Witold Mars

Witold Tadeusz Mars, w USA tworzący jako W. T. Mars (ur. 1908^[1] w Rząsnej Polskiej (Ukraina), zm. 9 września 1985 w Nowym Jorku) – polski malarz, rysownik i ilustrator.

Witold Tadeusz Mars urodził się w Rząsnej Polskiej; pochodził ze szlacheckiej rodziny osiadłej w Limanowie. Jego dziadek, Antoni Józef Mars był administratorem majątków ziemskich, właścicielem Starej Wsi (pow. limanowski), działaczem gospodarczym i społecznikiem. Jego matka, Stefania z domu Dunikowska, była autorką i ilustratorką książek dla dzieci^[2].

W latach 1927-1930 studiował malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie w pracowniach Władysława Jarockiego i Fryderyka Pautscha^[2]. Dwa lata później przeniósł się do Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie, do pracowni Felicjana Szczęsnego Kowarskiego, którą ukończył w 1934^[2].

Podczas II wojny światowej walczył w szeregach Polskich Sił Zbrojnych, służył we Francji i Wielkiej Brytanii, gdzie pozostał po 1945. W grudniu 1951 Witold Mars wraz z siostrą Anną i bratem Piotrem wyjechał do USA, gdzie osiedlił się na stałe^[3]. Według innych źródeł wyemigrował do USA wraz z żoną Zofią, również malarką^[4].

Witold Mars zmarł w Nowym Jorku, USA, 9 września 1985 roku^[2].

Pierwsza wystawa indywidualna twórczości Witolda Marsa miała miejsce we Lwowie w 1936, zorganizowało ją tamtejsze Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych. W latach trzydziestych i czterdziestych brał udział między innymi w wystawach: w Krakowie ze Związkiem Polskich Artystów Plastyków i w warszawskim Instytucie Propagandy Sztuki.^[2][5]. Był członkiem założonej przez Władysława Krzyżanowskiego i działającej we Lwowie grupy „Zespół”^[2].

Doświadczenia wojenna głęboko ukształtowały jego twórczość artystyczną. W 1941 roku namalował portret Marszałka Józefa Piłsudskiego, obecnie znajdującego się w Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie^[6][2]. W okresie wojennym stworzył liczne prace ołówkiem i akwarelami ilustrujące życie polskich żołnierzy. W 1943 roku jego prace znalazły się na wystawie "Works by Allied Artists" w Bank Field Museum w Halifax obok prac innych polskich malarzy Adama Turyna i Marka Żuławskiego. Recenzja z wystawy autorstwa krytyka sztuki Jack Lindley znalazła się w Halifax Evening Courier; krytyk uznał obraz Marsa, przedstawiający martwą naturę za "kluczowy punkty wystawy" ^[2][7]. W 1944 roku jego prace, rysunki ołówkiem i cztery akwarele, zostały zaprezentowane na wystawie: „Wojna oczami Polaków” w Rochdale Art Gallery, prezentująca sześciu polskich żołnierzy-artystów służących wówczas w zmechanizowanej brygadzie kawalerii, w tym Andrzeja Warta, Aleksandra Żywa, Antoniego Wasilewskiego i Zygmunta Haupta^[2][8].

Kolejne wystawy prac Witolda Marsa, miały miejsce w 1947 roku na Wystawie Sztuki Polskiej przy 71a Castle Street w Edynburgu, gdzie jego prace zostały wyróżnione przez The Scotsman, obok artystów Mieczysława Janikowskiego i Antoniego Wasilewskiego^[9] oraz na wystawach organizowanych przez Society of Scottish Artists, Royal Scottish Academy i London Group. Witolda Marsa został członkiem Towarzystwa Artystów Polskich w Wielkiej Brytanii^[2].

Witold Mars oprócz obrazów związanych z wojną, malował portrety, sceny rodzajowe i martwe natury z wyraźną, modernistyczną wrażliwością. Stworzył również serię rycin na temat lądowania w Normandii, obecnie przechowywaną w Instytucie Polskim i Muzeum im. Sikorskiego w Londynie^[2].

Po zamieszkaniu w Stanach Zjednoczonych rozpoczął karierę jako ilustrator, tworząc ilustracje do książek dla dzieci i młodzieży^[2]. W 1952 roku zilustrował pierwszą książką "Reby Mirsky Thirty-One Brothers and Sisters" . Przez kolejne dekady Mars ilustrował zarówno tytuły beletrystyczne, jak i non-fiction, w tym książki o historii wojskowości, humorystyczne opowieści, powieści historyczne i powieści współczesne^[2].

W 1990 roku, dla uczczenia jego twórczości, odbyła się duża retrospektywa w Fundacji Kościuszki w Nowym Jorku, zorganizowana przez Lipert Gallery. W Wielkiej Brytanii jego prace są reprezentowane w zbiorach Biggar & Upper Clydesdale Museum i Paxton House. Dokumenty Marsa, w tym ilustracje i korespondencja, znajdują się w Kerlan Collection Uniwersytetu Minnesoty^[2].

• Żołnierz polski (Autoportret), ok. 1940–1941, Biggar & Upper Clydesdale Museum, Szkocja.
• Siedząca kobieta z kwiatami, (kolekcje prywatne)
• Muzykanci, (kolekcje prywatne)
• Karnawał, (kolekcje prywatne)

• 1936: wystawa, Lwów Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych
• Lata 1930-1940 wystawy: w Krakowie ze Związkiem Polskich Artystów Plastyków i w warszawskim Instytucie Propagandy Sztuki;
• 1943: wystawa "Works by Allied Artists", Bank Field Museum, Halifax ;
• 1944: wystawa "Wojna oczami Polaków”, Rochdale Art Gallery;
• 1947: wystawa Polish Art Exhibition, 71a Castle Street, Edinburgh, Szkocja;
• 1948: wystawa zbiorowa, Crane Art Gallery, Chichester, Sussex;

Był wnukiem Antoniego Józefa Marsa, synem Tadeusza Grzegorza i Stefani z Dunikowskich. Jego siostrą była Anna Maria Mars (1904-1989), historyk sztuki i bizantynolog. Jego przyrodnim bratem był Piotr Wandycz, profesor, polski historyk, zamieszkały w USA (Stefania z Dunikowskich po śmierci męża wyszła w 1919 roku^[10] za Damiana Wandycza^[1]).

• Jordanowski Stanisław, Vademecum malarstwa polskiego w USA Wrocław, Wydawnictwo Ossolineum, 1996