Stefan Wilczkowski
 Stefan Wilczkowski | |
 młodszy brygadier | |
| Data i miejsce urodzenia |
6 lipca 1930 |
|---|---|
| Data śmierci |
8 marca 2024 |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1973–2015 |
| Formacja | |
| Jednostki | |
| Stanowiska |
sekretarz naukowy |
| Odznaczenia | |
       | |
Stefan Wilczkowski (ur. 6 lipca 1930 w Łodzi[1], zm. 8 marca 2024[2][3]) – polski oficer Państwowej Straży Pożarnej, doktor nauk technicznych, wynalazca, naukowiec, specjalista w zakresie środków gaśniczych, autor i współautor wielu artykułów i książek poświęconych tematyce pożarniczej.
Życiorys
Dzieciństwo i wykształcenie
Urodził się 6 lipca 1930 roku w Łodzi. W latach 1932–1946 mieszkał we Lwowie, później powrócił do Łodzi. Będąc uczniem I Miejskiego Gimnazjum i Liceum w Łodzi, w 1949 roku zdał egzamin maturalny i rozpoczął studia na Wydziale Chemii Spożywczej Politechniki Łódzkiej, które ukończył w 1953 roku, uzyskując tytuł zawodowy inżyniera przetwórstwa rolnego. W 1958 roku obronił pracę magisterską pt. „Synteza i rozszczepienie metylobenzenofenylokarbinolu na antypody optyczne”, uzyskując tytuł magistra chemii na Wydziale Matematyczno-Fizyczno-Chemicznym Uniwersytetu Łódzkiego[1].
W 1977 roku uzyskał stopień doktora nauk technicznych w Wyższej Inżynieryjno-Technicznej Szkole Pożarniczej w Moskwie. Rozprawa doktorska dotyczyła zwiększania skuteczności gaśniczej wody przy gaszeniu materiałów stałych poprzez wprowadzenie dodatków chemicznych[1].
W 1982 roku ukończył studia podyplomowe „Spalanie” na Politechnice Warszawskiej[1].
Praca zawodowa
Po ukończeniu studiów na Politechnice Łódzkiej pracował m.in. jako asystent w Zakładzie Badawczym Centralnych Zakładów Przemysłu Mięsno-Spożywczego w Warszawie, główny technolog w Zakładach Mięsnych w Łodzi i starszy asystent na Uniwersytecie Łódzkim[1].
W lipcu 1959 roku wraz z rodziną przeprowadził się do Toszka, gdzie podjął pracę na stanowisku kierownika Laboratorium Analiz Medycznych tamtejszego szpitala psychiatrycznego[4][5]. Pełnił także funkcję prezesa zarządu Klubu Sportowego „Zamkowiec”, działającego wtedy pod patronem przyszpitalnego Związku Zawodowego Służby Zdrowia[4][5][6].
W drugiej połowie 1965 roku przeniósł się do Wrocławia i rozpoczął pracę w Państwowej Fabryce Mydła i Gliceryny. Zgodnie z decyzją Ministra Przemysłu Chemicznego 15 października 1965 roku Wilczkowski został kierownikiem Laboratorium Badawczego Środków Gaśniczych. Kierował pracą laboratorium do 1973 roku[1].
W 1973 roku podjął pracę w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Ochrony Przeciwpożarowej w Józefowie. W październiku 1983 roku, został funkcjonariuszem pożarnictwa. Po przekształceniu OBROP, kontynuował prace w Centrum Naukowo-Badawczym Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego. Był kierownikiem (kolejno): Zespołu Chemicznych Środków Gaśniczych, Zakładu Badań Materiałów i Środków Gaśniczych, Zakładu Postępu Naukowo-Technicznego i Rozwoju Kadr, oraz sekretarzem naukowym CNBOP. Ponadto pełnił funkcję przewodniczącego Rady Pracowniczej[1].
W 2015 roku został przeniesiony w stan spoczynku.
