Trzebuska

Trzebuska

wieś
Państwo	Polska
Województwo	podkarpackie
Powiat	rzeszowski
Gmina	Sokołów Małopolski
Liczba ludności (2024)	1197[1]
Strefa numeracyjna	17
Kod pocztowy	36-050[2]
Tablice rejestracyjne	RZE
SIMC	0661606[3]
Położenie na mapie gminy Sokołów Małopolski Trzebuska
Położenie na mapie Polski Trzebuska
Położenie na mapie województwa podkarpackiego Trzebuska
Położenie na mapie powiatu rzeszowskiego Trzebuska
50°12′11″N 22°04′13″E/50,203056 22,070278[4]

Trzebuska – wieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, w gminie Sokołów Małopolski^[5][3]. Ma status sołectwa^[6].

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa rzeszowskiego.

• 1579 – Pierwsza wzmianka o Trzebusce znajduje się w wykazie podatku płaconego na podstawie uchwały Sejmu Warszawskiego z 1578 roku. Wśród 30 wsi należących do Jana Pileckiego jest Trzebuska (Archiwum Skarbu Koronnego, tom 17, karta 420)
• 1638 – Do parafii Nienadówka w której kościół zbudowano w 1561 roku należało 70 mieszkańców Trzebuski. Pozostała część mieszkańców należy do parafii Sokołów.
• 1672 – Najazd tatarski. Spustoszenie okolicznych miejscowości^[7].
• 1748 – Książę Franciszek Lubomirski sprzedał dominium sokołowskie (w tym i Trzebuskę) Franciszkowi Grabińskiemu za 625 tys. florenów^[8].
• 1766 – Dobra sokołowskie odziedziczył po zmarłym stryju Benedykt Grabiński, poseł Sejmu Wielkiego od 1790 roku, który zamieszkiwał w swoim dworze w Trzebusce (Dworzysko)^[9].
• 1771 – 19 maja Benedykt Grabiński podpisał dekret regulujący sprawy cechu kowalskiego^[10].
• 1772 – I rozbiór Polski. Trzebuska wraz z całą Galicją dostała się pod zabór austriacki
• 1774 – Powstał na krótko dystrykt leżajski, do którego należała również Trzebuska^[11][12].
• 1775 – 13 kwietnia Benedykt Grabiński wydał w Trzebusce Dekret wypisany na pergaminie dla cechu szewców^[13].
• 1782 – dotychczasowy dystrykt leżajski wchodzi w skład cyrkułu rzeszowskiego^[11].
• 1791 – 29 listopada zmarł w Zawichoście w czasie powrotu z Warszawy Benedykt Grabiński, zwłoki przywieziono do Trzebuski^[14]
• 1848 – w maju zniesiono pańszczyznę. Manifest cesarza Franciszka Józefa I odczytano z ambon kościołów
• 1853 – Powstał na krótko Bezirk Sokołówpowiat sokołowski, do którego należała również Trzebuska^[11]
• 1865 – 21 października spis inwentarza w dworze Trzebuska. Pałac był na jedno piętro wysoki, front miał zwrócony ku zachodowi. W dolnej części 7 pokoi 2 kuchnie i jedna spiżarnia. Wartość oceniano na 7000 florenów^[15].
• 1867 – powiat sokołowski wchodzi w skład powiatu kolbuszowskiego^[11]
• 1869 – hr. Jan Władysław Zamoyski nabył Trzebuskę oraz okoliczne miejscowości, ale większość czasu spędzał za granicą.
• 1900 – Wybudowano drewnianą kapliczkę pod lasem z elementów starego, rozebranego drewnianego kościoła w Nienadówce. Z Nienadówki przeniesiono elementy wyposażenia; jak obrazy, rzeźby, oraz mały dzwon. Z zaistnieniem kapliczki wiązano nadzieję na sprawowanie liturgii mszy św. Żywa jest pamięć o Romanie Baczyńskim, kierowniku szkoły (1923-1931), który chciał powiększyć kapliczkę, by można sprawować liturgię. Do rozbudowy jednak nie doszło.

