Turak fioletowy
| Tauraco violaceus[1] | |||
| (Isert, 1788) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
turak fioletowy | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
 | |||
Turak fioletowy[4] (Tauraco violaceus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny turakowatych (Musophagidae). Występuje w Afryce Zachodniej i Środkowej. Jest bliski zagrożenia wyginięciem.
Taksonomia
Po raz pierwszy gatunek opisał Paul Erdmann Isert w 1788, nadając mu nazwę Musophaga violacea[2][5]. Obecnie (2025) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza go w rodzaju Tauraco[6]. Niektórzy autorzy nadal jednak zaliczają go do Musophaga[7][8]. IOC i inni autorzy uznają turaka fioletowego za gatunek monotypowy[5][6][9]. Ptaki ze wschodniej części zasięgu opisano jako odrębny podgatunek, T. v. savannicola[10].
Morfologia
Długość ciała wynosi 45–50 cm[11], masa ciała około 360 g[5][10]. U ptaków dorosłych ciemię i tył głowy mają barwę szkarłatną. Pokrywy uszne jedwabiście białe[5][10]. Reszta upierzenia fioletowopurpurowa. U samców lotki są czerwone. Wokół oczu dostrzec można jaskrawoczerwoną nagą skórę. Pióra są miękkie i jedwabiste[11]. Żółta płytka czołowa[5].
Zasięg występowania
Turaki fioletowe zamieszkują obszar od południowej Senegambii i Gwinei na wschód po północną Nigerię i północno-zachodni Kamerun, dalej na południe po Wybrzeże Kości Słoniowej, Ghanę i Togo (z pominięciem Sierra Leone, Liberii i pozostałej części Nigerii). Izolowana populacja zamieszkuje skrajnie południowy Czad i północną Republikę Środkowoafrykańską[5][10].
Ekologia i zachowanie
Turaki fioletowe występują w zaroślach i rzadkich nadrzecznych lasach; gniazdują także w okolicach dużych miast, w parkach i na obszarach rolniczych[11]. Żywią się owocami, jagodami i nasionami, przy czym preferuje figi[5][10]. Zjada również drobne bezkręgowce[11].
Lęgi
Okres lęgowy w Senegambii przypada na kwiecień, w Nigerii na okres od czerwca do października[5][10]. Gniazdo, budowane 5[11]–6 m nad ziemią jest platformą z gałęzi, przypominającą gniazda gołębi[10]. Zniesienie liczy 2 jaja. Inkubacja trwa 21–24 dni, wysiadują oba ptaki z pary. Młode opuszczają gniazdo po czterech tygodniach, często zanim jeszcze nauczą się latać[11].
Status zagrożenia
IUCN od 2025 uznaje turaka fioletowego za gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened); wcześniej, od 1988 klasyfikowany był jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). Liczebność światowej populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako lokalnie pospolity, a gdzieniegdzie bardzo pospolity. BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako prawdopodobnie spadkowy ze względu na postępujące niszczenie siedlisk[3][8].
Przypisy
- 1 2 Tauraco violaceus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 P.E. Isert, Schriften der Gesellschaft naturforschender Freunde zu Berlin, t. 9 cz. 1, 1788, s. 18, pl. 1 (niem.).
- 1 2 Tauraco violaceus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Musophaginae Billberg, 1828 – turaki (wersja: 2023-12-16). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-11-27].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Turner, D.A. & P.F.D. Boesman: Violet Turaco (Tauraco violaceus), version 1.1. [w:] Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana, Editors) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2024. [dostęp 2025-11-27]. (ang.).
- 1 2 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-11-27]. (ang.).
- ↑ Utku Perktaş, Jeffrey G. Groth, George F. Barrowclough, Phylogeography, species limits, phylogeny, and classification of the turacos (Aves, Musophagidae) based on mitochondrial and nuclear DNA sequences, „American Museum novitates”, 3949, 2020, s. 1–61 (ang.).
- 1 2 Species factsheet: Violet Turaco Musophaga violacea [online], BirdLife International, 2025 [dostęp 2025-11-27] (ang.).
- ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 del Hoyo, J., Elliot, A. & Sargatal, J. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 4. Sandgrouse to Cuckoos, Barcelona: Lynx Edicions, 1997, s. 504, ISBN 84-87334-22-9.
- 1 2 3 4 5 6 Jacek Twardowski, Kamila Twardowska, Ptaki świata. Szczegółowe opisy 800 gatunków, wyd. 1, Warszawa: SBM, 2016, s. 274, ISBN 978-83-8059-276-6.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).