Życie prywatne
Syn Kazimierza i Władysławy. Jego żoną była Krystyna (1929–1987), z którą mieli troje dzieci: Piotra (ur. 1954), Magdalenę (1955-2011) i Rafała (ur. 1958). Jego teściem był prof. dr n. med. Eugeniusz Wilczkowski[4][5][7].
Zmarł 8 marca 2024 roku, został pochowany na Cmentarzu Parafialnym w Józefowie[7].
Dorobek naukowy
W swojej zawodowej karierze opracował kilkanaście receptur i sposobów wytwarzania środków gaśniczych, uzyskując na nie ponad 15 patentów. Jest autorem sposobu wyliczania liczby spienienia pian gaśniczych oraz współautorem 29 norm dotyczących proszków gaśniczych, pianotwórczych środków gaśniczych, halonów gaśniczych i pian chemicznych. Opublikował dziewięć książek (łączny nakład ok. 53 000 egzemplarzy) oraz blisko 60 artykułów, głównie w „Przeglądzie Pożarniczym”. Był współorganizatorem ponad 30 seminariów i konferencji krajowych i międzynarodowych oraz współorganizował i prowadził 170 imprez w CNBOP. Należał do Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Pożarnictwa oraz Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego, był członkiem Rady Naukowej CNBOP oraz Konwentu Szkoły Głównej Służby Pożarniczej[1].
Laboratorium Badawcze Środków Gaśniczych (1965–1973)
Kierując od 1965 do 1973 roku pierwszym w Polsce Laboratorium Badawczym Środków Gaśniczych we Wrocławskich Zakładach Chemii Gospodarczej „Pollena”, opracował i wdrożył do produkcji przemysłowej m.in. proszki gaśnicze LB-1 (proszek węglanowy, wdrożony w styczniu 1966 roku), LB-2 (proszek węglanowy) oraz LB-3 (proszek fosforanowy). Proszki te zostały opatentowane i dopuszczone do użytkowania przez Komendę Główną Straży Pożarnych, a stosowano je w gaśnicach aż do 2002 roku[8]. Ochrona przeciwpożarowa zużywała rocznie ok. 5000 t tych proszków, a z myślą o ich produkcji wrocławskie zakłady wybudowały nową linię produkcyjną wraz z osobną bocznicą kolejową[1].
Deteor 1000
Na początku lat 70. wraz z zespołem (M. Dołęgą, B. Czykietą, A. Nowotarskim, W. Świtlukiem, H. Żakiem i W. Mackiewiczem) opracował recepturę pierwszego polskiego syntetycznego środka pianotwórczego, nazwanego Deteor 1000, wdrożonego do produkcji przemysłowej w 1971 roku. Środek został po raz pierwszy użyty, jeszcze przed wdrożeniem do produkcji masowej, podczas gaszenia pożaru rafinerii w Czechowicach-Dziedzicach w czerwcu 1971 roku. Produkowany był do maja 1999 roku[9]. Za ten wynalazek Wilczkowski wraz z zespołem otrzymał w 1973 roku honorowy tytuł Mistrza Techniki Polskiej, przyznany decyzją sądu konkursowego powołanego przez ministra nauki, szkolnictwa wyższego i techniki (zarządzenie nr 38/Org/73)[1].
Późniejsza działalność badawcza
Pracując w OBROP, a następnie w CNBOP, kontynuował prace nad środkami gaśniczymi i mechanizmami gaszenia. Opracował m.in. prądownicę pożarniczą o eliptycznym wypływie środka gaśniczego, ładunek do gaśnic pianowych, proszek gaśniczy do gaszenia metali oraz środki ogniochronne do drewna. W latach 1993–1995 prowadził projekt dotyczący zastosowania fal akustycznych do hamowania procesów spalania, zakończony opracowaniem odpowiedniego urządzenia[1].
Lista patentów, których był autorem lub współautorem
- Wrocławska Fabryka Mydła, Sposób otrzymywania środka gaśniczego do wytwarzania piany lekkiej, wynalazca: Stefan Wilczkowski i inni, patent PL 67894, 19 lipca 1973.
- Wrocławskie Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena”, Sposób wytwarzania kompozycji detergentowej, wynalazca: Adam Nowotarski, Stefan Wilczkowski, Heliodor Żak, patent PL 74554, 10 grudnia 1974.
- Wrocławskie Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena”, Sposób wytwarzania gaśniczego koncentratu pianotwórczego, wynalazca: Stefan Wilczkowski i inni, patent PL 78721, 30 czerwca 1975.
- Wrocławskie Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena”, Sposób otrzymywania gaśniczego koncentratu pianotwórczego do wytwarzania piany lekkiej, wynalazca: Stefan Wilczkowski i inni, patent PL 77150, 31 października 1975.
- Wrocławskie Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena”, Sposób wytwarzania proszku gaśniczego, wynalazca: Stefan Wilczkowski i inni, patent PL 77537, 1 grudnia 1975.
- Wrocławskie Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena”, Sposób wytwarzania proszku gaśniczego, wynalazca: Stefan Wilczkowski i inni, patent PL 78377, 30 września 1976.
- Wrocławskie Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena”, Sposób wytwarzania gaśniczego koncentratu pianotwórczego, wynalazca: Stefan Wilczkowski i inni, patent PL 99815, 31 października 1978.
Potwierdzenie zgłoszenia wynalazku - Instytut Ciężkiej Syntezy Organicznej „Blachownia”, Sposób wytwarzania gaśniczego środka do otrzymywania piany ciężkiej, wynalazca: Ryszard Jagiełło i inni, patent PL 98538, 30 grudnia 1978.
- Instytut Ciężkiej Syntezy Organicznej „Blachownia”, Wrocławskie Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena”, Sposób stabilizacji pianotwórczych środków gaśniczych, wynalazca: Wiktor Świtluk i inni, patent PL 106486, 10 kwietnia 1980.
- Centralny Ośrodek Projektowo-Konstrukcyjny Maszyn Górniczych „KOMAG”, Pianotwórczy środek do zwalczania zapylenia, wynalazca: Walenty Frydel i inni, patent PL 109020, 10 maja 1981.
- Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej, Ładunek do gaśnic pianowych, wynalazca: Barbara Kucnerowicz-Polak i inni, patent PL 144991, 28 lutego 1989.
- Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej, Prądownica pożarnicza o eliptycznym wypływie środka gaśniczego, wynalazca: Tadeusz Derecki, Stefan Wilczkowski, patent PL 158935, 30 października 1992.
- Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej, Środek do zabezpieczania ogniochronnego drewna i materiałów drewnopochodnych oraz sposób jego wytwarzania, wynalazca: Krystyna Dudek i inni, patent PL 165894, 28 lutego 1995.
- Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej, Urządzenie do gaszenia płomieni falami akustycznymi, wynalazca: Stefan Wilczkowski i inni, patent PL 177478, listopad 1999.
- Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej, Sposób gaszenia płomieni falami akustycznymi, wynalazca: Stefan Wilczkowski i inni, patent PL 177792, 31 stycznia 2000.
- Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej - Państwowy Instytut Badawczy, Sposób wytwarzania środka gaśniczego i środek gaśniczy, wynalazca: Stefan Wilczkowski, patent PL 408618, 16 lutego 2015.
- Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej - Państwowy Instytut Badawczy, Stanowisko zabezpieczająco-gaśnicze do wytwarzania lub przechowywania katalizatorów metaloorganicznych lub innych bardzo aktywnych cieczy palnych, wynalazca: Stefan Wilczkowski, Dariusz Wróblewski, Wincenty Trzaskowski, patent PL 220367, 30 października 2015.
- Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej - Państwowy Instytut Badawczy, Sposób wytwarzania proszku gaśniczego przeznaczonego do gaszenia pożarów materiałów rozdrobnionych i sypkich oraz pożarów metali, wynalazca: Stefan Wilczkowski, Dariusz Wróblewski, patent PL 224383, 30 grudnia 2016.
