Sylvia Plath

Sylvia Plath
Ilustracja
Sylvia Plath (1961)
Data i miejsce urodzenia

27 października 1932
Boston

Data i miejsce śmierci

11 lutego 1963
Londyn

Narodowość

amerykańska

Język

angielski

Alma Mater

Smith College

Dziedzina sztuki

liryka, proza

Epoka

poezja konfesyjna

Ważne dzieła
podpis
Nagrody

Nagroda Pulitzera w dziedzinie poezji (pośmiertnie)

Mieszkanie Sylvii Plath w Londynie (3 Chalcot Square, Primrose Hill)
Newnham College (Cambridge University), gdzie Plath studiowała od 1955 do 1957r.

Sylvia Plath (ur. 27 października 1932 w Bostonie, zm. 11 lutego 1963 w Londynie) – amerykańska poetka i prozaiczka. Współcześnie znana głównie dzięki powieści Szklany klosz. Jej poezja należy do nurtu poezji konfesyjnej. Sylvia Plath jest przy tym jedną z czołowych postaci kierunku w literaturze lat 50. i 60. XX wieku, określanego mianem Konfesjonalistów (ang. Confessionalist)[1], do którzych także zalicza się jej przyjaciółkę Anne Sexton jak i Roberta Lowella oraz W.D. Snodgrassa.

Życiorys

Sylvia Plath urodziła się w dzisiejszej bostońskiej dzielnicy Jamaica Plain jako córka pochodzącego z Grabowa koło Poznania w Cesarstwie Niemieckim Otto Platha i Aurelii z d. Schober, Austriaczki z pochodzenia. Już od lat dziecięcych wykazywała talent poetycki, publikując swój pierwszy wiersz w wieku 8 lat w dziale dziecięcym gazety Boston Herald. W tym okresie zmarł jej ojciec, profesor college’u, a zarazem pszczelarz. Wychowana jako unitarianka, Plath doświadczyła utraty wiary po śmierci ojca i przez całe życie pozostawała ambiwalentna w stosunku do religii[2].

W wieku 11 lat Sylvia Plath dostała swój pierwszy dziennik od matki. Od tej pory regularnie pisała dzienniki do końca życia.

W sierpniu 1950 Sylvia Plath opublikowała w magazynie dla dziewcząt Seventeen swój pierwszy utwór fabularny, a w gazecie The Christian Science Monitor ukazał się jej pierwszy dojrzały wiersz.

Plath (1953)

Po ukończeniu drugiego roku w ekskluzywnym college’u dla kobiet Smith College w Northampton (Massachusetts), Plath odbyła staż w redakcji czasopisma Mademoiselle. Po ukończeniu stażu, otrzymała odmowę przyjęcia na seminarium pisania w Harvardzie. W tym czasie chorowała na zaburzenia depresyjne. Po powrocie do domu miała pierwszą próbę samobójczą wczołgując się pod werandę i zażywając tabletki nasenne. Ten okres swego życia opisała w autobiograficznej powieści Szklany klosz (1963, The Bell Jar, wyd. polskie 1975). Po tej próbie samobójczej Plath podjęła leczenie w prywatnym szpitalu psychiatrycznym McLean Hospital w Belmont koło Bostonu pod okiem dr Ruth Barnhouse Beuscher.

W 1955 Sylvia Plath wyjechała jako stypendystka Fulbrighta na studia do Anglii w Newnham College, część Cambridge University. 25 lutego 1956 tam poznała na przyjęciu poetę Teda Hughesa, którego poślubiła niespełna cztery miesiące później, 16 czerwca 1956. Głęboko zainteresowali się zjawiskami nadprzyrodzonymi i używali tabliczek ouija[3]. W 14 listach Plath do dr Ruth Beuscher (terapeutki), poetka opisywała doznania „maltretowania fizycznego i tortur psychicznych z rąk męża”[4].

Wraz z mężem wiele podróżowała m.in. do Francji oraz Hiszpanii. W wakacje 1959 Sylvia Plath i Ted Hughes podróżowali przez Amerykę Północną. Para mieszkała w Cambdridge oraz w Londynie, a latem 1957 przeprowadzilła się do USA, gdzie najpierw mieszkała w Northampton (Massachusetts), a potem od 1958 w Bostonie, przy 9 Willow Street. Podczas czasu w Northampton Sylvia Plath wykładała literaturę angielską na Smith College. W grudniu Sylvia Plath i Ted Hughes zdecydowali wrócić do Anglii, gdzie zamieszkali w Londynie, przy 3 Chalcot Square.

W lutym 1960 Plath podpisała umowę na wydanie swojego pierwszego tomiku poezji Kolos (The Colossus) w wydawnictwie Heinemanna.

