Tosie

Tosie
wieś
Widok z lotu ptaka na wieś Tosie, pola i okoliczne lasy
Panorama Toś z drona
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Powiat

sokołowski

Gmina

Kosów Lacki

Liczba ludności (2021)

158[1][2]

Strefa numeracyjna

25

Kod pocztowy

08-330[3]

Tablice rejestracyjne

WSK

SIMC

0676424[4][5]

Położenie na mapie gminy Kosów Lacki
Mapa konturowa gminy Kosów Lacki, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Tosie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Tosie”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Tosie”
Położenie na mapie powiatu sokołowskiego
Mapa konturowa powiatu sokołowskiego, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Tosie”
Ziemia52°37′16″N 22°08′35″E/52,621111 22,143056[6]
Tosie - Garnek fotografia dron

Tosie – wieś w Polsce, położona w województwie mazowieckim, w powiecie sokołowskim, w gminie Kosów Lacki[4][7]. Ma status sołectwa[8]. W statystyce publicznej GUS funkcjonuje jako miejscowość statystyczna o kodzie SIMC 0676424[5].

Integralne części wsi Tosie[4][7]
SIMCNazwaRodzaj
0676430Dąbrowaczęść wsi

Historia

Dokładna data powstania Toś nie jest znana. W indeksie do historyczno-geograficznego opracowania Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym występuje zapis „Tossie (Tosie)”[9].

W XIX wieku Tosie opisywano jako wieś i folwark nad rzeczką Czarną, w ówczesnym powiecie sokołowskim, gminie i parafii Kossów[10]. Współcześnie w rejonie Kosowa Lackiego urzędową nazwą cieku jest Kosówka[11]. W 1827 roku miejscowość liczyła 19 domów i 133 mieszkańców, natomiast pod koniec XIX wieku odnotowano 26 domów i 258 mieszkańców. W opisie folwarku wzmiankowano jego drewnianą zabudowę, areał oraz pokłady wapienia[10].

W okresie międzywojennym majątek i grunty w Tosiach były przedmiotem przekształceń własnościowych i agrarnych. W zasobie archiwalnym zachowały się m.in. akta dotyczące przeniesienia prawa własności części majątku Tosie z lat 1922–1923[12], parcelacji prywatnej folwarku Tosie-Dąbrowy należącego do Piotra Bujalskiego z lat 1925–1930[13], a także scalenia gruntów wsi Tosie i wymiaru opłat za prace scaleniowe z lat 1934–1939[14]. Piotr Bujalski z Toś został również odnotowany w wykazie członków Związku Ziemian z 1919 roku[15].

W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Tosie, po jej zniesieniu w gromadzie Kosów Lacki. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa siedleckiego.

Wybrane wydarzenia z dziejów Toś
Rok / okresWydarzenie
XVI w.W indeksie opracowania Polska XVI wieku występuje zapis „Tossie (Tosie)”[9].
1827Miejscowość liczyła 19 domów i 133 mieszkańców[10].
koniec XIX w.Słownik geograficzny Królestwa Polskiego opisywał Tosie jako wieś i folwark; odnotowano 26 domów i 258 mieszkańców[10].
1922–1923Akta archiwalne dotyczą przeniesienia prawa własności części majątku Tosie[12].
1925–1930Odnotowano parcelację prywatną folwarku Tosie-Dąbrowy należącego do Piotra Bujalskiego[13].
1934–1939Zachowały się akta dotyczące scalenia gruntów wsi Tosie i opłat za prace scaleniowe[14].
1954–1959Funkcjonowała gromada Tosie.
2023Dwór nr 45 wpisano do rejestru zabytków[16][17].

Demografia

Według danych Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 roku wieś liczyła 158 mieszkańców, z czego 44,9% stanowiły kobiety, a 55,1% mężczyźni[1][2]. Współczynnik feminizacji wynosił 82 kobiety na 100 mężczyzn[1].

Struktura wieku mieszkańców wskazywała na wysoki udział osób starszych: 10,1% ludności było w wieku przedprodukcyjnym, 58,9% w wieku produkcyjnym, a 31,0% w wieku poprodukcyjnym[1].

Przyroda

Tosie - krajobraz

Granica Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego im. Wojciecha Bogumiła Jastrzębowskiego przebiega w rejonie Toś. W opisie granic parku wskazano m.in. drogę Radość–Tosie, wieś Tosie, drogę Kosów Lacki–Jakubiki, Krupy oraz rzekę Kosówkę[18].