Książki
- Stefan Wilczkowski, Jerzy Sitkiewicz, Informator o środkach gaśniczych, Warszawa: Biuro Wydawnicze „Chemia”, 1974, OCLC 830575905.
- Zbigniew Grynczel, Stefan Wilczkowski, Nowoczesne środki gaśnicze, Warszawa: Instytut Wydawniczy CRZZ, 1976, OCLC 830254254.
- Barbara Kucnerowicz-Polak, Stefan Wilczkowski, Skuteczność gaśnicza gaśnic proszkowych i halonowych, Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1978, OCLC 749488593.
- Stefan Wilczkowski, Środki zwilżające w działaniach gaśniczych, Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1984, ISBN 83-202-0287-6.
- Stefan Wilczkowski, Środki gaśnicze, wyd. I, Kraków: Szkoła Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej, 1995, ISBN 83-908685-1-2.
- Stefan Wilczkowski, Środki gaśnicze, wyd. II, Kraków: Szkoła Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej, 1999, ISBN 83-908685-1-2.
- Ryszard Iwaniec, Daniel Małozięć, Jan Rodzim Stefan Wilczkowski (red.), Sprzęt i technika w ratownictwie wysokościowym PSP, Józefów: CNBOP im. Józefa Tuliszkowskiego, 2000, ISBN 83-88776-00-2.
- Stefan Wilczkowski, Środki ogniochronne, Kraków: Szkoła Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej, 2000, ISBN 83-908685-6-3, OCLC 316530648.
- Stefan Wilczkowski, Piany gaśnicze, środki pianotwórcze i zwilżacze, Kraków: Szkoła Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej, 2003, ISBN 83-918008-3-0.
Artykuły (wybrane)
- Stefan Wilczkowski, Halon 1211, „Przegląd Pożarniczy”, nr 2, 1974, s. 11–13, ISSN 0137-8910.
- Stefan Wilczkowski, Gaszenie pożarów metali, „Przegląd Pożarniczy”, nr 3, 1979, s. 17–19.
- Stefan Wilczkowski, Barbara Kucnerowicz-Polak, Stefan Świerkot, Badanie zdolności proszku gaśniczego do wypływu z urządzeń gaśniczych, „Biuletyn Informacji Technicznej” (3–4), 1984, s. 57–62, ISSN 0137-8589.
- Stefan Wilczkowski, Metoda badania skuteczności gaśniczej proszków gaśniczych w warunkach laboratoryjnych, „Biuletyn Informacji Technicznej”, nr 4, 1985, s. 69–76, ISSN 0137-8589.
- Stefan Wilczkowski, Wpływ wybranych dodatków chemicznych na skuteczność gaśniczą proszku węglanowego, „Nauka i Technika Pożarnicza”, nr 1, 1987, s. 23–26, ISSN 0860-9365.
- Elżbieta M. Bulewicz, Barbara Kucnerowicz-Polak, Stefan Wilczkowski, Efekty fizyczne i chemiczne w działaniu proszków gaśniczych, „Nauka i Technika Pożarnicza”, nr 2, 1987, s. 19–29, ISSN 0860-9365.
- Andrzej Sapiński, Stefan Wilczkowski, Karol Ekert, Badanie mechanizmu działania inhibicyjnego halonu 1211 na zapłon mieszaniny propan-butan (cz. I), „Nauka i Technika Pożarnicza”, nr 2, 1987, s. 31–42, ISSN 0860-9365.
- Stefan Wilczkowski, Poszukiwanie nowych sposobów gaszenia pożarów, „Nauka i Technika Pożarnicza”, nr 2, 1988, s. 38–39, ISSN 0860-9365.
- Bolesław Leśniak, Stefan Wilczkowski, Próby zastosowania fal akustycznych do hamowania procesów spalania, „Nauka i Technika Pożarnicza”, nr 2, 1988, s. 40–45, ISSN 0860-9365.
