Wiktor Coj

Wiktor Coj

Виктор Цой

Wiktor Coj (1990)
Imię i nazwisko	Wiktor Robiertowicz Coj
Data i miejsce urodzenia	21 czerwca 1962 Leningrad
Data i miejsce śmierci	15 sierpnia 1990 koło Ķesterciems
Przyczyna śmierci	wypadek drogowy
Instrumenty	gitara
Gatunki	rock
Zawód	wokalista, kompozytor, poeta, autor tekstów, piosenkarz, gitarzysta, aktor
Aktywność	1978–1990
Zespoły
Kino

Wiktor Robiertowicz Coj, ros. Виктор Робертович Цой (ur. 21 czerwca 1962 w Leningradzie, zm. 15 sierpnia 1990 pod Ķesterciems) – radziecki muzyk rockowy, wokalista, autor tekstów i aktor pochodzenia koreańsko-rosyjskiego, założyciel i lider zespołu Kino.

Wiktor Coj urodził się 21 czerwca 1962 roku. Był jedynym synem radzieckiego Koreańczyka inżyniera Roberta Maksimowicza Coja i nauczycielki Walentiny Wasiljewnej. W latach 1974–1977 uczęszczał do liceum plastycznego^[1].

W 1981 roku wspólnie z Aleksiejem Rybinem i Olegiem Walinskim współzałożył zespół Garin i gipierbołoidy, przemianowany na przełomie 1981 i 1982 roku na Kino. Wkrótce po wcieleniu Walinskiego do armii zespół rozpoczął prace nad debiutanckim albumem, który ukazał się w 1982 roku pod nazwą 45; płytę nagrano z pomocą Borisa Griebienszczikowa, założyciela grupy Akwarium i jednego z pionierów rosyjskiego rocka^[1].

Wiktor Coj wystąpił w filmie Raszyda Nugmanowa Igła. Wcielił się w postać Mora, wchodzącego w konflikt z gangiem dilerów narkotykowych^[2].

15 sierpnia 1990 roku Wiktor Coj zginął w wypadku samochodowym swojego Moskwicza 2141^[5], gdy wjechał pod autobus na przeciwległym pasie jezdni na 35. kilometrze drogi P128 Sloka–Talsi. Przyczyną kolizji było prawdopodobnie zmęczenie, muzyka i zaśnięcie za kierownicą. Stwierdzono, że Coj w ciągu 48 godzin przed wypadkiem nie spożywał alkoholu^[6]. Śmierć Wiktora Coja była szokiem dla wielu fanów, a kilku z nich rzekomo popełniło samobójstwo^[7]. Niektórzy wątpią w wersję mówiącą o wypadku, np. żona muzyka nie chciała wierzyć, że mógł zasnąć za kierownicą. Pojawiły się też teorie morderstwa i samobójstwa^[3].

W chwili śmierci miał 28 lat^[8]. Został pochowany w na Cmentarzu Bogosłowskim w Petersburgu^[5].

Szerszej popularyzacji Wiktora Coja w Polsce sprzyjała książka Konstantego Usenki Oczami radzieckiej zabawki, która opowiada o rosyjskiej alternatywnej scenie muzycznej od początków punk rocka i nowej fali^[9]. Ponadto w 2018 roku w niektórych instytucjach kultury w Polsce był pokazywany rosyjski film Lato^[10], który obrazuje postać Wiktora Coja i jego zespołu.

Podejmowano się prób przetłumaczenia tekstów piosenek na język polski. Konsekwencją i spójnością wyróżniają się przekłady ks. Mariusza Synaka^[11] który prowadzi warsztaty translatorskie na materiale zagranicznych piosenek. W 2023 roku wydany został zawierające polskojęzyczne covery piosenek Wiktora Coja album „Coj po polsku”^[12], nagrany przez Anastazję z Mariupola razem z polsko-ukraińską kapelą „NAStalgia”. Artystka ze Wschodu zainicjowała także powstanie pierwszego w Polsce muralu pamięci Wiktora Coja, który został odsłonięty 30 września 2023 roku w Toruniu^[13][14].

W miejscu śmierci Wiktora Coja wzniesiono pomnik w postaci małej piramidy z gitarą na jej szczycie^[15].

W 2001 roku na ścianie petersburskiej ciepłowni Kamczatka zainstalowano płaskorzeźbę przedstawiającą podobiznę artysty^[16]. Na cześć Coja wzniesiono liczne pomniki w miastach położonych na terenie byłego ZSRR, m.in. w Ałmaty^[17][18] (pomnik autorstwa Matwieja Makuszkina postawiono w miejscu nakręcenia zdjęć sceny finałowej filmu Igła^[6]), Eliście^[19], Karagandzie^[20][21], Kurganie^[22], Okułowce^[23], Petersburgu^[24] i Wilnie^[25].

• (2740) Tsoj
• Klub 27

• Marcin Cybulski. Czy w ZSRR kręcono thrillery?. „Acta Polono-Ruthenica”. XXIII/1, 2018. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie.