Warszyccy herbu Abdank

Warszyccy – polski ród szlachecki herbu Abdank, w Rzeczypospolitej Obojga Narodów aspirujący do rangi magnaterii (od końca XVI do połowy XVIII wieku).

Warszyccy wywodzili się od Skarbków z Góry, a ich pierwotne siedziby znajdowały się w ziemi łęczyckiej^[1]. Nazwisko Warszycki pochodzi od nazwy miejscowej Warszyce (obecnie wieś w gminie Zgierz, w województwie łódzkim) i po raz pierwszy zostało odnotowane w Polsce w 1393 r.^[2]. Wśród najwcześniejszych członków rodu są wymieniani: Paszko z Warszyc (województwo łęczyckie) w 1389 r.^[3], Wilczek, Janek i Janusz z Warszyc w 1393 r., a także bracia Jan, Piotr i Stanisław (I) Warszyccy, którzy w 1437 r. dokonali pomiędzy siebie podziału Warszyc, Woli Warszyckiej i Białego^[4.1].

W 1484 r. Stanisław (I) z Warszyc sprzedał miasteczko Skoszewy wraz przyległymi wsiami^[1].

Wielu z Warszyckich kazało się pochować w Modlnej leżącej koło Warszyc^[5].

• Maciej (Mateusz) Warszycki, miecznik łęczycki^[6]; syn Jakuba, brat Jana poległego pod Rewlem, mąż Anny z Romiszowskich^[7]
  • Jan Warszycki, zmarł bezpotomnie^[7]
  • Stanisław (II) Warszycki (1577–1617), kasztelan warszawski, podskarbi wielki koronny (1610–1616), wojewoda podlaski (1616–1617)^[7]
  • Andrzej (Jędrzej) Warszycki (zm. 1615), podkomorzy sieradzki, mąż Katarzyny z Rokszyckich^[8]
    • Adam Warszycki (zm. 1656), podkomorzy mielnicki (1647–1656), dworzanin królewski, poseł^[9]
    • Paweł Warszycki (1599–1681), wojewoda mazowiecki (1652–1659), wojewoda podlaski w latach (1649–1652), kasztelan konarski łęczycki w 1648
      • Adam, elektor Jana III Sobieskiego^[9]; inaczej: Adam Franciszek Warszycki^[10]lub Franciszek, uznawany za syna Stanisława (III)^[11], zm. ok. 1676, właściciel Leśnej^[12].
    • Stanisław (III) Warszycki (1599–1681), kasztelan krakowski (1651–1681), wojewoda mazowiecki (1630–1651), marszałek Trybunału Głównego Koronnego w 1662; mąż (m.in.) Heleny z Wiśniowieckich, córki Konstantego^[13]
      • Jan Kazimierz Warszycki (zm. 1684), dziedzic Pilicy, Ogrodzieńca^[14], właściciel Ojcowa^[15], starosta ojcowski, mąż kolejno: 1) Anny ze Stanisławskich z Dunajgrodu (głośny rozwód); 2) Domicelli z Wierzbowskich, córki Władysława^[16]
    • Aleksander z Warszyc i Białej^[14], podkomorzy sieradzki, mąż Zofii z Walewskich
      • Michał Warszycki (zm. w 1697), wojewoda sandomierski (1693–1697), miecznik koronny (1681–1693); mąż Anny z Warszyckich, córki kasztelana krakowskiego Stanisława (III) Warszyckiego
        • Stanisław (IV) Warszycki (zm. 1704), miecznik koronny (1693–1704), chorąży wieluński (1688–693); mąż Marianny Anny Jordanówny
          • Emercjanna Pociejowa, hetmanowa wielka litewska, wojewodzina wileńska, metresa Augusta II
        • Jerzy Antoni Warszycki (zm. przed 26 lutego 1732), wojewoda łęczycki (1718–1733), kasztelan łęczycki (1702–1718), marszałek Trybunału Głównego Koronnego w 1701; zmarł bezpotomnie^[17]

Najbardziej znanym przedstawicielem rodu Warszyckich był kasztelan krakowski Stanisław (III) Warszycki (1599–1681), który osiągnął najwyższe urzędy, a także zdobył olbrzymi majątek, sławę patrioty oraz wielkiego wojownika, ale i zyskał niechlubny rozgłos jako okrutnik porównywany do diabła^{[16][18][19][20]}.

Do tegoż rodu należał zapewne Wacław Warszycki, ziemianin województwa łęczyckiego, autor herbarza: Imion w herbownych z urodzenia szlacheckiego wyrachowanych Summaryusz..., wydanego w Gdańsku w 1782 przez Daniela Ludwika Wedla^[21][22][23]. Inny ród reprezentował natomiast walczący pod Wiedniem Aleksander Warszycki herbu Ślepowron^[24].