- Stefan Wilczkowski, Czym zastąpić halony?, „Przegląd Pożarniczy”, nr 1, 1999, s. 17–19, ISSN 0137-8910.
- Stefan Wilczkowski, Tłuste płomienie, „Przegląd Pożarniczy”, nr 2, 2006, s. 18–19, ISSN 0137-8910.
- Stefan Wilczkowski, Prądownica pożarnicza o eliptycznym wypływie środka gaśniczego, „Bezpieczeństwo i Technika Pożarnicza”, 20 (4), CNBOP-PIB, 2010, s. 105–109, ISSN 1895-8443.
- Henryk Radomiak, Tomasz Węsierski, Stefan Wilczkowski, Wygaszanie procesu spalania przy pomocy fal akustycznych, „Bezpieczeństwo i Technika Pożarnicza”, 30 (2), CNBOP-PIB, 2013, s. 59–64, ISSN 1895-8443.
- Stefan Wilczkowski, Gaszenie procesów spalania katalizatora metaloorganicznego przy użyciu ziemi okrzemkowej – diatomitu, „Bezpieczeństwo i Technika Pożarnicza”, 34 (2), CNBOP-PIB, 2014, s. 79–83, DOI: 10.12845/bitp.34.2.2014.7, ISSN 1895-8443.
Wyróżnienia i odznaczenia
- Honorowy tytuł Mistrza Techniki Polskiej (1973)[1][10]
- Krzyż kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1997)[1][11]
- Medal honorowy im. Józefa Tuliszkowskiego (2003)[1][12]
- Złoty Krzyż Zasługi[1]
- Brązowa odznaka „Za Zasługi dla Ochrony Przeciwpożarowej”[1]
- Srebrna odznaka „Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej”[1]
- Brązowy medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”[1]
- Srebrny medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”[1]
- Złoty medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”[1]
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Ksawery Łokietek, Deteor 1000 to jego dziecko..., [w:] Przegląd Pożarniczy [online], Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej [dostęp 2026-07-22].
- ↑ Zmarł mł. bryg. w st. spocz. dr inż. Stefan Wilczkowski, Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej, 15 marca 2024 [zarchiwizowane 2024-03-27].
- ↑ Jarosław Górny, Bliscy i znajomi pożegnali zasłużonego strażaka. Był znanym wynalazcą, [w:] Fakt [online], 25 marca 2024 [zarchiwizowane 2024-03-25].
- 1 2 3 Stefan Wilczkowski, Miasto Toszek i szpital w Toszku w moich wspomnieniach, [w:] Rocznik Toszecki, t. 2, Centrum Kultury „Zamek w Toszku”, 2018, s. 125–128, ISSN 2543-8743.
- 1 2 3 Rafał Wilczkowski, Toszek. Dziedzictwo, którego nie zapomniałem, [w:] Rocznik Toszecki, t. 3, Centrum Kultury „Zamek w Toszku”, 2019, s. 231–240, ISSN 2543-8743.
- ↑ Maria Bukowska, Toszecka sportowa tradycja, [w:] Po troszku o Toszku, t. 4, 2017, ISSN 2299-274X.
- 1 2 Grabowski Władysław, Wilczkowska-Grabowska Magdalena, Wilczkowski Stefan, [w:] Odszukaj grób [online], Parafia pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Józefowie, 30 października 2025 [dostęp 2026-08-09].
- ↑ Częste pytania [online], Ogniochron [dostęp 2026-07-22].
- ↑ Wrocławskie Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena” [online], Archiwum Ośrodka „Pamięć i Przyszłość” [dostęp 2026-07-22].
- ↑ Mistrz Techniki Polskiej w 1973 r. [PDF], skan dyplomu.
- ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 października 1997 r. o nadaniu odznaczeń, „Monitor Polski”, 1998, Nr. 1, poz. 24, ISAP: WMP19980010024.
- ↑ Wykaz osób wyróżnionych Medalem w 2003 roku [online], Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej [dostęp 2026-08-13] [zarchiwizowane z adresu 2016-01-20] (pol.).