Warnikajmy
| osada | |
 Brama folwarczna | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2004) |
144 |
| Strefa numeracyjna |
89 |
| Kod pocztowy |
11-430[1] |
| Tablice rejestracyjne |
NKE |
| SIMC |
0479178 |
Położenie na mapie gminy Korsze  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego  | |
Położenie na mapie powiatu kętrzyńskiego  | |
 54°09′46″N 21°13′45″E/54,162778 21,229167[2] | |
Warnikajmy (niem. Warnikeim) – osada w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie kętrzyńskim, w gminie Korsze. Obecnie osada stanowi samodzielne sołectwo[3].
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.
Historia
Pierwotna osada pruska nosiła nazwę Warnicaymis, pochodzącą od imienia pierwszego lokatora. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1419 roku (Warnikaym). W późniejszych źródłach pojawiają się też formy: Wernekeim, Wernikaym, Warnkam, Warnkeim. Wieś czynszowa zajmowała 14 włók ziemi i zobowiązana była do świadczeń na rzecz Zakonu Krzyżackiego, w tym wystawienia 4 zbrojnych.
Po wojnie trzynastoletniej wieś przekształcono w majątek szlachecki. W 1526 roku książę Albrecht nadał 12 włók i 13 mórg Sigmundowi Danielowi, byłemu rycerzowi zakonnemu. W 1556 roku Wilhelm von Oppen otrzymał kolejne 20 włók w Warnikajmach oraz wieś Kraskowo, grunty w Równinie i Gudzikach. Otrzymał on także sądownictwo nad poddanymi i obowiązek wystawienia dwóch rycerzy konnych. W 1609 roku synowie Wilhelma sprzedali dobra Zygmuntowi von und zu Egloffstein.
Rodzina von Egloffstein, pochodząca z Frankonii, zarządzała majątkiem przez ponad 200 lat. W 1649 roku Albrecht Ernst założył fundację szpitala w Kętrzynie. W 1666 roku, po podziale dóbr, Warnikajmy przypadły Abrahamowi Albrechtowi von Egloffsteinowi. W 1785 roku majątek liczył 12 domów, a właścicielem był generał major Otto Friedrich von Egloffstein, który wraz z bratem otrzymał w 1786 roku tytuł hrabiowski. W 1820 roku było tu 8 domów i 87 mieszkańców.
W 1838 roku Carl August hrabia von Egloffstein sprzedał majątek rotmistrzowi Ernestowi Teodorowi hrabiemu von Borcke. W 1848 roku majątek liczył 126 mieszkańców, a właścicielką była Klara von Borcke, późniejsza żona generała Ottona von Below. Rodzina von Below rezydująca w Poczdamie zarządzała majątkiem przez wyznaczonych administratorów.
Na przełomie XIX i XX wieku właścicielką została Klara von Braun (z d. von Below), żona barona Juliusza von Brauna – starosty powiatu Gerdauen (ob. Żeleznodorożnyj). Rozpoczęto modernizację majątku, m.in. meliorację łąk, hodowlę owiec i bydła, budowę cegielni i kompleksu zabudowań w stylu „małego Malborka”. Projektantem był znany architekt Paul Engler. W skład zespołu wchodziły m.in. stajnie, obory, kuźnia, chłodnia w baszcie, pompownia oraz reprezentacyjny dom mieszkalny ukończony w 1924 roku.
Zabudowania zyskały sławę jako przykład stylizowanej architektury inspirowanej zamkami krzyżackimi. Niestety w 1934 roku cały kompleks został rozebrany z powodu wysokich kosztów utrzymania, mimo protestów baronowej Klary von Braun i konserwatora zabytków.
Warnikajmy miały też pośredni związek z historią techniki – częstym gościem był Wernher von Braun, twórca rakiet V-2 i późniejszy współtwórca amerykańskiego programu Apollo.
W 1930 roku majątek przeszedł w ręce Wschodniopruskiego Towarzystwa Ziemskiego. W 1928 roku wieś liczyła 195 mieszkańców. Po 1945 roku utworzono tu PGR, a od 1961 roku obszar ten wchodził w skład Kombinatu PGR Garbno (pow. 5922 ha). W latach 90. majątek dzierżawił prywatny przedsiębiorca z Warszawy, a w 2003 roku teren kupiła firma Wipasz z Olsztyna. Część mieszkań została sprywatyzowana.
W 2005 roku wieś liczyła 139 mieszkańców i 13 domów (39 mieszkań).
Zabytki
Neogotycki folwark, którego zabudowa pochodzi z początku XX w. Został upodobniony do warownego przedzamcza z wieżą bramną, krużgankami od strony dziedzińca oraz basztami. Do lat 30. XX wieku folwark przylegał do neogotyckiego zamku z donżonem, który został zlicytowany za długi właścicieli i rozebrany dla pozyskania cegły[4].
Cmentarz
Na północ od zabudowań folwarcznych znajduje się dawny cmentarz, założony na prostokątnym planie, otoczony klonami. Obecnie jest zdewastowany i zarośnięty. Zachowało się około 10 cementowych obramowań grobów, chociaż wcześniej widoczne były także metalowe krzyże.
Ochrona przyrody
Wschodnia część osady wchodzi w skład Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Rzeki Guber[5].
Przypisy
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1336 [zarchiwizowane 2022-10-26].
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 144281.
- ↑ Obwieszczenie NR 1/2017 Rady Miejskiej w Korszach z dnia 28 grudnia 2017 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Statutu Gminy Korsze. 4 stycznia 2018. [dostęp 2022-04-30]. (pol.).
- ↑ Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ISBN 83-7200-631-8 s. 193
- ↑ Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska: geoserwis mapy. [dostęp 2022-05-07]. (pol.).
Bibliografia
- Zofia Licharewa, „Kętrzyn. Z dziejów miasta i powiatu”, wyd. „Pojezierze”, Olsztyn 1962. (str. 126 i 152 – stadnina)
- Rudolf Grenz, „Der Kreis Rastenburg”, Marburg/Lahn, 1976. (str. 318 – majątek, str. 321 – cegielnia)
- „Kętrzyn. Z dziejów miasta i okolic”, Pojezierze, Olsztyn, 1978 (str. 208 i 224 – Egloffsteinowie, str. 270 – PGR)
- Mariusz Wyczółkowski, „Warnikajmy – mały Malbork”, Piramida – Informator Kętrzyński, nr 4, Kętrzyn, 1997 (str. 1-3)
| Miasto | |
|---|---|
| Wsie | |
| Osady | |
| Przysiółki | |
| Część wsi | |
| Przysiółki wsi | |
| Zniesione osady |
- Korsze – dzieje miasta i gminy, red. Andrzej Wakar, Olsztyn 2005, s. 173–175.