1 kwietnia 1960 Sylvia Plath urodziła pierwsze z dwójki dzieci, Friedę Hughes, a w lipcu małżonkowie kupili spory dom Court Green w North Tawton w hrabstwie Devon, którego hipotekę spłacili w grudniu 1961. Ich syn Nicholas Hughes urodził się 17 stycznia 1962.

Maj 1962 był początkiem końca małżeństwa Sylvii Plath i Teda Hughesa, który rozpoczął romans z zaprzyjaźnioną Assią Wevill z którą przebywał w związku po śmierci Plath. Kilka lat później (23 marca 1969) Wevill popełniła samobójstwo w identyczny sposób, jak Sylvia Plath, także zagazowując swoją i Hughesa czteroletnią córkę Shurę.

W czerwcu 1962 roku Plath zjechała samochodem z pobocza drogi do rzeki, co później określiła jako próbę samobójczą[5].

Pod koniec 1962 doszło między małżonkami do separacji; w grudniu Plath przeniosła się z dwojgiem dzieci (Friedą i Nicholasem) ze wspólnego domu w hrabstwie Devon do Londynu. Zamieszkała w domu po W.B. Yeatsie, za rogiem od Chalcot Square. Bardzo ciężka dla niej okazała się zima 1962/63. W okresie jesienno-zimowym Plath napisała swoje najbardziej uznane wiersze m.in. „Tatusia”, „Ukłucia”, „Kobietę Łazarz”, „Ariel”, „Kurierów”, „Mistyczkę” i ostatni wiersz „Krawędź”. 14 stycznia 1963 ukazała się powieść Szklany Klosz. Poetka brała wówczas leki przeciwdepresyjne.

Śmierć

Popełniła samobójstwo poprzez zatrucie gazem, wkładając głowę do kuchenki gazowej[6]. Dzieci zamknęła w dobrze wentylowanym pokoju, zostawiając im śniadanie. Miała 30 lat[7]. Została pochowana na cmentarzu w Heptonstall, w hrabstwie West Yorkshire w Anglii.

Grób Sylvii Plath na cmentarzu w Heptonstall (West Yorkshire) (2022)

Ariel oraz inne tomy jej poezji zostały wydane pośmiertnie. Poezje zebrane (The Collected Poems) z 1981 roku zostały nagrodzone w 1982 roku Nagrodą Pulitzera. W 2000 ukazał się zbiór istniejących dzienników Sylvii Plath obejmujący dwanaście ostatnich lat jej życia. Ted Hughes twierdził, że dzienniki pisane od 1959 do 1962 roku zaginęły, a ostatni obejmujący czas od grudnia 1962 do lutego 1963 został spalony przez niego, bo nie chciał, żeby ich dzieci je kiedykolwiek przeczytały[8]. W 2017 i 2018 ukazały się dwa tomy listów pisanych przez poetkę od 1940-1962, a w 2024 The Collected Prose of Sylvia Plath z wcześniej niepublikowanymi opowiadaniami oraz innymi utworami prozy.

Syn Sylvii Plath (Nicholas) również popełnił samobójstwo, wieszając się[9].

Twórczość

Poezja

  • The Colossus (1960)
  • Ariel (1965)
  • Crossing the Water (1971)
  • Winter Trees (1972)
  • The Collected Poems (1981), Nagroda Pulitzera w 1982 r.
  • Ariel: The Restored Edition: A Facsimile of Plath's Manuscript, Reinstating Her Original Selection and Arrangement (2005)

Przekładów wierszy Sylvii Plath na język polski dokonali: Teresa Truszkowska, Ewa Fiszer, Julia Hartwig, Jan Rostworowski, Zbigniew Herbert.

Proza

  • Szklany klosz (1963), pod ps. Victoria Lucas, ISBN 83-86530-69-3
  • Listy do domu (1975)
  • Johnny Panic and the Bible of Dreams (1977), Upiorny Jaś i Biblia Snów & Pośród trzmieli, Zysk i S-ka
  • The Journals of Sylvia Plath (1982)
  • The Magic Mirror (1989)
  • The Unabridged Journals of Sylvia Plath (2000), red. Karen V. Kukil, Dzienniki 1950-1962, Prószyński i S-ka ISBN 83-7337-739-5
  • Letters of Sylvia Plath Volume I: 1940-1956 (2017), red. Karen V. Kukil i Peter K. Steinberg
  • Letters of Sylvia Plath Volume II: 1956 – 1963 (2018), red. Karen V. Kukil i Peter K. Steinberg
  • Mary Ventura and The Ninth Kingdom (2019)
  • Johnny Panika i Biblia Snów oraz inne opowiadania (2024), Marginesy ISBN 978-83-68121-20-9
  • The Collected Prose of Sylvia Plath (2024), red. Peter K. Steinberg