• Warszyce, Wola Warszycka i Białe – pierwotne siedziby rodu – oraz leżące w pobliżu Ciosny, nabyte w XVIII wieku^[4.2]
• Danków – w posiadaniu Warszyckich od l. 80. XVI w., z czasem siedziba rodowa, w której prawdopodobnie^[26] Stanisław (III) Warszycki (1599–1681) zbudował nowoczesne fortyfikacje bastionowe, w miejscu istniejącego wcześniej zamku, rozbudowanego przez poprzedniego Stanisława (II) Warszyckiego^{[27][28][29][30][31]}
• Jaworzno – własność Stanisława (III), kasztelana krakowskiego, jego dzieci i wnuka: Stanisława, miecznika królewskiego. Córka tego ostatniego, Emercjanna, wniosła je w posagu Ludwikowi Konstantemu Pociejowi^[32]
• Mińsk (w tym Sendomierz) – od początku XVII w. dzierżawiony przez Warszyckich, w 2 poł. stulecia własność Stanisława (III), kasztelana krakowskiego^[33] (zob. Pałac Dernałowiczów)
• Modlna
• Ogrodzieniec^[34],
• Pilica, Mrzygłód, Kazimierza i 39 wsi (w tym tzw. państwo łodygowickie^[35]), odziedziczonych po Jerzym Zbaraskim przez Helenę z Wiśniowieckich Warszycką^[16] po cesji jej brata, Janusza Wiśniowieckiego^[a]
• Nosowo, Stara Wola kupione od Teodora Lackiego oraz włość kozieradzka w ziemi mielnickiej, 6 wsi w parafii Górki^[37][11]
• Wieruszów oraz wsie Kuźnica, Mirków, Świba, Skakawa, Białołęka i Dobrodział – dobra wieruszowskie w ziemi wieluńskiej kupione w 1644 r. przez Stanisława Warszyckiego od Krzysztofa Tomickiego^[38]

Fundacje kościelne:

• Katarzyna z Rokszyckich Warszycka: klasztor dominikanek i Kościół Matki Bożej Śnieżnej w Piotrkowie Trybunalskim;
• Stanisław (II) Warszycki (1577–1617): kościół bernardynek w Warszawie^[39], przebudowa kaplicy Warszyckich w Modlnej^[40] (przy miejscowym kościele parafialnym), kaplica w Brzezinach^[41];
• Stanisław (III) Warszycki (1599–1681): Kościół św. Barbary w Pilicy (z odebranej Żydom synagogi, obecnie nieistniejący)^[42][43], nowy kościół w Dankowie^[44], rozbudowa Kaplicy Cudownego Obrazu na Jasnej Górze^[45];
• Jerzy Antoni Warszycki: na rzecz klasztoru bernardynów przy Kościele Podwyższenia Krzyża Świętego w Piotrkowie Trybunalskim odstąpił plac na cegielnię na Bykowskim Przedmieściu^[46];
• Domicella Warszycka (z Wierzbowskich, żona Jana Kazimierza Warszyckiego i Michała Warszyckiego (kolejność małżeństw z Warszyckimi bywa przedstawiana w odwrotnej kolejności), tertio voto Kazimierzowa Męcińska) - kolatorka kościoła w Kamieńsku (wcześniejszego niż obecny)^[47].

Ponadto zapisy na rzecz klasztoru jasnogórskiego złożyli Helena i Stanisław Warszyccy (na dobrach Mińsk, Kazimierza Wielka, Pilica, Parzymiechy), Adam Warszycki (dobra Biała), Michał Warszycki (Siamoszyce, Przyłubsko)^[48].

Odbiciem działalności Warszyckich jest m.in. herb gminy Lipie^[49].

• Kasper Niesiecki: Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. : powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych. T. 9. Lipsk: Jan Nepomucen Bobrowicz, Breitkopf i Haertel, 1842, s. 238–242. [dostęp 2026-01-08].
• H. Żerek-Kleszcz, Majętności Warszyckich w świetle ugody z 1699 roku, [w:] Osiem wieków Dankowa nad Liswartą, s. 59–73

• Akta Andrzeja podkomorzego sieradzkiego i Katarzyny z Rokszyckich Warszyckich (1572-1670), [w:] Platforma Cyfrowa Biblioteki Kórnickiej [online], platforma.bk.pan.pl [dostęp 2026-01-08] .
• Akta Kazimierza starosty ojcowskiego i Michała wojewody sandomierskiego Warszyckich spadkobierców Stanisława Warszyckiego kasztelana krakowskiego i sprawy spadkowe po nich (1581-1696), [w:] Platforma Cyfrowa Biblioteki Kórnickiej [online], platforma.bk.pan.pl [dostęp 2026-01-08] .
• Akta spadkowe po Stanisławie Warszyckim i Domiceli z Wierzbowskich 1° Warszyckiej 2° Warszyckiej 3° Męcińskiej, Jerzym Warszyckim i Barbarze z Warszyckich Męcińskiej 1698-1737, [w:] Platforma Cyfrowa Biblioteki Kórnickiej [online], platforma.bk.pan.pl [dostęp 2026-01-08] .
• Akta Jordanów, Opalińskich, Borzęckich i Męcińskich dot. spadku po Warszyckich (1753-1789) [online] [dostęp 2026-01-08] .