Według spisu z 31 grudnia 1900 nazwę Trzebuska stosowano dla gminy miejscowej, obejmującej wsie Trzebuska, Kąty Trzebuskie i Zmysłów. Do Trzebuski zaliczano także nienależący do gminy miejscowej obszar dworski. Obszar tej pierwszej obejmował 898 ha, a dworski – 956. W gminie miejscowej znajdowało się wówczas 291 domów (213 w samej Trzebusce, 69 w Kątach i 9 w Zmysłowie), a na obszarze dworskim 9. W gminie miejscowej mieszkało 1501 osób (niewielka przewaga kobiet) – wszystkie polskojęzyczne. Wśród nich z 41 osób deklarowało judaizm, a reszta wyznanie rzymskokatolickie. Obszar dworski zamieszkiwało 27 mężczyzn i 23 kobiety, w tym 15 osób wyznania mojżeszowego. W tym czasie we wsi działała jednoklasowa szkoła ludowa. W gminie miejscowej hodowano 158 koni, 637 sztuk bydła i 53 świnie. Nie hodowano owiec. Na obszarze dworskim hodowano 3 konie i świnie oraz 16 krów. Oprócz podlegania administracji powiatu kolbuszowskiego, czyli starostwu, Trzebuska podlegała jednostkom administracji sądowej i sanitarnej, także nazywanymi powiatami, w Sokołowie. Sokołowskiemu urzędowi metrykalnemu podlegali trzebuscy Żydzi. Natomiast katolicy podlegali jurysdykcji metrykalnej parafii w Sokołowie lub Nienadówce^[16].