Twórczość dla dzieci

  • The Bed Book (1976)
  • The It-Doesn't-Matter Suit, Garnitur na każdą okazję (1996), Wydawnictwo: Dwie Siostry ISBN 978-83-6085-007-7
  • Collected Children’s Stories (Anglia, 2001)
  • Mrs. Cherry’s Kitchen (2001)

Odniesienia w kulturze

Biografie

Wybór biografii:

  • Edward Butscher: Sylvia Plath: Method and Madness (1976)
  • Linda Wagner-Martin: Sylvia Plath: A Biography (1987)
  • Anne Stevenson: Bitter Fame. A Life of Sylvia Plath (1989)
  • Paul Alexander: Rough Magic: A Biography of Sylvia Plath (1991)
  • Ronald Hayman: Death and Life of Sylvia Plath (1991)
  • Janet Malcolm: Milcząca kobieta (1992), Zysk i S-Ka, ISBN 978-83-7150-215-6
  • Erica Wagner: Sylvia Plath i Ted Hughes (2000), Wydawnictwo Literackie ISBN 83-08-03505-1
  • Diane Middlebrook: Jej mąż. Ted Hughes i Sylvia Plath (2003), Wydawnictwo Literackie ISBN 83-08-03690-2
  • Yehuda Koren, Eilat Negev: Femme fatale. Życie i tragiczna śmierć Assi Wevill, rywalki Sylvii Plath (2008), Wydawnictwo Videograf II ISBN 978-83-7183-585-8
  • Carl Rollyson: American Isis: The Life and Art of Sylvia Plath (2013)
  • Andrew Wilson: Mad Girl's Love Song: Sylvia Plath and Life Before Ted (2013)
  • Elizabeth Winder: Sylvia Plath w Nowym Jorku. Lato 1953 (2013), Marginesy ISBN 978-83-6470-037-8
  • Carl Rollyson: Ostatnie dni Sylvii Plath. Biografia (2020), Prószyński i S-ka ISBN 978-83-8234-058-7
  • Heather Clark: Red Comet: The Short Life and Blazing Art of Sylvia Plath (2020), nominowana do Nagrody Pulitzera
  • Gail Crowther: Three-Martini Afternoons at the Ritz: The Rebellion of Sylvia Plath & Anne Sexton (2021)

Powieści biograficzne o ostatnich miesiącach życia Sylvii Plath:

  • Kate Moses[10]: Przezimowanie (2003), Świat Książki ISBN 978-83-7391-656-2
  • Elin Cullhed: Euforia. Powieść o Sylvii Plath (2021), Książnica ISBN 978-83-271-6228-1

Film

W 2003 powstał film fabularny Sylvia z Gwyneth Paltrow i Danielem Craigiem w rolach głównych, który opowiada o życiu Sylvii Plath od chwili jej spotkania z Tedem Hughesem do samobójczej śmierci, przy czym koncentruje się na jej problemach małżeńskich.

Przypisy

  1. ↑ Podobnym terminem określa się późniejsze poezje Anne Sexton, Roberta Lowella czy Allena Ginsberga.
  2. ↑ Peel, Robin. "The Political Education of Sylvia Plath s. 41–44.
  3. ↑ Sylvia Plath's Spirit Guide | Academy of American Poets [online], poets.org [dostęp 2024-06-25] (ang.).
  4. ↑ Udręka Sylvii Plath, „Onet Kultura”, 4 maja 2017 [dostęp 2025-07-20] [zarchiwizowane z adresu 2017-05-08].
  5. ↑ The Dedalus Book of Literary Suicides: Dead Letters (2008) Gary Lachman, Dedalus Press, University of Michigan, s. 145
  6. ↑ Vanitas Vanitatum, życie z książkami: Życiorys Sylvii Plath [online], życie z książkami, 15 kwietnia 2014 [dostęp 2024-07-29].
  7. ↑ Jane Feinmann, Rhyme, reason and depression, „The Guardian”, 16 lutego 1993, ISSN 0261-3077 [dostęp 2025-07-20] (ang.).
  8. ↑ Nephie Christodoulides, Out of the Cradle Endlessly Rocking: Motherhood in Sylvia Plath's Work, Amsterdam: Rodopi, 2005, IX.
  9. ↑ Syn Sylvii Plath popełnił samobójstwo [online], wiadomosci.onet.pl, 23 marca 2009 [dostęp 2026-08-11].
  10. ↑ Informacje o angielskiej wersji Przezimowania ze strony internetowej Kate Moses, . (ang.)

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.