System antydronowy

System antydronowy (ang. counter-unmanned aircraft system, counter-UAS, skr. C-UAS / C-sUAS) – pojęcie zbiorcze, obejmujące zintegrowany zestaw środków (sensorów, systemów dowodzenia i efektorów), których celem jest wykrywanie, śledzenie i identyfikacja (DTI) bezzałogowych statków powietrznych (dronów, BSP) oraz neutralizacja lub zwalczanie ich w sposób zgodny z prawem i bezpieczny dla otoczenia^[1][2].

Europejski dokument normalizacyjny CWA 18150:2024 wymaga od systemu C-UAS zdolności do detekcji, śledzenia, identyfikacji, zliczania oraz neutralizacji celów – w tym dronów sterowanych ręcznie i nawigowanych z użyciem GNSS (np. GPS), a jako wymaganie zalecane wskazuje również zdolność do zwalczania bezzałogowców w locie autonomicznym^[3]. W praktyce, używa się również pojęcia C-UAS solution (rozwiązanie antydronowe), rozumianego szerzej jako zbiór systemów C-UAS wraz z interesariuszami i procesami niezbędnymi do ich eksploatacji (np. procedurami reakcji i kompetencjami operatorów).

Systemy antydronowe buduje się zwykle warstwowo: od rozpoznania (DTI — detect, track, identify) przez dowodzenie i kontrolę (C2) po środki neutralizacji (soft-kill i hard-kill)^[4][3]. W dokumentach amerykańskich zdolności te bywają opisywane jako konieczność detect (wykrywanie), track (śledzenie), identify (identyfikacja) oraz – w razie potrzeby – deter/deny/defeat (odstraszanie/uniemożliwienie działania/obezwładnienie)^[5].

W warstwie DTI jako typowe metody wykrywania i identyfikacji wskazuje się, m.in., wykorzystanie radarów, pasywnych czujników i skanerów RF (wykrywających emisje/łączność), a także sensorów EO i IR (kamery dzienne i termowizyjne) do potwierdzenia celu^[4]. W podejściu europejskim (CWA 18150:2024) podkreśla się, m.in., rolę automatycznej detekcji/śledzenia/identyfikacji, opartej na pojedynczych sensorach lub fuzji danych z wielu źródeł oraz możliwość wskazywania parametrów celu (np. pozycja, trasa, prędkość, a w pewnych scenariuszach także informacje o łączności lub lokalizacji stanowiska operatora)^[3].

Warstwa C2 (dowodzenie) integruje sensory i efektory w spójny system, wspiera ocenę zagrożenia i priorytetyzację celów, a także umożliwia pracę w trybie ciągłym (24/7) oraz implementację mechanizmów takich, jak wirtualne strefy ochronne (geofencing)^[3]. Z perspektywy ochrony infrastruktury krytycznej akcentuje się również formalne umocowanie przedsięwzięcia (mandat, zakres, interesariusze i procedury), jako element „rozwiązania” C-UAS w sensie organizacyjnym^[1].

W literaturze i dokumentach technicznych wyróżnia się metody niekinetyczne (soft-kill) oraz kinetyczne (hard-kill)^[4].

Metody niekinetyczne obejmują m.in. zakłócanie (jamming) radiowego łącza sterowania lub transmisji wideo, a także zakłócanie sygnałów GNSS wykorzystywanych do nawigacji^[4]. W Polsce Urząd Komunikacji Elektronicznej definiuje jammer (zagłuszacz) jako urządzenie, którego celem jest uniemożliwienie skutecznej komunikacji innych urządzeń w określonym paśmie na obszarze jego działania, wskazując przy tym kontekst regulacyjny (m.in. zgodność z wymaganiami kompatybilności elektromagnetycznej i przepisami dla urządzeń radiowych)^[6].

Metody kinetyczne obejmują m.in. niszczenie celu za pomocą pocisków (np. z systemów artylerii przeciwlotniczej), użycie laserów, a także zwalczanie celu przez przechwytujące bezzałogowce (drone-on-drone)^[4]. W praktyce stosuje się również konstrukcje hybrydowe, łączące kilka typów efektorów w jednym systemie warstwowym (np. niekinetyczne oddziaływanie + efektor kinetyczny na krótszym dystansie)^[4].

W systemach antydronowych wyróżnia się konfiguracje:

• stacjonarne (fixed-site) – do ochrony baz, instalacji lub obiektów, często jako element warstwowej obrony^[4],
• mobilne – instalowane na pojazdach i przemieszczane wraz z osłanianymi pododdziałami^[4],
• przenośne (handheld/soldier-worn) – do zwalczania celów na krótkich dystansach, czasem bez własnej warstwy detekcji (wymagające naprowadzania z innych sensorów lub obserwacji wzrokowej)^[4].

W ujęciu europejskim wskazuje się ponadto, że zdolności C-UAS mogą być projektowane pod różne środowiska zastosowań (np. obiekty rządowe i wojskowe, infrastruktura krytyczna, duże wydarzenia), przy czym warunkiem jest dopuszczenie prawne do detekcji i neutralizacji dronów w danej przestrzeni powietrznej^[3].

Inwazja Rosji na Ukrainę przyspieszyła rozwój systemów antydronowych (C-UAS) m.in. przez skalę użycia bezzałogowców BSP, presję kosztową (konieczność stosowania „taniego przechwycenia” wobec celów masowych) oraz szybki cykl adaptacji środków ataku i obrony^[7][8]. W opracowaniu Royal United Services Institute (RUSI) wskazano m.in. istotną rolę wojny elektronicznej (EW, electronic warfare) na froncie (systemy nastawione na zwalczanie BSP) oraz bardzo wysoką skalę strat ukraińskich BSP (rzędu ok. 10 tys. miesięcznie), co obrazuje „zużywalny” charakter wielu platform i konieczność masowego wytwarzania środków bojowych i przeciwdziałania^[8].

Przykłady rozwiązań stosowanych w Ukrainie

W źródłach otwartych opisywano m.in.:

• rozproszone i „terenowe” komponenty EW (wykrycie emisji, lokalizacja i zakłócanie), w tym rozległe sieci czujników i zakłócaczy („EW wall”)^[9];
• łączenie radarów obrony powietrznej z komponentami EW dla wykrywania i przeciwdziałania BSP; w publikacji naukowej analizowano m.in. współdziałanie radaru i systemu EW (w tym ukraiński system Bukovel-AD jako przykład rozwiązania EW), z podaniem wybranych parametrów i kontekstu użycia od 2015 r.^[12];
• rozwój dronów przechytujących jako oddzielnej klasy efektorów, wskazywany przez FKA (m.in. uruchamianie/skalowanie produkcji i użycie takich systemów w końcu 2025 r.).

• Program SAN
• System zwalczania dronów (BSL)
• Drone Dome
• RB-504P-E Siłok-01
• Żelazna Kopuła
• Żelazny Promień
• Proca Dawida