Strefy Kossmata

Strefy Kossmata (w ujęciu zmodyfikowanym, ale odnoszące się, podobnie jak w oryginalnej publikacji, jedynie do Europy Środkowej)

Strefy Kossmata – elementy podziału orogenu waryscyjskiego w Europie, wyróżnione przez austriacko-saskiego geologa Franza Kossmata.

Pierwotna definicja

W pracy z 1927 Kossmat zgrupował izolowane masywy hercyńskie w cztery strefy na podstawie podobnego wykształcenia utworów skalnych. Były to[1][2]:

  • strefa westfalska;
  • reńsko-hercyńska (od łacińskiej nazwy Harzu, Silva Hercynia);
  • sasko-turyngijska i sudecka;
  • moldanubska (od nazw rzek Wełtawy, po niemiecku Moldau, i Dunaju, po łacinie Danubius).

W dawniejszej polskiej literaturze spotyka się wiele innych wariantów nazw tych stref, np. westfalska, reno-hercyńska, armorykańsko-saska i franko-czeska[3]; strefa sasko-turyńska[4]. Używano też spolszczeń nazw łacińskich, np. sakso-turyngikum i moldanubik[5].

Stan współczesny

Podział Kossmata jest powszechnie używany, choć wprowadzono do niego poprawki[6]: rzadko używa się nazwy „strefa westfalska” (mówi się o przedpolu) i wyróżnia się kilka innych, drobniejszych stref. Ponadto dokonano przedłużenia stref na obszar Europy południowo-zachodniej[7].

Przede wszystkim zaś przedstawiono interpretację geodynamiczną[8] poszczególnych stref, łącząc strefę reńsko-hercyńską z mikrokontynentem Awalonii, a sasko-turyngijską i moldanubską z mikrokontynentem Armoryki (Cadomii)[7]. W ten sposób dokonano przełożenia pojęć geologicznych, powstałych w epoce, kiedy litosferę uważano za zasadniczo nieruchomą, na język współczesnej geologii, w której obowiązuje paradygmat tektoniki płyt[2].

Przypisy

  1. ↑ F. Kossmat, Gliederung des varistischen Gebirgsbaus, „Abhandlunger des Sächsischen Geologischen Landesamts”, 1, 1924, s. 1–39.
  2. 1 2 Guido Meinhold, Franz Kossmat – Subdivision of the Variscan Mountains – a translation of the German text with supplementary notes, „History of Geo- and Space Sciences”, 8 (1), 2017, s. 29–51, DOI: 10.5194/hgss-8-29-2017, ISSN 2190-5010 [dostęp 2026-01-18].
  3. ↑ Helena Ozonek, Ewa Stupnicka, Geologia regionalna Europy. Cz. I, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1966, s. 161.
  4. ↑ Wojciech Grocholski, Młodopaleozoiczne struktury północnego obrzeżenia bloku przedsudeckiego w podłożu monokliny przedsudeckiej, „Przegląd Geologiczny” (3), 1972, s. 160.
  5. ↑ Ewa Stupnicka, Geologia regionalna Polski, Wyd. 2., zmienione, Warszawa: Wydawn. Uniwersytetu Warszawskiego, 1997, ISBN 978-83-230-9830-0.
  6. ↑ Kossmat’s zonation of the Central European basement in the light of the current knowledge [online], DGGV [dostęp 2026-01-18] (niem.).
  7. 1 2 Ulf Linnemann, Inside Pangea: A Brief Introduction to the Variscan Orogen in Central Europe, Ulf Linnemann (red.), Cham: Springer Nature Switzerland, 2025, s. 1–11, DOI: 10.1007/978-3-031-82911-6_1, ISBN 978-3-031-82911-6 (ang.).
  8. ↑ B.E. Leveridge, A.J. Hartley, The Variscan Orogeny: the development and deformation of Devonian/Carboniferous basins in SW England and South Wales, 2006, DOI: 10.1144/GOEWP.10.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.