracyjno-polityczną pełnił Józef Parys.

W połowie XIX w. właścicielem posiadłości tabularnej Nozdrzec z Karolówką był Ludwik Skrzyński[8]. Pałac w Nozdrzcu wybudowany został z inicjatywy Ludwika Skrzyńskiego według projektu Seweryna Fredry, w 1843.

W czasie I wojny światowej 15 listopada 1915 Nozdrzec wraz z dworem Skrzyńskich został spalony przez wojska rosyjskie. Następnie około 1920 został przebudowany z niewielkimi zmianami. W ostatnich latach został poddany gruntownej restauracji i przebudowie po zniszczeniach II wojny światowej. Po remoncie do 2011 służył jako ośrodek wypoczynkowy huty szkła w Krośnie. Wokół pałacu zachowały się niewielkie fragmenty parku. Rosną tu jeszcze stare lipy, miłorząb dwuklapowy, dęby szypułkowe, graby i jesiony. W bezpośrednim sąsiedztwie pałacu znajduje się zabytkowa dworska kaplica z 1889, z obrazem Matki Boskiej z dzieciątkiem, oraz przypałacowa oficyna, w której w latach 1945–1994 mieściła się szkoła podstawowa. Od strony południowej i wschodniej wokół kaplicy i przed oficyną zachowała się część umocnień ziemnych.

30 marca 1921 przez Nozdrzec przejeżdżał premier Wincenty Witos.

W czasie II wojny światowej w 1940 r. powstała tu Placówka ZWZAK Nozdrzec-Wesoła obejmująca Hłudno licząca 50 osób, dowodzona przez por. Kazimierza Chrzana ps. Józef, i Franciszka Dudka ps. Dąb wraz z Kapelanem ks. Stanisławem Buczkiem i mjr. ks. Jana Haligowskiego ps. Jaś, Cichy, i wchodząca w skład II Batalionu Brzozowskiego dow. przez ppor. Józefa Florczaka. 25 maja 1943 zorganizowano atak 50 osobowego oddziału pod dow. Józefa Maciołka – Komendanta AK Rzeszów na niemieckie siły policyjne w Pałacu w Nozdrzcu, które opuściły wkrótce ten teren.

Zabytki

  • Zespół pałacowo-parkowy z Pałacem Skrzyńskich z 1843,
  • Kościół parafialny pw. św. Stanisława z 1746:

Pierwszy kościół w Nozdrzcu był drewniany, a obok niego istniał cmentarz. Nowy kościół Świętego Stanisława Biskupa[9][10] został zbudowany z kamienia i cegły w formie krzyża łacińskiegow stylu renesansowo-barokowym w 1746 r. przez proboszcza ks. Jana Banieckiego. Kościół był konsekrowany w roku 1806 przez biskupa przemyskiego Antoniego Dąb-Gołaszewskiego.

  • Młyn turbinowy z 1918, z drewnianym domem

Nozdrzecka Kalwaria

Kalwaria na wzgórzu Chełm

Osoby związane z miejscowością

Sport

W miejscowości istnieje klub piłki nożnej, San Nozdrzec, grający w B klasie, grupa Krosno III.

Przypisy

  1. ↑ Raport o stanie gminy Nozdrzec w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 3
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 837 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. 1 2 3 4 GUS. Rejestr TERYT
  4. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 90513.
  5. 1 2 3 Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP))
  6. ↑ BIP gminy, sołectwa
  7. ↑ Ewaryst Andrzej Kuropatnicki: Geografia albo dokładne opisanie królestw Galicyi i Lodomeryi. Wyd. powtórne. Lwów: Nakładem Wojciecha Manieckiego, 1858, s. 60.
  8. ↑ Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: Karol Wild, 1855, s. 147.
  9. ↑ B. Śnieżek: Kościół św. Stanisława Biskupa. [dostęp 2012-09-10]. (pol.).
  10. ↑ Kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika. [dostęp 2012-09-10]. (pol.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.