Tłuchowo
| wieś | |
 Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (III 2011) |
1179[1] |
| Strefa numeracyjna |
54 |
| Kod pocztowy |
87-605 |
| Tablice rejestracyjne |
CLI |
| SIMC |
0870273 |
Położenie na mapie gminy Tłuchowo  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego  | |
Położenie na mapie powiatu lipnowskiego  | |
 52°44′49″N 19°27′57″E/52,746944 19,465833[2] | |
Tłuchowo – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie lipnowskim, w gminie Tłuchowo.
Historia i podział administracyjny wsi
Położenie Tłuchowa
Wczesne czasy
Tłuchowo zawsze przynależało do kręgu Ziemii Dobrzyńskiej, oraz Kujaw. Nazwa wsi pojawia się w dokumencie już w 1252 roku.[3] W latach 1329 - 1343 należało do państwa Zakonu Krzyżackiego, po zajęciu Ziemi Dobrzyńskiej przez Krzyżaków. Na mocy pokoju w Kaliszu wróciło do Królestwa Polskiego. Władysław Opolczyk zastawił Ziemię Dobrzyńską, Krzyżakom w 1392 roku (część transakcji i sporów zaczęła się już w 1391 roku) za 50 tysięcy florenów węgierskich.
Rzeczpospolita Obojga Narodów i czasy zaborów
W drugim rozbiorze Polski, w 1793 wieś znalazła się w zaborze pruskim. Od 1807 do 1815 znalazło się w Księstwie Warszawskim - państwie zależnym od Cesarstwa Francuskiego pod wodzą Napoleona. Po kongresie wiedeńskim, Tłuchowo znalazło się na ziemiach Imperium Rosyjskiego i autonomicznego Królestwa Polskiego (tzw. Kongresówki). Podczas okupacji wojskowej, w trakcie I wojny światowej chwilo było częścią Cesarstwa Niemieckiego.
Współczesność
W wolnej II RP, po odzyskaniu niepodległości weszło w skład województwa warszawskiego, powiatu lipnowskiego. Podczas hitlerowskiej okupacji, była wcielona, bezpośrednio do Rzeszy jako tzw. Okręg Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Po wojnie Tłuchowo ponownie znalazło się w Polsce. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa włocławskiego. Współcześnie - jest siedzibą gminy Tłuchowo.
Historyczni właściciele Tłuchowa
| Czas | Opis |
|---|---|
| 1252 rok | Piotr, syn Świętosława - książę Kazimierz (książę kujawski, dobrzyński) nadał mu Tłuchowo w 1252 r. Był więc pierwszym znanym z imienia właścicielem Tłuchowa. |
| XV i XVI wiek | Tłuchowo należało do rodu Tłuchowskich herbu Cholewa. Była to rodzina szlachecka związana z Ziemią Dobrzyńską.