W wykazie użytków ekologicznych na obszarze arkusza Kosów Lacki wymieniono położone w Tosiach użytki: „Bagno Turzyca 1”, „Bagno Turzyca 2” oraz bagno śródleśne[19].

Geologia

Okolice Toś są opisywane w literaturze geomorfologicznej w związku z występowaniem form ozowych. W badaniach nad ozami i formami pokrewnymi obszaru staroglacjalnego Niżu Polskiego wyróżniono stanowiska określane jako Tosie 1 i Tosie 2, związane z osadami piaszczysto-żwirowymi powstałymi w warunkach przepływu wód roztopowych[20].

W rejonie miejscowości Tosie, w piaskach i żwirach ozów, udokumentowano złoża kruszywa piaszczysto-żwirowego „Tosie” oraz piasków „Tosie I”[19]. Złoże „Tosie I” zostało opisane w dokumentacji geośrodowiskowej jako położone na obszarze Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego[19].

Zabytki

W miejscowości znajduje się dwór z otoczeniem, położony pod numerem 45. Obiekt datowany jest na 1900 rok i został wpisany do rejestru zabytków pod numerem A-1773 decyzją z 27 października 2023 roku[16][17].

Miejsca pamięci

Fundacja Zapomniane opisała znajdujące się w lesie w Tosiach miejsce dawnej kryjówki żydowskiego małżeństwa z Kosowa Lackiego. Według relacji zebranych przez fundację obok kryjówki prawdopodobnie zakopano ciała ofiar; w 2023 roku przeprowadzono tam nieinwazyjną wizję lokalną, jednak nie ustalono precyzyjnej lokalizacji grzebaliska[21].

Z Toś pochodził Franciszek Hermanowicz, więzień Karnego Obozu Pracy Treblinka I, zmarły 11 grudnia 1943 roku z powodu gruźlicy. Jego nazwisko znajduje się w wykazie symbolicznych krzyży na Miejscu Straceń w Treblince[22].

Religia

Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Kosowie Lackim[23].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Wieś Tosie w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2026-07-09], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  2. 1 2 NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2026-07-09].
  3. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1294 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. 1 2 3 GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. 1 2 Miejscowości statystyczne i ich składowe w wybranej gminie. Bank Danych Lokalnych GUS. [dostęp 2026-07-09].
  6. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 140235.
  7. 1 2 Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP))
  8. ↑ Sołectwa. Miasto i Gmina Kosów Lacki. [dostęp 2026-07-09].
  9. 1 2 Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XVII, cz. 1. Warszawa: 1908, seria: Źródła dziejowe. [dostęp 2026-07-09].
  10. 1 2 3 4 Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. XII. Warszawa: 1892, s. 431. [dostęp 2026-07-09].
  11. ↑ Kosówka. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych. [dostęp 2026-07-09].
  12. 1 2 Powiatowy Urząd Ziemski w Sokołowie Podlaskim – jednostki zespołu. Szukaj w Archiwach. [dostęp 2026-07-09].
  13. 1 2 Powiatowy Urząd Ziemski w Sokołowie Podlaskim. Szukaj w Archiwach. [dostęp 2026-07-09].
  14. 1 2 Akta scaleniowe – jednostki dotyczące wsi Tosie. Szukaj w Archiwach. [dostęp 2026-07-09].
  15. ↑ Związek Ziemian. „Przegląd Ziemiański”, 1919. [dostęp 2026-07-09].
  16. 1 2 Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków – woj. mazowieckie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-07-09].
  17. 1 2 Dwór, Tosie 45. Zabytek.pl. [dostęp 2026-07-09].
  18. ↑ Rozporządzenie nr 58 Wojewody Mazowieckiego z dnia 25 maja 2005 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego [online], Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego, 25 maja 2005 [dostęp 2026-07-09].
  19. 1 2 3 Objaśnienia do mapy geośrodowiskowej Polski 1:50 000. Arkusz Kosów Lacki (454) [online], Państwowy Instytut Geologiczny [dostęp 2026-07-09].
  20. ↑ Frydrych M., Kształtowanie wybranych ozów i form pokrewnych obszaru staroglacjalnego Niżu Polskiego, Łódź 2020 [dostęp 2026-07-09].
  21. ↑ Tosie. Fundacja Zapomniane. [dostęp 2026-07-09].
  22. ↑ Plan symbolicznych krzyży na Miejscu Straceń w Treblince [online], Muzeum Treblinka [dostęp 2026-07-09].
  23. ↑ Kosów Lacki – Parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Diecezja Drohiczyńska. [dostęp 2026-07-09].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.