• 1902 – Powstała Szkoła Ludowa jednoklasowa. Zachowany protokół z posiedzenia Rady Szkolnej Miejscowej z 18 stycznia 1903 r. zawiera podsumowanie rozliczeń rachunkowych tego organu za 1902 r. przewodniczącym R.S.M. był wówczas Piotr Rostworowski, jej członkami: Franciszek Ciupak, Antoni Ciupak i Stanisław Oko (reprezentanci gminy) oraz Tadeusz Romkiewicz – nauczyciel. Piotr Rostworowski z Rybnej był jednym z administratorów dóbr sokołowskich, należących w latach 1869-1906 do hrabiego Jana Zamoyskiego. Nauczycielem Szkoły w Trzebusce w latach 1902 – 1904 był Tadeusz Romkiewicz.
• 1905 – Powstała spółka, która buduje cegielnie na terenach podarowanych przez hr. J. W. Zamojskiego, produkującą cegłę na budowę kościoła a później szkoły, które spłonęły w wielkim pożarze w Sokołowie w 1904 roku.
• 1906 – Wykup ziem od hr. J. W. Zamoyskiego przez spółkę kapitalistów Wiener i Bloch. Rozprzedanie folwarków i majątków gospodarzom. Dwór w Trzebusce kupuje gospodarz Jan Nowak, drzewa parkowe wycięto, pałac zburzono celem sprzedaży cegły^[17].
• 1914–1918 – I wojna światowa – wielu Trzebuszczan walczy w armii austriackiej w Karpatach, oraz froncie włoskim. Część z nich poległa. (Więcej mieszkańców Trzebuski nie powróciło z frontów podczas I wojny światowej w porównaniu do II wojny).
• 1918 – Trzebuska wraz z Galicją powróciła w granice Rzeczypospolitej
• 1935 – W Trzebusce urodził się Tadeusz Kuduk artysta malarz. Od 1969 roku członek Związku Artystów Plastyków, laureat 17 dyplomów za prace malarskie.
• 1939 – 28 sierpnia mężczyźni z Trzebuski zostali powołani do okolicznych jednostek wojskowych w związku z narastającym zagrożeniem wojennym.
• 1940 – Po wsypie w Kolbuszowej grupa Odwet przeniosła wydawnictwo pisma "Czyn chłopsko-robotniczy" jak również nasłuch radiowy do Trzebuski, do Jana Krauzego, a później do Bolesława Mitury.
• 1941 – W lipcu aresztowani zostali przez gestapo Adam Hus, Jan Krauz oraz Bolesław Mitura przechwycony z paczką gazet "Podorywka". Wszyscy zostali wywiezieni do Oświęcimia, skąd już nie wrócili.
  • Na terenie Trzebuski i okolicy działały w konspiracji oddziały: Armii Krajowej "Sosna", Batalionów Chłopskich "Roch" i Gwardii Ludowej "Iskra"
• 1943 – Latem na placu szkolnym w Sokołowie rozstrzelani zostali przez oddział SS Bartłomiej Gielarowski z żoną Karoliną Marciniec za ukrywanie 5-cioro Żydów, oraz Agnieszka Gałgan^[18]
  • 2 października aresztowany został i wywieziony do obozu w Pustkowie, skąd już nie powrócił Szymon Kocioł kurier BCh "Rocha". U niego również prowadzony był nasłuch radiowy dla pozyskania wiadomości do gazety "Podorywka"^[18].
  • 2 listopada 15 osobowy oddział GL "Iskra" zaskoczony w lesie k. Trzebuski próbował wyjść z niemieckiego okrążenia, zginęło 11 partyzantów, 4 wymknęło się Niemcom – miejsce upamiętnione pomnikiem w 1968 roku
  • 17 listopada Andrzej Ciupak z synem Leonem zastrzeleni przez Niemców w pobliżu obecnego kościoła za wytwarzanie wyrobów mięsnych dla własnych potrzeb. Pochowani na cmentarzu w Nienadówce.
• 1944 – 23-25 lipca z wieży kościoła w Sokołowie snajperzy niemieccy ostrzeliwali okolicę. Postrzelony młody chłopiec podczas prac żniwnych z rodziny Kozioł zmarł na polach pod Granicą.
  • 26 lipca do Trzebuski weszły oddziały wojsk radzieckich. Od sierpnia do października tego roku NKWD prowadziło w Trzebusce obóz dla zatrzymanych żołnierzy AK przy przedwojennym Domu Spółdzielczym. Ogrodzono drutem kolczastym ok. 7-8 arów, na których wykopano 5 dołów – ziemianek – 4 × 4 x 2 m. Przetrzymywano po 20 więźniów w dołku. Obóz wokół ogrodzenia patrolowała warta z psami. Po skazaniu na śmierć wyroki wykonywano w pobliżu, w lesie turzańskim. W ten sposób zgładzono tam żołnierzy Powstania Lwowskiego, którzy we Lwowie przyjęli Armię Czerwoną jako sojusznika^[19][20].
• 1959 – Elektryfikacja Trzebuski
  • Jesienią Piotr Szot w czasie karczowania pni w lesie znalazł miedzianą siekierę (kultura trzciniecka), którą za pośrednictwem Edwarda Ożoga przekazał do Muzeum Okręgowego w Rzeszowie.
• 1960 – Wybudowano nową murowaną szkołę, którą rozbudowano w latach 1986-89 w czynie społecznym mieszkańców.
• 1980 – powstanie NSZZ „Solidarność”
• 1981 – Stan wojenny; brak łączności, i wyjazdy do miast na przepustki, brak w sklepach żywności nawet na kartki, internowania i aresztowania opozycji.
• 1982–1986 – Budowa kościoła w Trzebusce.
• 1988 – 9 lipca o godz. 18.00 uroczyste erygowanie parafii rzymskokatolickiej w Trzebusce, wydzielonej z parafii Sokołów Młp. i Nienadówka, parafii pw. Matki Boskiej Częstochowskiej.
• 1989–1993 – Budowa nowej plebanii
• 1991–1994 – Wybudowano salę gimnastyczną z zapleczem przy szkole.
• 1992 – Parafia Trzebuska wraz z dekanatem sokołowskim, przeszła do nowo utworzonej diecezji rzeszowskiej; ordynariuszem został ks. bp Kazimierz Górny, a bpem pomocniczym ks. bp Edward Białogłowski.
• 1995 – Oddano do użytku nową Remizę Strażacką wraz z Domem Ludowym.
• 2007 – 16 października nastąpiło uroczyste nadanie imienia Świętej Jadwigi Królowej Zespołowi Szkół w Trzebusce^[21]

• Obóz NKWD w Trzebusce

• AndrzejA. Dańczak AndrzejA., Monografia Sokołowa Małopolskiego, t. I, Sokołów Młp.: Społeczny Komitet Wydania Monografii Sokołowa Małopolskiego, 1990 .
• AndrzejA. Dańczak AndrzejA., Monografia Sokołowa Małopolskiego, t. II, Sokołów Młp: Społeczny Komitet Wydania Monografii Sokołowa Małopolskiego, 1991 .

• Trzebuska, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 563 .
• Strona o socjalistycznym obozie w Trzebusce. trzebuska.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-05)].