|
| XVIII wiek | W drugiej połowie XVIII wieku większa część miejscowości należała do Tłuchowskich i Wolskich. Następnie w 1789 r. właścicielem Tłuchowa był Michał Czarnomski, który w 1800 r. przekazał majątek swojemu synowi Tomaszowi Czarnomskiemu. |
| XIX wiek | Tomasz Czarnomski był właścicielem Tłuchowa na początku XIX wieku. Zmarł około 1833 r., a majątek został podzielony pomiędzy jego dzieci. Jedną z części otrzymała jego córka Marianna Czarnomska. |
| Hipolit Dunin-Wąsowicz (1806–1876) był więc jednym z najważniejszych właścicieli Tłuchowa w XIX wieku. W 1837 r. Marianna Czarnomska wyszła za Hipolita Dunin-Wąsowicza. Hipolit stopniowo wykupił od rodziny żony pozostałe części Tłuchowa i w ten sposób stał się właścicielem całego majątku. To bardzo dobry punkt do zaznaczenia na osi czasu. Po śmierci Hipolita, w 1876 r. majątek odziedziczył syn: Marian Dunin-Wąsowicz, który był wójtem gminy Tłuchowo, oraz był właścicielem Tłuchowa, Jeżewa i Tłuchówka. | |
| XX wiek | Marian zmarł w 1903 r., a Tłuchowo odziedziczył jego syn Stanisław Dunin-Wąsowicz. Ten jednak już w 1906 r. sprzedał majątek. Przed II wojną światową największe majątki w Tłuchowie należały m.in. do:
|
| Po 1945 r. sytuacja całkowicie się zmieniła. W wyniku reformy rolnej majątki ziemskie zostały rozparcelowane. W samej gminie Tłuchowo rozparcelowano 10 majątków ziemskich, w tym majątek w Tłuchowie. Ziemię otrzymywali przede wszystkim bezrolni i małorolni chłopi. | |
Sołtysi Tłuchowa
| Lata | Imię i nazwisko | Notatka |
|---|---|---|
| ok. 1988-2019 | Józef Stasiak | był sołtysem 31 lat |
| 2019-2024 | Władysław Labiszewski | został wybrany po rezygnacji Józefa Stasiaka |
| 2024-obecnie | dokumenty gminne z 2021 r. potwierdzają go jako sołtysa, a późniejsze źródła wskazują na jego wybór po Stasiaku[7] |
Demografia
W 2021r. na wsi mieszkało 1197 mieszkańców. Jest największą miejscowością gminy Tłuchowo.[8]
| Rok | Ludność | Notatka |
|---|---|---|
| 1998 | około 963 | na podstawie archiwalnych Banku Danych Lokalnych[9] |
| 2002 | 1 095 | |
| III 2011 r. | 1179 | według Narodowego Spisu Powszechnego [1] |
| 2021 | 1 197 | Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2021 roku |
W latach 1998–2021 liczba mieszkańców Tłuchowa zwiększyła się o 24,3%.
Struktura płci
W 2021 r. Tłuchowo liczyło 1 197 osób:
- 619 kobiet: 51,7%
- 578 mężczyzn: 48,3%
- na 100 mężczyzn przypadało około 107 kobiet.
Struktura wieku
Mniej więcej co piąty mieszkaniec był dzieckiem, a co piąty seniorem.
- 19,5%: osoby w wieku przedprodukcyjnym (poniżej 18 lat)
- 61,0%: osoby w wieku produkcyjnym
- 19,5%: osoby w wieku poprodukcyjnym (powyżej wieku emerytalnego)
Gospodarstwa domowe
W 2002 r. we wsi było 368 gospodarstw domowych.
Najwięcej było gospodarstw:
- 1-osobowych – 63
- 2-osobowych – 89
- 3-osobowych – 81
- 4-osobowych – 93
- 5-osobowych i większych – 42.
Grupy wyznaniowe i narodowościowe
Katolicy
Parafia w Tłuchowie została założona w drugiej połowie XIII wieku. Jej powstanie wiąże się z Piotrem, synem Świętosława, któremu książę Kazimierz nadał Tłuchowo w 1252 r.[10] Pierwszy znany proboszcz, Maciej z Tłuchowa, pojawia się w dokumentach w 1401 r. We wsi znajduje się parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. W 1826 r. parafia liczyła około 3700 osób.[11]
Ewangelicy
Ewangelicy byli obecni na obszarze związanym z Tłuchowem już w pierwszej połowie XIX wieku.[12] Byli oni związani z parafią ewangelicko-augsburską w Lipnie. Na terenie gminy funkcjonowały także ewangelickie kantory, m.in. w Mariankach i Jasinie. Dokumenty parafii rzymskokatolickiej w Tłuchowie z lat 1826–1840 odnotowują również ludność wyznania ewangelickiego.[13]
Żydzi
Z oficjalnych danych Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z 30 września 1921 roku, opublikowanych w Skorowidzu miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, wynika, że w Tłuchowie mieszkała niewielka społeczność żydowska.
Tłuchowo (wieś)
Według danych spisowych wieś Tłuchowo liczyła 390 mieszkańców.
Wyznanie religijne:
- rzymskokatolickie: 313 osób,
- mojżeszowe: 77 osób,
- ewangelickie: 0 osób.
Narodowość:
- polska: 313 osób,
- żydowska: 77 osób,
- niemiecka: 0 osób.
Oznacza to, że ludność wyznania mojżeszowego stanowiła około 19,7% mieszkańców wsi, a ludność żydowska - również około 19,7%.
Tłuchowo (folwark)
Folwark Tłuchowo liczył 134 mieszkańców.
Wyznanie religijne:
- rzymskokatolickie: 134 osoby (100%),
- inne wyznania: 0 osób.
Narodowość:
- polska: 134 osoby (100%),
- inne narodowości: 0 osób.
Łącznie w części określonej jako Tłuchowo wieś oraz w Tłuchowie folwarku mieszkało 524 mieszkańców (390 + 134).
- Polacy: 447 osób (85,3%),
- Żydzi: 77 osób (14,7%).
Pod względem wyznaniowym:
- rzymskokatolicy – 447 osób (85,3%),
- wyznawcy religii mojżeszowej – 77 osób (14,7%).
Niemcy i Rosjanie
Na początku XXw. odnotowano ich obecność na wsi, lecz nie odnotowano pełnych danych dla niej.[14]
| Narodowość | Liczba w gminie Tłuchowo | Udział |
|---|---|---|
| Polacy | 2438 | 79,1% |
| Niemcy | 554 | 17,9% |
| Rosjanie | 3 | 0,1% |
| Żydzi | 86 | 2,9% |
| Razem | 3081 | 100% |
Sport
We wsi znajduje się klub piłkarski Tłuchowia Tłuchowo, którym najwyższym osiągnięciem była gra w III lidze. W sezonie 2026/2027 bierze udział w IV lidze kujawsko-pomorskiej.
Zabytki
Według rejestru zabytków NID[15] na listę zabytków wpisana jest drewniana stodoła z XVIII/XIX w. przy ul. 1 Maja 19, nr rej.: 212/A z 21.10.1986.
Przypisy
- 1 2 GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 139583.
- ↑ https://tluchowo.com.pl/z-kart-historii.html
- ↑ https://tluchowo.com.pl/herb-gminy-tluchowo.html
- ↑ https://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/1366/Tluchowo/
- ↑ https://lipno-cli.pl/static/files/newspapers_pdfs/1ec07-114.pdf, czasopismo CLI, 28 kwietnia 2011r. strona nr. 4 ISSN: 1689-8664
- ↑ https://tluchowo.nowoczesnagmina.pl/?action=save&bar_id=3401&id=6373&p=document
- ↑ https://www.polskawliczbach.pl/wies_Tluchowo
- ↑ https://bdl.stat.gov.pl/bdl/metadane/teryt/miejscowosci/814?isStat=true
- ↑ https://www.diecezjaplocka.pl/kontakt/parafie/tluchowo-wniebowziecia-najswietszej-marii-panny
- ↑ https://www.gminatluchowo.pl/pliki/parafia.html
- ↑ https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/de/zespol?_Zespol_cur=1&_Zespol_id_zespolu=90005437&_Zespol_javax.portlet.action=zmienWidok&_Zespol_nameofjsp=pradziad&_Zespol_rowId=9000021949&p_p_id=Zespol
- ↑ https://mbc.cyfrowemazowsze.pl/Content/103726/00112576_Klodawski-Krzysztof_Ewangelicy-na-terenie-woj-ockiej-w-latach-1815-1914_-.pdf
- ↑ https://bcpw.bg.pw.edu.pl/Content/8440/PDF/bw08_T4nr8_dodatek.pdf Treść: Niemcy ewangelicy w ziemi Dobrzyńskiej, przez S. W. Tylickiego. — Od redakcyi „Pracy." 1908, październik
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2026, s. 56 [dostęp 2016-04-23].
